Wanda Traczyk-Stawska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wanda Traczyk-Stawska
Pączek, Atma
Ilustracja
Plutonowy Plutonowy
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1927
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy Powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (od 1941) Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RFN
Wanda Traczyk-Stawska podczas obchodów 70. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego pod pomnikiem Polegli Niepokonani w Warszawie (2014)

Wanda Traczyk-Stawska ps. „Pączek”, „Atma” (ur. 7 kwietnia 1927 w Warszawie)[1] – polska psycholog, działaczka podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego, przewodnicząca Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jest córką Szczepana i Bronisławy[1]. Przed wojną mieszkała z rodziną przy ul. Dolnej na Mokotowie[2]. Była członkinią 42. Drużyny Harcerskiej im. Żwirki i Wigury działającej przy Szkole Powszechnej nr 33 przy ul. Grottgera 22[2][3].

W czasie okupacji niemieckiej od 1942 roku działała w konspiracji niepodległościowej. Jako członkini Szarych Szeregów brała udział w małym sabotażu oraz w akcji „N”, podczas której dostarczała konfidentom listy ostrzegające, że w przypadku niezaprzestania działalności zostaną wykonane na nich wyroki śmierci[4].

W powstaniu warszawskim brała udział jako strzelec i łączniczka Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych (WZW)Biura Informacji i PropagandyKomendy Głównej Armii Krajowej[5]. Był to oddział dyspozycyjny Antoniego Chruściela ps. „Monter” kierowany do wspierania oddziałów powstańczych w Śródmieściu Północnym[6]. Walczyła także w Śródmieściu Południowym i Powiślu, m.in. o utrzymanie elektrowni[1][4]. 6 września 1944 została ciężko ranna na ul. Smolnej[7].

Po kapitulacji powstania trafiła do niewoli niemieckiej; była jeńcem Stalagu VIII B Lamsdorf, Stalagu IV B, Stalagu IV E i Stalagu VI C[1].

W 1947 wróciła do Polski[8]. Ukończyła studia na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego i podjęła pracę w Szkole Specjalnej nr 6 dla dzieci specjalnej troski na Pradze[8][9]. Przez wiele lat pracowała jako nauczycielka w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej 43[10]. Zajmowała się również odszukiwaniem mogił powstańczych na terenie miasta. Była inicjatorką opieki nad cmentarzem Powstańców Warszawy[11] oraz współinicjatorką ustanowienia w 2015 przez Sejm dnia 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy[4].

Pełni funkcję przewodniczącej Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy przy Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej[12].

Jest laureatką „Stołka” „Gazety Stołecznejza przywrócenie pamięci o cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli[13] oraz bohaterką filmu dokumentalnego w reż. Marianny Bukowski pt. Portret żołnierza (Portrait of a Soldier)[14].

Od 2017 Honorowa Obywatelka miasta stołecznego Warszawy[15].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Ma syna i córkę, oboje są muzykami[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Powstańcze biogramy. Wanda Traczyk. W: Muzeum Powstania Warszawskiego [on-line]. 1944.pl. [dostęp 2018-05-18].
  2. a b Wanda Traczyk-Stawska. W: Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego [on-line]. 1944.pl, 9 listopada 2004. [dostęp 2018-05-18].
  3. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 124. ISBN 978-83-61253-51-8.
  4. a b c Sylwetka. Wanda Traczyk-Stawska. „Gazeta Wyborcza”, s. 2, 18 lipca 2017. 
  5. Wojenna historia Wandy Traczyk-Stawskiej (pol.). wysokieobcasy.pl. [dostęp 2015-10-24].
  6. Maciej Janaszek-Seydlitz: Historia zapomnianego cmentarza. Warszawa: Komitet ds. Cmentarza Powstańców Warszawy przy Światowym Związku Żołnierzy AK, 2014, s. 57.
  7. Piotr Rozwadowski (red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 6. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939-1945”, 2004, s. 591. ISBN 83-11-09586-8.
  8. a b Tomasz Urzykowski. Nie pozwolili jej odwiedzić protestujących. „Gazeta Wyborcza”, s. 2, 12–13 maja 2018. 
  9. a b Życie jest piękne, mimo wszystko. Wanda Traczyk-Stawska, psycholog, żołnierz AK. „Rzeczpospolita Plus Minus”, s. 37, 6–7 kwietnia 2019. 
  10. Wanda Traczyk-Stawska: najważniejsza jest wolność. W: Portal Organizacji Pozarządowych [on-line]. ngo.pl, 1 sierpnia 2019. [dostęp 2019-08-27].
  11. Żołnierz Wanda. Moja koleżanka z powstania str. 4 (pol.). polskatimes.pl. [dostęp 2015-10-24].
  12. Wystawa „Wola Pamięci. Cmentarz Powstańców Warszawy na Woli” – otwarcie. sejm.gov.pl, 10 września 2014. [dostęp 2017-07-27].
  13. Stołek dla Wandy Traczyk-Stawskiej, Noga dla Jarosława Dąbrowskiego (pol.). warszawa.wyborcza.pl. [dostęp 2015-10-24].
  14. Żołnierz Wanda. Moja koleżanka z powstania str. 1 (pol.). polskatimes.pl. [dostęp 2015-10-24].
  15. Wanda Traczyk-Stawska. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. radawarszawy.um.warszawa.pl. [dostęp 2017-07-27].
  16. Żołnierz Wanda. Moja koleżanka z powstania str. 2 (pol.). polskatimes.pl. [dostęp 2015-10-24].
  17. „Powstańcy warszawscy podali rękę potomkom zbrodniarzy i trudno przecenić ten gest” (pol.). tvp.info. [dostęp 2015-10-24].
  18. Radni nie mieli żadnych wątpliwości. Daniel Olbrychski honorowym obywatelem Warszawy. metrowarszawa.gazeta.pl, 2017-06-08. [dostęp 2017-06-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]