Warcisław IV

Warcisław IV
	; Herb dynastii Gryfitów
	książę wołogoski
Okres	od 1309; do 1326
Poprzednik	Bogusław IV
Następca	Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
	książę słupsko–sławieński
Okres	od ok. 1316; do 1326
Poprzednik	panowanie brandeburskie
Następca	Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
	książę rugijski
Okres	od 1325; do 1326
Poprzednik	Wisław III
Następca	Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
	Dane biograficzne
Dynastia	Gryfici
Data urodzenia	w okr. 11–27 maja 1291
Data i miejsce śmierci	31 lipca/1 sierpnia 1326 ; Stralsund
Ojciec	Bogusław IV
Matka	Małgorzata rugijska
Żona	Elżbieta
Dzieci	Bogusław V (Wielki),; Barnim IV Dobry,; Warcisław V (Ojcze Nasz)
	Multimedia w Wikimedia Commons

Warcisław IV (ur. w okr. 11–27 maja 1291^[1], zm. 31 lipca/1 sierpnia 1326 w Strzałowie^[2]) – książę wołogoski, słupsko-sławieński i rugijski, syn Bogusława IV i Małgorzaty, córki księcia Rugii Wisława II.

Życiorys

W 1309 odziedziczył po ojcu księstwo wołogoskie(inne języki)^[3], gdzie dwa lata wcześniej był współrządcą, a od 1302 uczestniczył przy czynnościach prawnych Bogusława IV^[4]. Swoją siedzibę miał w (pom.) Tąglimiu (dziś: Anklam), a następnie w Białogardzie. W 1310 założył miasto Nowy Szczecin, nazywane w późniejszym czasie Neustettin a po wojnie do dziś: Szczecinek). Około 1316 został księciem słupsko-sławieńskim, a po wygaśnięciu dynastii książąt rugijskich został obwołany księciem na Rugii (1325)^[5].

W 1317 Krzyżacy przekazali księciu terytoria Sławna i Słupska. W 1321 podarował ziemię lęborsko-bytowską swojemu marszałkowi Henningowi Behr^[6].

Pod koniec pierwszego dwudziestolecia XIV w. doszło do buntu stanów księstwa szczecińskiego przeciw księciu Ottonowi I, które na mocy układu podziałowego księstwa z 1295 zdecydowały się przejść pod jurysdykcję Warcisława IV. Uczyniono go opiekunem małoletniego Barnima III (1319)^[7].

Włączył się do walk o ziemię lubuską, barnimską i Marchię Wkrzańską w 1319, zajmując ziemię lubuską jeszcze w tym samym roku^[8]. W lipcu 1320 zawarł we Frankfurcie sojusz z piastowskim księciem Henrykiem I jaworskim, wymierzony przeciwko książętom Meklemburgii i Saksonii-Wittenbergi^[9]. Jego sojusznikami były także księstwo szczecińskie, księstwo rugijskie, biskupstwo kamieńskie i Dania^[10]. W sierpniu 1320 wsparty siłami jaworskimi wkroczył do Marchii Wkrzańskiej, w której mimo początkowych sukcesów, poniósł porażkę, definitywnie ją tracąc^[11]. W 1322 wziął udział w kolejnej kampanii przeciwko Meklemburgii, najeżdżając jej ziemie^[12]. Wobec włączenia się bawarskich Wittelsbachów z królem Ludwikiem IV Bawarskim do sporu, Warcisław IV zawarł w 1323 pokój z Sasami i Meklemburczykami^[13]. Uzyskał też nowego sprzymierzeńca w papieżu Janie XXII^[14]. 18 czerwca 1325^[7] wraz z Ottonem I i jego synem Barnimem III zawarł przymierze z polskim królem Władysławem Łokietkiem przeciw Marchii Brandenburskiej^[a] i zakonowi krzyżackiemu^[3]. Do 1326 utracił zdobycze w ziemi lubuskiej^[15]. W tym też roku udał się do Stralsundu, aby uczestniczyć w negocjacjach dotyczących sukcesji po księstwie rugijskim. Tam poważnie zachorował. Przeczuwając nadchodzącą śmierć, wezwał do siebie żonę i najstarszego syna, którzy przebywali wówczas w Ognicy koło Wolina. Książę zmarł jednak przed ich przybyciem, w nocy z 31 lipca na 1 sierpnia, w sile wieku^[16]. Pochowano go wedle jego woli w katedrze kamieńskiej przed wielkim ołtarzem^[16]. Po jego śmierci, wobec małoletniości jego spadkobiercy, rządy opiekuńcze objęła jego żona Elżbieta. Jej konsens i pieczęć zawiera akt przymierza z Polską wydany w 1343^[5].

Rodzina

Jego żoną od 11 kwietnia 1316?^[17], bądź przed 1317^[18] była Elżbieta, córka Bolka I Surowego. Według E. Rymara i R. Klempina była córką Hermana III Długiego, margrabiego brandenburskiego na Salzwedel i hrabiego Koburga oraz Anny Habsburżanki (ottońska linia dynastii askańskiej)^[2]^[b]. Ze związku małżeńskiego miał trzech synów:

Bogusława V (Wielkiego) (ur. w okr. 1317–1318, zm. między 3 lutego a 24 kwietnia 1374) – księcia wołogosko-rugijskiego i słupskiego,
Barnima IV Dobrego (ur. w okr. 1319–1320, zm. 22 sierpnia 1365) – księcia wołogosko-rugijskiego,
Warcisława V (ur. ok. lub zap. 1 listopada 1326, zm. między 18 października a 31 grudnia 1390) – pogrobowca, księcia wołogosko-rugijskiego oraz szczecineckiego^[19].

