Walter Mondale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Walter Mondale
Ilustracja
Wiceprezydent Walter Mondale (ok. 1977)
Pełne imię i nazwisko Walter Frederick Mondale
Data i miejsce urodzenia 5 stycznia 1928
Ceylon
Data i miejsce śmierci 19 kwietnia 2021
Minneapolis
42. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych
Okres od 20 stycznia 1977
do 20 stycznia 1981
Przynależność polityczna Partia Demokratyczna
Druga dama Joan Mondale
Poprzednik Nelson Rockefeller
Następca George H.W. Bush
Ambasador Stanów Zjednoczonych w Japonii
Okres od 21 września 1993
do 15 grudnia 1996
Poprzednik Michael Armacost
Następca Tom Foley
Senator Minnesoty
Okres od 30 grudnia 1966
do 30 grudnia 1976
Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Zasługi Order Kwiatów Paulowni (Japonia)

Walter Frederick Mondale, Fritz Mondale (ur. 5 stycznia 1928 w Ceylon, zm. 19 kwietnia 2021 w Minneapolis[1]) – amerykański polityk, działacz Partii Demokratycznej, senator, 42. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1977–1981) i kandydat tej partii w wyborach prezydenckich w 1984 r.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 5 stycznia 1928 w Ceylon w stanie Minnesota, jako syn duchownego kościoła metodystów. Ukończył Mancester College w stolicy stanu St. Paul. W czasie wojny koreańskiej służył w stopniu kaprala w Fort Knox. Następnie zdobył wykształcenie prawnicze i rozpoczął praktykę w Minneapolis.

Senator[edytuj | edytuj kod]

Zanim został senatorem, zdobył pewną pozycję dzięki aktywnemu zaangażowaniu w kampanię wyborczą gubernatora Orville Freemana.

Senator Mondale i przyszły senator Mark Dayton

Kiedy urzędujący senator z Minnesoty – Hubert Humphrey – został wybrany na wiceprezydenta, Mondale został mianowany na jego miejsce. W roku 1966 został wybrany na własną, pełną kadencję i odnowił mandat w wyborach w 1972 r.[2]

Wiceprezydent[edytuj | edytuj kod]

Zwycięzca prawyborów i nominat Partii Demokratycznej jako kandydat na prezydenta – były gubernator Georgii Jimmy Carter – wybrał senatora Mondale’a jako swego kandydata na wiceprezydenta. Tandem Carter-Mondale pokonał w listopadowych wyborach urzędującego republikańskiego prezydenta Geralda Forda i kandydującego u jego boku senatora Roberta Dole’a – późniejszego kandydata na urząd prezydenta w roku 1996.

Mondale był pierwszym wiceprezydentem, który zamieszkał w oficjalnej rezydencji zastępcy głowy państwa.

Carter i Mondale zostali ponownie nominowani w wyborczym roku w 1980, ale zostali pokonani przez republikański tandem Ronald Reagan-George H.W. Bush senior.

Kandydat na prezydenta[edytuj | edytuj kod]

Po odejściu z urzędu wiceprezydenta powrócił na krótko po praktyki prawnej, ale niebawem ponownie zagościł na scenie politycznej. W roku 1984 odbywały się w wybory prezydenckie.

Po serii zwycięstw w prawyborach – został mianowany kandydatem na prezydenta Partii Demokratycznej. Startował przeciwko urzędującemu prezydentowi Reaganowi. Jako pierwszy kandydat jednej z dwóch głównych partii w amerykańskiej historii wybrał, jako kandydata na wiceprezydenta, kobietę – kongresmenkę z Nowego Jorku Geraldine Ferraro. Oparł swoją kampanię na liberalnej platformie, co miało być alternatywą dla konserwatywnego programu Reagana.

Reagan cieszył się wówczas dużą popularnością, więc demokraci – mimo posiadania pewnych mocnych kart, między innymi istnienia dużego deficytu budżetowego – przegrali wybory. Reagan uzyskał 54 455 472 głosy (co stanowiło 58,77%), natomiast Mondale 37 577 352 (40,56%). Zwycięstwo Reagana wyglądało jeszcze bardziej przytłaczająco w kolegium elektorskim. Urzędujący prezydent wygrał wybory w 49 stanach (na 50) uzyskując 525 głosów, natomiast Mondale uzyskał większość tylko w swojej rodzinnej Minnesocie oraz Dystrykcie Kolumbii, co dało mu zaledwie 13 głosów. Reagan uzyskał zatem największą przewagę w głosowaniu elektorskim w historii USA. (rekord pod względem przewagi w głosowaniu powszechnym należał do Lyndona Johnsona w 1964).

Mimo druzgoczącej przegranej w Kolegium, Mondale uzyskał większy odsetek głosów powszechnych, niż prezydent Bush, kiedy ten starał się w wyborach roku 1992 o reelekcję, chociaż Bush miał znacznie więcej miejsc w kolegium. Stało się tak z uwagi na specyfikę amerykańskiej ordynacji wyborczej.

Dalsza kariera[edytuj | edytuj kod]

Po porażce w wyborach prezydenckich powrócił do praktyki adwokackiej. Natomiast w latach 1986–1993 był przewodniczącym Demokratycznego Instytutu ds. Spraw Zagranicznych.

Jako ambasador w Japonii

W 1993 roku nowy, demokratyczny, prezydent Bill Clinton mianował byłego wiceprezydenta ambasadorem w Japonii. Funkcję tę Mondale pełnił do roku 1996. W 1998 roku był też wysłannikiem Clintona w Indonezji.

W 2007 roku został konsulem honorowym Norwegii w Minneapolis[3].

Nieudany come back[edytuj | edytuj kod]

Tuż przed wyborami parlamentarnymi w roku 2002, ubiegający się o ponowny wybór senator z Minnesoty Paul Wellstone zginął w wypadku lotniczym. W tej sytuacji demokraci w stanie swym kandydatem mianowali 74-letniego byłego wiceprezydenta. Mondale przegrał jednak wybory ze swym republikańskim oponentem Normem Colemanem niewielką różnicą głosów.

Po przegranych wyborach oświadczył, że to jego ostatnia kampania wyborcza w życiu.

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty od 27 grudnia 1955 z Joan Adams (ur. 8 sierpnia 1930, zm. 2014). Mają trójkę dzieci: synów Theodore’a Mondale’a (ur. 12 października 1957), Williama Halla Mondale’a (ur. 7 lutego 1962). Ich jedyna córka Eleanor Jane Mondale (ur. 19 stycznia 1960), jest znaną osobistością telewizyjną.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nie żyje były wiceprezydent USA Walter Mondale. Miał 93 lata (pol.). wiadomosci.onet.pl. [dostęp 2021-04-20].
  2. Nie żyje były wiceprezydent USA Walter Mondale. Miał 93 lata, Onet Wiadomości, 20 kwietnia 2021 [dostęp 2021-04-20] (pol.).
  3. Utenriksdepartementet, Walter Mondale norsk generalkonsul i Minneapolis, Regjeringen.no, 5 grudnia 2007 [dostęp 2021-04-20] (norw.).
  4. 2008 Autumn Conferment of Decorations on Foreign Nationals – s. 1. (ang.). mofa.go.jp, 3 listopada 2008. [dostęp 26 marca 2011].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biografia w Biographical Directory of the United States Congress (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]