Walerian Pańko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walerian Pańko
Data i miejsce urodzenia 8 października 1941
Turze Pole
Data i miejsce śmierci 7 października 1991
Słostowice
Poseł na Sejm kontraktowy
Okres od 18 czerwca 1989
do 7 października 1991
Przynależność polityczna Obywatelski Klub Parlamentarny
Prezes Najwyższej Izby Kontroli
Okres od 23 maja 1991
do 7 października 1991
Poprzednik Tadeusz Hupałowski
Następca Piotr Kownacki (p.o.)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka Honorowa za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego
Nagrobek Waleriana Pańki na cmentarzu w Jasionowie
Tablica upamiętniająca Waleriana Pańkę w kościele parafialnym w Turzym Polu

Walerian Janusz Pańko (ur. 8 października 1941 w Turzym Polu, zm. 7 października 1991 w Słostowicach) – polski prawnik, profesor nauk prawnych, nauczyciel akademicki. Działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL, poseł na Sejm X kadencji, prezes Najwyższej Izby Kontroli.

Życiorys[edytuj]

Najmłodszy syn Teodora, robotnika w kopalni ropy naftowej, i Stefanii, rolniczki; miał sześcioro rodzeństwa[1]. Uczęszczał do szkoły podstawowej w rodzinnym Turzym Polu (1947–1955), następnie do Liceum Ogólnokształcącego w Brzozowie (1955–1959)[1][2]. W latach 1959–1964 studiował prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego[1]. Od 1963 był członkiem PZPR[1]. Po ukończeniu studiów podjął pracę na macierzystej uczelni; został wówczas asystentem w Katedrze Prawa Rolnego, którą kierował profesor Andrzej Stelmachowski[1]. W 1971 uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie pracy pt. Dzierżawa gruntów rolnych w aspekcie ekonomiczno-prawnym[1]. Od 1 października 1974 pozostawał związany z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach, kierował Zakładem Administracji Rolnictwa i Gospodarki Przestrzennej na Wydziale Prawa i Administracji tej uczelni[1]. W 1978 otrzymał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy zatytułowanej Własność gruntowa w planowej gospodarce przestrzennej.

W październiku 1980 został członkiem „Solidarności”[1]. W latach 1980–1981 pełnił funkcję doradcy „Solidarności” i NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych podczas strajków chłopskich w Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych (był współautorem porozumień ustrzycko-rzeszowskich). Organizował Sieć Organizacji Zakładowych „Solidarności” Wiodących Zakładów Pracy Śląska. Przewodniczył zespołowi rolnemu Społecznej Rady Legislacyjnej. Po wprowadzeniu stanu wojennego był internowany w okresie od 13 grudnia 1981 do 16 stycznia 1982[1]. Protestując przeciw działaniom władz państwowych w lutym 1982 wystąpił z PZPR[1]. Był uczestnikiem prac Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności[3].

W 1989 uzyskał tytuł profesora nauk prawnych. Specjalizował się w prawie rolnym oraz zagadnieniach prawnych związanych z gospodarką przestrzenną[4]. Był autorem kilkudziesięciu publikacji naukowych, a także członkiem kilku komitetów i komisji Polskiej Akademii Nauk.

Jako reprezentant strony opozycyjnej brał udział w obradach Okrągłego Stołu. W 1989 z ramienia Komitetu Obywatelskiego uzyskał mandat posła na Sejm kontraktowy, w którym objął przewodnictwo Komisji Samorządu Terytorialnego. Był współzałożycielem i wiceprezesem Fundacji Rozwoju Demokracji. 23 maja 1991 został wybrany na prezesa Najwyższej Izby Kontroli[5]. W swoim ostatnim wywiadzie powiedział m.in. o swojej pracy prezesa NIK:

Quote-alpha.png
Charakter pracy daleko odbiega od moich cech psychofizycznych. Zdaję sobie sprawę, że przyjęcie nominacji było koniecznością w nowym układzie politycznym Sejmu i Senatu. Nie ma o czym mówić. Jestem i staram się wywiązywać ze swoich zadań jak najlepiej. Mam nadzieję, że kiedyś będzie inaczej, a i moja cegiełka dołożona do porządkowania Polski będzie się liczyć[6].

Rankiem 7 października 1991 w Słostowicach na trasie szybkiego ruchu Warszawa-Katowice doszło do zderzenia rządowej lancii, którym podróżowali Walerian Pańko, jego żona Urszula i dyrektor Biura Informacji Kancelarii Sejmu Janusz Zaporoski[7], z nadjeżdżającym z przeciwnego kierunku samochodem BMW. Walerian Pańko, udający się z Warszawy do Katowic na wykład, poniósł śmierć w wyniku tego wypadku. 11 października został pochowany na cmentarzu w Jasionowie[8]. Mszę pogrzebową odprawił ordynariusz diecezji przemyskiej Ignacy Tokarczuk.