Genealogia

Barnim I Dobry
ur. zap. ok. 1210
zm. 13 lub 14 XI 1278

Małgorzata meklemburska
ur. zap. 1232
zm. przed 25 V 1261

Wisław II
ur. ok. 1240
zm. 29 XII 1302

Agnieszka brunszwicka
ur. ?
zm. po 1302

Bogusław IV
ur. w okr. 1254–1255
zm. 19 II 1309

Małgorzata rugijska
ur. w okr. 1265–1271
zm. po 4 XII 1315, p. 1317

	Elżbieta ur. w okr. ok. 1283 zm. w okr. II–III 1355 lub przed 2 II 1356 OO 11 IV 1316?, bądź przed 1317	Warcisław IV (ur. w okr. 11–27 V 1291, zm. w okr. 31 VII–1 VIII 1326)



Warcisław V (Ojcze Nasz) ur. ok. lub zap. 1 XI 1326 zm. 18 X–31 XII 1390	Barnim IV Dobry ur. w okr. 1319–1320 zm. 22 VIII 1365	Bogusław V (Wielki) ur. w okr. 1317–1318 zm. w okr. 3 II–24 IV 1374

Uwagi

↑ Podobne przymierze Warcisława IV z Ottonem I i Meklemburgią miało miejsce w 1324.
↑ W literaturze przedmiotu pojawia się również pogląd o pochodzeniu Elżbiety z linii śląskich Piastów. Czyniono ją córką Henryka V Grubego, bądź Bolka I świdnickiego.

Przypisy

↑ W literaturze popularnonaukowej pojawia się również data roczna narodzin księcia, która przypada na okres 1299–1300. Za: J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.
1 2 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 299-305.
1 2 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 41.
↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 299.
1 2 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 300.
↑ R. Schmidt, Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen, s. 94.
1 2 J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.
↑ Edward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 481
↑ Ibid., s. 484
↑ Ibid., s. 485
↑ Ibid., s. 485-486
↑ Ibid., s. 487
↑ Ibid., s. 492
↑ Ibid., s. 493
↑ Ibid., s. 494
1 2 Malkewitz 1904 ↓, s. 93.
↑ R. Klempin
↑ E. Rymar
↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 308-316.

Bibliografia

Opracowania

KazimierzK. Kozłowski KazimierzK., JerzyJ. Podralski JerzyJ., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, ISBN 83-03-00530-8, OCLC 189424372 .
Gustaw Malkewitz: Geschichte der Stadt Wollin in Pommern. Stettin: Pommerichen Reichspost, 1904. (niem.).
EdwardE. Rymar EdwardE., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005, ISBN 83-87879-50-9, OCLC 69296056 .
Schmidt R., Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen [w:] Willoweit D., Lemberg H. (pod red.), Reiche und Territorien in Ostmitteleuropa, Oldenbourg, München, 2006, ISBN 3-486-57839-1.
Szymański J.W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Literatura dodatkowa (online)

v. Bülow, Wartislav IV., Herzog von Pommern-Wolgast (niem.) [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-06-17].
Madsen U., Wartislaw IV. Herzog von Pommern-Wolgast (niem.), [dostęp 2012-06-17].

[15] Podobne przymierze Warcisława IV z Ottonem I i Meklemburgią miało miejsce w 1324.

[20] W literaturze przedmiotu pojawia się również pogląd o pochodzeniu Elżbiety z linii śląskich Piastów. Czyniono ją córką Henryka V Grubego, bądź Bolka I świdnickiego.

[1] W literaturze popularnonaukowej pojawia się również data roczna narodzin księcia, która przypada na okres 1299–1300. Za: J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.

[Rymar299-305-2] 1 2 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 299-305.

[Gryfici-3] 1 2 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 41.

[4] E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 299.

[Rymar300-5] 1 2 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 300.

[6] R. Schmidt, Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen, s. 94.

[Szym393-7] 1 2 J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 393.

[8] Edward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 481

[9] Ibid., s. 484

[10] Ibid., s. 485

[11] Ibid., s. 485-486

[12] Ibid., s. 487

[13] Ibid., s. 492

[14] Ibid., s. 493

[er-16] Ibid., s. 494

[CITEREFMalkewitz190493-17] 1 2 Malkewitz 1904 ↓, s. 93.

[18] R. Klempin

[19] E. Rymar

[21] E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 308-316.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[a]

[15]

[16]

[17]

[18]

[b]

[19]

Dynastia rugijska	Tesław (1162–1170) Jaromar I (1170–1218) Barnuta (1218–1221) Wisław I (1221–1249) Jaromar II (1246–1260) Wisław II razem z Jaromarem III (1260–1302) Jaromar III (1268–1282) Sambor (1302–1304) Wisław III na Rugii (1286–1325)
Dynastia Gryfitów	Warcisław IV (1325–1326) Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V (1326–1365) Bogusław V, Warcisław V (1365–1368) Warcisław VI, Bogusław VI (1368–1372) Warcisław VI (1372–1394) Warcisław VIII (1394–1415) Świętobor II (1415–1432/36) Barnim VIII (1432/36–1451) Warcisław IX (1451–1457) Warcisław X (1457–1478)