Walery Goetel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walery Goetel
Data i miejsce urodzenia 14 kwietnia 1889
Sucha Beskidzka
Data i miejsce śmierci 6 listopada 1972
Kraków
Miejsce spoczynku Kraków
Zawód Geolog
Tytuł naukowy Profesor
Stanowisko Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej (1939–1951)

Przewodniczący Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK (1965-1972)

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu II klasy Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Order Lwa Białego III Klasy (Czechosłowacja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Strona internetowa
Tablica z nazwiskiem Goetla przy wejściu do schroniska PTTK na Hali Ornak, którego jest patronem

Walery Goetel (ur. 14 kwietnia 1889 w Suchej Beskidzkiej, zm. 6 listopada 1972 w Krakowie) – polski geolog, ekolog i paleontolog, profesor, działacz społeczny.

Życiorys[edytuj]

Po ukończeniu w 1907 r. Gimnazium św. Anny w Krakowie studiował geologię na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Wiedeńskim. W 1913 roku doktoryzował się z dziedziny geologii i paleontologii na Uniwersytecie w Wiedniu, w 1916 habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim. Do roku 1920 pracował jako wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim, później został profesorem zwyczajnym geologii ogólnej i paleontologii. Od 1929 pełnił obowiązki prodziekana, a od 1932 dziekana Wydziału Górniczego AGH. W 1935 roku został prorektorem, a cztery lata później rektorem uczelni (do 1951).

Naukowo zajmował się badaniem budowy geologicznej Tatr, był współtwórcą przygranicznych parków narodowych (Tatrzańskiego, Pienińskiego oraz Babiogórskiego). Był również pasjonatem geografii politycznej, czynnie włączył się w polsko-czechosłowacki spór o przebieg granicy w Tatrach, czemu dał wyraz w trzech publikacjach: O Jaworzynę (1922), Szkic przebiegu sprawy Jaworzyny (1925) i Spór o Jaworzynę a Park Narodowy Tatrzański (1925). Interesował się też kwestią mniejszości narodowych w Karpatach, szczególnie Łemków (O Łemkowszczyźnie, 1935).

Był twórcą nowej gałęzi nauki – sozologii, która łączy w sobie problematykę ochrony przyrody z racjonalnym użytkowaniem jej zasobów.

Odbył wiele podróży naukowych (po krajach europejskich, Kaukazie, Islandii, Afryce, Azji Zachodniej i Południowej). Wspomnienia Walerego Goetla z podróży po ZPA można przeczytać w książce: Ze wspomnień podróżników (1958).

Od 1940 pozostawał członkiem Stronnictwa Demokratycznego. Z jego ramienia znalazł się w roku 1945 w Krajowej Radzie Narodowej oraz w polskiej delegacji na konferencji poczdamskiej jako rzeczoznawca.

Doktor honoris causa AGH (1960)[1], Akademii Górniczej w Ostrawie (1950) i Politechniki Krakowskiej (1970)[2]. Członek Polskiej Akademii Nauk. W 1983 roku został patronem powołanej przez SD Fundacji im. prof. Walerego Goetla, która zajmowała się badaniem i promocją ochrony środowiska[3].

Działalność społeczna[edytuj]

Od 1903 roku był członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego. Działał w Sekcji Turystycznej, Komisji do Robót w Tatrach, Komisji Przewodnickiej (w latach 1934–1935), a od 1913 roku w Sekcji Ochrony Tatr oraz Klubie Wysokogórskim. Od 1918 roku członek Zarządu Głównego PTT, wiceprzewodniczący (1919–1936 oraz 1947–1950) oraz prezes (1936–1947) tej organizacji. Po połączeniu PTT i PTK w Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze w latach 1950–1972 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK, był zarazem członkiem Plenum ZG PTTK. Działał aktywnie w organizacji, poświęcając swój czas głównie zagadnieniom turystyki górskiej i ogólnie górom[4].

Redaktor naczelny rocznika poświęconego górom „Wierchy” w latach 1928–1934 oraz 1947–1949, potem wchodził w skład Komitetu Redakcyjnego[5].

Godności[edytuj]

17 grudnia 1950 podczas I Walnego Zjazdu PTTK otrzymał godność Członka Honorowego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

W 1973 roku schronisku na Hali Ornak położonemu na Małej Polance Ornaczańskiej w górnej części Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich nadano im. prof. Walerego Goetla.

Walery Goetel był także członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Geologicznego[6].

Był bratem pisarza Ferdynanda Goetla.

Pochowany został na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze zasłużonych[7].

Jego nazwiskiem została nazwana ulica w Krakowie w dzielnicy Krowodrza, na osiedlu Cichy Kącik.

Jest również patronem Warszawskiego Klubu Górskiego[8].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

oraz inne odznaczenia zagraniczne, Doktor Honoris Causa za szczególne zasługi dla rozwoju nauki, kultury i gospodarki narodowej

Publikacje naukowe W. Goetla[edytuj]

  • W. Goetel, 1917: Die Rhätische Stufe und der unterste Lias der subtatrischen Zone in der Tatra. Bulletin d'Académie des Sciences de Cracovie, Cl. Sci. math.-nat. A (1917), pp. 1–222.

Przypisy

  1. Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. agh.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  2. Doktorzy honoris causa PK. pk.edu.pl. [dostęp 23 czerwca 2015].
  3. Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Poznań 1998.
  4. Adam Czarnowski, Słynni krajoznawcy, ISBN 83-60126-34-8.
  5. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  6. Lista członków Polskiego Towarzystwa Geologicznego, stan na 31 stycznia 1971, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego Tom XL-1970, Zeszyt 3-4, Kraków 1971
  7. Karolina Grodziska, Opis trasy zwiedzania cmentarza Rakowickiego [w:] Cmentarz Rakowicki w Krakowie, wyd. przez Obywatelski Komitet Ratowania Krakowa, Agencja Omnipress Warszawa 1988, s. 133
  8. Warszawski Klub Górski PTTK, wkg.pttk.pl [dostęp 2016-05-07].
  9. a b c Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 213.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]