Waleria Marrené-Morzkowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Waleria Marrené Morzkowska
Waleria Malletska
Ilustracja
Waleria Marrené-Morzkowska
drzeworyt Aleksandra Regulskiego
wg rysunku Józefa Buchbindera
Data i miejsce urodzenia 1832
Zbożenna
Data i miejsce śmierci 10 października 1903
Warszawa
Zawód, zajęcie pisarka, krytyczka literacka, publicystka, feministka
Narodowość polska
Rodzice Adela Krasińska i Jan Malletski
Małżeństwo Michał Morzkowski, Władysław Marrené
Dzieci Antonina i Irena (z I małżeństwa), Kamila (z II małżeństwa)
Grób Walerii Marrené na cmentarzu Powązkowskim

Waleria Marrené Morzkowska[1] primo voto Morzkowska, de domo Mallet de Grandville-Malletski (ur. 1832 we wsi Zbożenna, zm. 10 października 1903 w Warszawie) – polska pisarka, publicystka, krytyczka literacka i feministka okresu pozytywizmu.

Ojcem Marrené był napoleoński generał Jean-Baptiste Mallet de Granville (1777-1846), który osiedliwszy się na ziemiach polskich przyjął do nazwiska człon Malletski, matką Adela Krasińska (córka Chryzantego, legionisty, bratanica gen. Izydora Krasińskiego[2]). Przyszła pisarka wykształcenie zdobywała w domu, uzupełniając je w Puławach oraz w Krakowie. W młodości poznała Michała Morzkowskiego, jednego z przedstawicieli Cyganerii Warszawskiej, za którego wyszła za mąż. Mieli dwie córki: Antoninę i Irenę. Marrené wystąpiła o rozwód, jednak bezskutecznie. Kres małżeństwu położyła śmierć męża.

Odbywała liczne podróże, zaprzyjaźniła się także z Elizą Orzeszkową. W 1877 roku przeprowadziła się z majątku w Zbożennie do Warszawy, gdzie osiadła na stałe. Zajęła się tam pisarstwem, publicystyką, filantropią. Prowadziła w swoim domu salon literacki[3]. Jej drugim mężem był administrator Zbożennej, uczestnik powstania styczniowego i sybirak, Władysław Marrené, którego poślubiła w 1869 roku w domu Orzeszkowej. Razem mieli córkę Kamilę, rozstali się w 1889 roku. W latach 1886-1887 przejęła po Marii Konopnickiej czasopismo "Świt"[3]. Zmarła w Warszawie 10 października 1903 roku.

Pierwszą powieść pt. Nowy gladiator opublikowała w 1857 roku. W sumie była autorką ponad dwudziestu dzieł prozatorskich, w większości będących egzaltowanymi romansami przedstawiającymi miłosne cierpienia bohaterek, wzmacnianymi przez nietypową scenerię wydarzeń[4]. Część z jej utworów sytuuje się w obrębie nurtu powieści tendencyjnej, poruszających problematykę emancypacji kobiet.

Publikowała – głównie na łamach "Przeglądu Tygodniowego" – artykuły krytyczne, szkice literackie, recenzje i sprawozdania. W 1880 roku przełożyła Kobietę trzydziestoletnią Balzaka. Jest także tłumaczką dramatów Henryka Ibsena[5]. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 10-2-23)[6].

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Waleria Marrené (Morzkowska), drzeworyt Józefa Holewińskiego z 1885 roku.
  • 1857Nowy gladiator
  • 1864Jerzy
  • 1866Augusta
  • 1867Życie za życie
  • 1868Między Scyllą a Charybdą
  • 1870Mąż Leonory, O proszonym chlebie
  • 1871Postąpiłam prawnie, Bożek Milion
  • 1872Róża
  • 1873Nemezys, Walka
  • 1874Historyja dwóch serc
  • 1875Cel życia, Mężowie i żony, Zasady i czyny, Błękitna księżniczka
  • 1876Przeciw wodzie, Smutna swadźba
  • 1879Świat rzeźbiarz
  • 1880Wśród kąkolu[7]
  • 1881Dziki Tomko, January
  • 1882Zaklęte siły, Panna Felicya
  • 1885Ostatnia fala
  • 1889Emancypowana
  • 1893Historia zwyczajnego człowieka, Symfonia światła

Wybrane teksty publicystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • 1881 - Przesądy w wychowaniu: studium pedagogiczne (Wilno)
  • 1903 - Kobiety czasów współczesnych (Warszawa)

Studia literackie[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Brodziński, "Muzeum", Kraków, 1861
  • Zrozpaczeni w literaturze, "Tygodnik Ilustrowany", 1878
  • Nieboska Komedya, "Kłosy", 1885
  • Kilka słów o działalności literackiej Kraszewskiego, "Tygodnik Ilustrowany", 1874
  • Juljian Ursyn Niemcewicz, "Przegląd Tygodniowy" (Dodatek), 1880
  • Eliza Orzeszkowa, "Przewodnik Naukowy i Literacki", 1892

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wanda Roszkowska-Sykałowa: Marrené Morzkowska Waleria. W: Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 2001, s. 429-430. ISBN 83-02-08101-9.
  2. Jan Pachoński: Oficerowie Legionów Polskich 1796-1807. T. 2: Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807. Kraków: Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 1998-2003, s. 155-156. ISBN 83-7188-003-0.
  3. a b Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 471. ISBN 83-01-13849-1.
  4. Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 125-126. ISBN 83-01-13849-1.
  5. Polona (pol.). [dostęp 18 października 2018].
  6. Cmentarz Stare Powązki: LUDWIKA KRASIŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-01-14].
  7. Tomasz Sobieraj: Kazimierza Laskowskiego powieść o łódzkim lokaucie (pol.). Repozytorium. [dostęp 2014-11-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Galle: Przedmowa. W: Waleria Marrené-Morzkowska: Cyganeria Warszawska. Warszawa: Druk Józefa Sikorskiego, 1905, s. 5-10. Dostęp w Internecie
  • Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004. ISBN 83-01-13849-1.
  • Jan Piotr Dekowski, Wybitni opocznianie, "Ziemia. Ilustrowany Miesięcznik Krajoznawczy" 1938, R. 2, nr 1-2, s. 12-13.
  • Aneta Górnicka-Boratyńska: Chcemy całego życia. Warszawa: Fundacja Res Publica, 1999, s. 63-63. ISBN 83-910975-2-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]