Warszawa Śródmieście

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
 Ten artykuł dotyczy przystanku i dworca PKP. Zobacz też: Warszawa Śródmieście WKDstacja kolejowa Warszawskiej Kolei Dojazdowej.
Warszawa Śródmieście
Warszawa Śródmieście, peron 2
Warszawa Śródmieście, peron 2
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Lokalizacja Aleje Jerozolimskie 50
Data otwarcia 23 czerwca 1949
29 września 1963
Dane techniczne
Liczba peronów 3[1]
Liczba krawędzi
peronowych
4[1]
Kasy T
Przejścia nadziemne T
Przejścia podziemne T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Warszawa Śródmieście
Warszawa Śródmieście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Warszawa Śródmieście
Warszawa Śródmieście
Ziemia 52°13′45,61″N 21°00′26,96″E/52,229336 21,007489
Portal Portal Transport szynowy

Warszawa Śródmieście – przystanek i podziemny dworzec kolejowy w Warszawie znajdujący się na warszawskiej linii średnicowej przy Alejach Jerozolimskich 50, pomiędzy ulicami Marszałkowską i Emilii Plater.

Obsługiwane połączenia[edytuj | edytuj kod]

Przewoźnik Linia Trasa
SKM S1 OtwockWarszawa ŚródmieścieWarszawa ZachodniaPruszków [2]
S2 Sulejówek MiłosnaWarszawa ŚródmieścieWarszawa ZachodniaWarszawa Lotnisko Chopina [2]
KM R1 Warszawa WschodniaWarszawa ŚródmieścieGrodzisk Mazowiecki [3]
R2 Warszawa ZachodniaWarszawa ŚródmieścieSiedlce [3]
R3 SochaczewWarszawa ŚródmieścieWarszawa Wschodnia [3]
R7 Warszawa ZachodniaWarszawa ŚródmieścieDęblin [3]
R8 Góra KalwariaWarszawa ŚródmieściePilawa [3]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hala dworca w 1968
Naziemne pawilony dworca Warszawa Śródmieście widziane z 30. piętra PKiN
Wschodni pawilon dworca

Dworzec powstał w miejscu przedwojennego, istniejącego do 1944 Dworca Głównego, na terenie dawnego Dworca Wiedeńskiego[4].

Pierwszy prowizoryczny dworzec Warszawa Śródmieście powstał w 1949[4] (otwarcie nastąpiło 23 czerwca 1949, na miesiąc przed zaplanowanym terminem), w ramach odbudowy warszawskiej linii średnicowej ze zniszczeń wojennych. Mieścił się on w drewnianym pawilonie u zbiegu ulic Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich[4]. Początkowo perony dworcowe mieściły się w wykopie[5].

W 1952, w ramach porządkowania rejonu Pałacu Kultury i Nauki, obiekt przeniesiono na zachód, w miejsce obecnego dworca Warszawa Centralna, gdzie wybudowano kolejny dworzec prowizoryczny[4]. Teren pierwszego dworca przykryto płytą betonową, na której urządzono zieleńce[4].

W latach 1955 ukończono budowę dwóch pawilonów wejściowych do nowego stałego dworca według projektu architektów Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Wybudowano także część podziemną w stanie surowym, opartą na murach podziemnej części dworca Warszawa Główna. Pawilony umieszczono symetrycznie względem osi Pałacu Kultury i Nauki[6].

Prace w podziemnej części dworca wznowiono po 1960 i zakończono w 1963[4]. Nowoczesny projekt wnętrz wykonali artyści z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie: Wojciech Fangor, Jerzy Sołtan, Zbigniew Ihnatowicz, Wiktor Gessler, Adolf Szczepiński, Bogusław Smyrski i Lech Tomaszewski[6].

W trakcie budowy dworca w 1963 roku powstał fragment tunelu pieszego w kierunku wschodnim, który miał w przyszłości prowadzić z peronu 2. do stacji metra – pomimo tego, że budowy metra nie było wówczas nawet w odległych planach. Część podziemna dworca została otwarta 29 września 1963[7].

Dworzec składa się z części podziemnej (perony i osobne zespoły kas) oraz dwóch naziemnych pawilonów wejściowych z granitu. Pierwotnie trzyperonowy układ dworca zakładał ich specjalizację: skrajne obsługiwały podróżnych odjeżdżających w kierunku wschodnim lub zachodnim, środkowy – przyjeżdżających z obu kierunków (obsługa pociągu najpierw otwierała drzwi na peron środkowy dla wysiadających, potem na skrajny dla wsiadających, co pozwalało na uniknięcie kolizji podróżnych na peronach i w drzwiach wagonów)[8].

Każdy z trzech peronów ma po 2 niezależne wyjścia na powierzchnię (peron 1. i 3. na wysokości pawilonów, peron 2. na swoich końcach), istnieją też dwa przejścia podziemne w tym jedno nieczynne[9]. Czynne łączy wszystkie perony Śródmieścia i Dworca Centralnego[5]. Oprócz oddzielnych zespołów kas dla każdego kierunku, na dworcu zaprojektowano także cztery kioski gastronomiczne i przemysłowe, poczekalnie, zespoły sanitarne, pomieszczenia służbowe oraz bardzo rozbudowany zespół pomieszczeń technicznych[8]. Dworzec posiada odpowiednio i izolowany i odwodniony strop przykryty warstwą ziemi, co umożliwia wegetację roślin[8].

Bezpośrednio po oddaniu do użytku dworzec zachwycał użytkowników swoją estetyką i funkcjonalnością, wynikającą z dużej przelotowości i zastosowania segregacji ruchu pieszego. Dworzec Śródmieście był przez dłuższy czas jedynym miejscem w Polsce, które mogło odgrywać w filmach rolę stacji metra, co zdarzyło się kilkakrotnie[potrzebne źródło].