Okoliczności śmierci Waleriana Pańki i dalsze wydarzenia budziły pewne wątpliwości podnoszone m.in. przez jego żonę[7]. Dotyczyły w szczególności zeznań świadków, w których pojawił się motyw wybuchu mającego rzekomo poprzedzać zderzenie pojazdów, oraz prowadzonego przez NIK w tym czasie postępowania dotyczącego tzw. afery FOZZ (Walerian Pańko poniósł śmierć na cztery dni przed przedstawieniem Sejmowi RP wyników kontroli związanej z aferą FOZZ[1][9]). Śledztwo nie potwierdziło tych wersji. Na podstawie m.in. opinii biegłych ustalono, że przyczyną wypadku było nieprawidłowe wykonanie przez kierowcę wiozącego prezesa NIK manewru skrętu w lewo przy nadmiernej prędkości[10]. Kierowca rządowej lancii, funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu[1], został prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a następnie ułaskawiony decyzją prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego[10].

Wybrane publikacje[edytuj]

  • Dzierżawa gruntów rolnych, PWN, Łódź 1975
  • O prawie własności i jego współczesnych funkcjach, Wyd. UŚ, Katowice 1984
  • Własność gruntowa w planowej gospodarce przestrzennej. Studium prawne, Wyd. UŚ, Katowice 1978
  • Wybór pory wyborów. Felietony z lat 1990–1991, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2001

Odznaczenia, wyróżnienia, upamiętnienie[edytuj]

W 1978 otrzymał Złoty Krzyż Zasługi[11]. W 2009, za wybitne osiągnięcia w podejmowaniu działań z zakresu kontroli państwowej i umacnianie praworządności, za zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, Walerian Pańko został przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego odznaczony pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[12]. W 2015 został pośmiertnie odznaczony Odznaką Honorową za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego[13].

W 2009 pośmiertnie otrzymał tytuł honorowego obywatela Brzozowa[14]. W piątą rocznicę śmierci w kościele parafialnym pw. Miłosierdzia Bożego w rodzinnym Turzym Polu odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Walerianowi Pańce, a w Brzozowie ulicę Szkolną przemianowano na ulicę jego imienia[15]. Ponadto w Turzym Polu patronat jego imienia przyjęły placówki edukacyjne: szkoła podstawowa i następnie zespół szkół[16], a w 2011 gimnazjum[17][18]. W Katowicach powstał Ośrodek Kształcenia Samorządu Terytorialnego im. Waleriana Pańki, w budynku którego umieszczono tablicę upamiętniającą profesora[19].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l Walerian Pańko. cit.muzeum.brzozow.pl. [dostęp 2013-11-22].
  2. Lista absolwentów szkoły na stronie Zjazdu w 2009. lobrzozow.edupage.org. [dostęp 2014-05-08].
  3. Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980–1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001. ISBN 83-7059-503-0. [dostęp 2015-10-09].
  4. Walerian Pańko w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2013-11-22].
  5. M.P. z 1991 r. Nr 19, poz. 127
  6. Historia naszej miejscowości. zsjasionow.republika.pl. [dostęp 2013-11-22].
  7. a b Winni ciągle są na szczytach władzy. dorzeczy.pl. [dostęp 2013-11-29].
  8. Powiat Brzozowski. epodkarpacie.com. [dostęp 2012-07-29].
  9. Sejmik upamiętnił prof. Waleriana Pańkę. frdl.katowice.pl. [dostęp 2013-11-22].
  10. a b Joanna Podgórska: Zbyt zwykły wypadek. polityka.pl, 1 września 2015. [dostęp 2015-09-13].
  11. Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. [dostęp 2013-12-08].
  12. M.P. z 2009 r. Nr 32, poz. 449
  13. Główną maksymą dzisiejszego spotkania jest „Labor omnia vincit – praca wszystko zwycięża” – minister Andrzej Halicki podczas konferencji „Od Solidarności do Samorządności”. mac.gov.pl, 28 sierpnia 2015. [dostęp 2015-09-05].
  14. Dni Brzozowa – dzień drugi. brzozow24.pl, 2009-05-30. [dostęp 2013-11-22].
  15. Prof. dr hab. WALERIAN PAŃKO. gu.us.edu.pl, 1996-10-07. [dostęp 2013-11-22].
  16. Profesor Walerian Pańko. solidarnosc.us.edu.pl. [dostęp 2013-11-22].
  17. Walerian Pańko – to już 20 lat.... frdl.katowice.pl, 2011-10-16. [dostęp 2013-11-22].
  18. Uroczystość nadania Gimnazjum w Turzym Polu imienia Waleriana Pańki. zsturzepole.edu.pl. [dostęp 2013-11-22].
  19. Walerian Pańko. frdl.katowice.pl. [dostęp 2013-11-22].

Bibliografia[edytuj]