W 2006 roku rozpoczął się remont bardzo już zaniedbanego kompleksu dworcowego, zakończony w styczniu roku 2007[10]. Dworcowi przywrócono w większości stan sprzed 40 lat, świadomie rezygnując jednak z daleko idącej modernizacji – w planach na najbliższe lata przewidziano wyburzenie pawilonów naziemnych i budowę centrum handlowego z częścią dworcową[5]. W 2011 roku na dworcu Warszawa Śródmieście zainstalowano windę dla osób niepełnosprawnych oraz podróżnych z ciężkim bagażem lub rowerem.

W 2014 pawilony zewnętrzne przeszły kolejną doraźną renowację i remont elewacji, która była w bardzo złym stanie[9].W przyszłości mają one jednak zostać zburzone i zastąpione sześciopiętrowymi budynkami tworzącymi północną pierzeję Alej Jerozolimskich. Pawilony nie są objęte ochroną konserwatorską, a ich likwidację przewiduje obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego[11].

Przewiduje się zbudowanie przejścia podziemnego do powstałej w 1998 roku stacji warszawskiego metra Centrum[5], jednak jego budowa opóźnia się[9].

Na dworcu znajdują się automaty biletowe Kolei Mazowieckich i ZTM.

Tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Tablica upamiętniająca pioniera elektryfikacji kolei w Polsce Romana Podoskiego (pawilon wschodni), wmurowana w latach 60. XX wieku[12].
  • Tablica upamiętniająca Dworzec Wiedeński i odjazd pierwszego pociągu do Grodziska 14 czerwca 1845 (pawilon wschodni)[12].
  • Tablica ku pamięci Czesława Jaworskiego, zasłużonego dla elektryfikacji kolei w Polsce (pawilon zachodni), odsłonięta 23 marca 1988[12].
  • Tablica upamiętniająca akcje odwetowe Gwardii Ludowej w dniach 24 października 1942 i 17 stycznia 1943 na lokal „Mitropa” (pawilon zachodni), wmurowana w latach 60. XX wieku[12].

Dworzec w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

  • 31 grudnia 1963, kilka miesięcy po oddaniu dworca do użytku, na peronach odbył się bal sylwestrowy, który uwieczniła m.in. Polska Kronika Filmowa[13].
  • Dworzec wystąpił w kilku filmach m.in. w Beacie zakochany w tytułowej bohaterce Olek Smoleński po kilku dniach poszukiwań spotyka ją na tym dworcu i namawia do powrotu do domu. Z kolei w Spotkaniu ze szpiegiem Maria Polińska spotyka się tam z imperialistycznym szpiegiem Bernardem[14].
  • Od kwietnia do sierpnia 2006 roku, w ramach imprezy „Dekarock Antyradia” zorganizowanej przez rozgłośnię, na dachu dworca koncerty zagrały zespoły: T.Love, Oddział Zamknięty, Hey, Strachy na Lachy i Homo Twist[15][16].
  • W wydanej w 2014 roku postapokaliptycznej powieści Kompleks 7215 i jej kontynuacji Dworzec Śródmieście Bartka Biedrzyckiego został opisany jako jedno z miejsc, gdzie po wojnie atomowej znaleźli schronienie ocalelni warszawiacy[17].

Przypisy

  1. a b Warszawa Śródmieście. Ogólnopolska Baza Kolejowa. [dostęp 2015-03-11].
  2. a b Informacja o przystanku na stronie ZTM. [dostęp 2015-03-11].
  3. a b c d e Internetowy rozkład jazdy dla stacji Warszawa Śródmieście (odjazdy)
  4. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 160. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c d Dworce kolejowe w Warszawie i okolicach. SISKOM. [dostęp 2015-03-11].
  6. a b Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 36. ISBN 978-83-934574-1-0.
  7. Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 77. ISBN 978-83-934574-1-0.
  8. a b c Arseniusz Romanowicz: Dworce i przystanki kolejowe. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1970, s. 44.
  9. a b c Witold Urbanowicz: Warszawa: Otworzą zamknięte przejście na dworcu Śródmieście?. transport-publiczny.pl, 2014-06-25. [dostęp 2015-11-16].
  10. Stacja Kolejowa Warszawa Śródmieście. Warszawa Moim Oczkiem, 2010-11-28. [dostęp 2015-03-11].
  11. Michał Wojtczuk, Krzysztof Śmietana. Plac Defilad na sprzedaż. „Gazeta Stołeczna”, s. 1, 21 października 2015. 
  12. a b c d Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 21. ISBN 83-912463-4-5.
  13. Grzegorz Piątek (red.): AR/PS. Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka. Warszawa: Centrum Architektury, 2012, s. 87. ISBN 978-83-934574-1-0.
  14. Grzegorz Sołtysiak: Filmowy przewodnik po Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2007, s. 43–44. ISBN 978-83-60142-70-7.
  15. Kolejny Dekarock Antyradia. portalmedialny.pl, 2006-06-23. [dostęp 2015-03-13].
  16. Łukasz Szewczyk: Antyradio ponownie na dachu. media2.pl, 2006-07-15. [dostęp 2015-03-13].
  17. Kamil Dróżdż: Bartek Biedrzycki – Kompleks 7215. 2014-09-11. [dostęp 2014-10-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Warszawa Śródmieście
Linia 448 Warszawa Zachodnia – Warszawa Rembertów
odległość: 0,907 km
Warszawa OchotaBSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
BSicon lBHF.svg
odległość: 1,289 km