Warszawska Syrenka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy symbolu Warszawy. Zobacz też: film Warszawska syrena oraz inne znaczenia nazwy „syrenka”.
Herb Starej Warszawy znajdujący się na okładce księgi "Regestrum proventuum et expensorum civitatis antiq[ue] varsaviae" (1652)
Syrenka Pabla Picassa odtworzona na ścianie budynku przy ul. Obrońców 28/30
Syrenka wykonana przez Wojciecha Czerwosza
Syrenka wykonana przez Jerzego Chojnackiego przed Urzędem Dzielnicy Praga-Południe rzy ul. Grochowskiej 274

Warszawska Syrenka, Warszawska Syrenasyrena, półkobieta półryba, herb oraz jeden z symboli Warszawy[1].

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Syrena była herbem Starej Warszawy (Nowa Warszawa oraz jurydyki posiadały własne herby)[2].

Najstarszy istniejący wizerunek herbu Warszawy z syreną występuje na pieczęciach dokumentów rady miejskiej Warszawy z 7 kwietnia 1400 roku[3]. Przez długi czas syrena jednak miała zupełnie inny kształt niż dzisiaj. Górna połowa była ludzka, kobieca, na niektórych starszych pieczęciach prawdopodobnie męska, dolna z rozwiniętymi skrzydłami (czasem bez), ogonem i dwiema łapami[3].

Syrena w kształcie pół kobiety, pół ryby w oficjalnej symbolice miejskiej czyli na pieczęciach pojawiła się dopiero od około połowy XVIII wieku. Jednak już od drugiej połowy XVII wieku spotykana była na ilustracjach do utworów literackich[3]. Przypuszcza się że motyw syreny mógł zostać zaczerpnięty z popularnych w średniowieczu Physiologusa i bestiarów[3].

W 1938 zatwierdzono nowy herb Warszawy przedstawiający Syrenę, zaprojektowany przez Szczęsnego Kwartę[4]. W 1967 zastąpiono go wzorem herbu w dwóch wersjach: reprezentacyjnej i użytkowej[5]. W 1990 przywrócono wzór herbu z 1938[5]. Dodatkowo w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy znalazł się zapis, że wizerunek Syreny o wzorze określonym w statucie m.st. Warszawy jest herbem m.st. Warszawy[6].

 Osobny artykuł: Herb Warszawy.

Popularność motywu syreny sprawiła, że Warszawę zaczęto czasem określać „syrenim grodem”, a jej mieszkańców – „syreniarzami”[7].

Legendy o Syrence[edytuj | edytuj kod]

Syrenka jest bohaterką kilku warszawskich legend[8]. Wszystkie wyznaczają jej rolę patronki i opiekunki miasta[8].

Według Artura Oppmana Syrenę schwytali rybacy i skrępowaną zanieśli ją do wioski. Ta jednak swoim pięknym śpiewem przekonała strażnika, żeby ją uwolnił[8].

Według Ewy Szelburg-Zarembiny Syrena złotą strzałą miała wskazywać zagubionemu na łowach księciu miejsce jego przeznaczenia, na którym wyrosła Warszawa[8].

Według kolejnej legendy dawno temu przypłynęły z Atlantyku na Bałtyk dwie siostry – syreny; piękne kobiety z rybimi ogonami. Jedna z nich upodobała sobie skały w cieśninach duńskich i obecnie można ją oglądać siedzącą na skale u wejścia do portu w Kopenhadze. Druga dopłynęła do ujścia Wisły, skąd popłynęła w górę jej biegu. Według legendy u podnóża dzisiejszego Starego Miasta, mniej więcej w miejscu gdzie obecnie znajduje się jej pomnik, wyszła z wody na piaszczysty brzeg, aby odpocząć, a że miejsce się jej spodobało, postanowiła tu zostać.

Pomniki i płaskorzeźby (m.in.)[edytuj | edytuj kod]

Rynek Starego Miasta[edytuj | edytuj kod]

Powiśle[edytuj | edytuj kod]

Park Mirowski[edytuj | edytuj kod]

Betonowa rzeźba została wykonana przez Ryszarda Kozłowskiego. Ogon Syrenki jest oryginalnie wygięty i tworzy misę.

Wiadukt Markiewicza[edytuj | edytuj kod]

Wiadukt im. Stanisława Markiewicza w ciągu ul. Karowej zdobi postać Syrenki z 1905 dłuta Jana Woydygi[9].

Ulica Inżynierska[edytuj | edytuj kod]

Płaskorzeźba Syrenki znajduje się nad wejściem do dawnej remizy tramwajowej przy ulicy Inżynierskiej 6.

Ulica Katowicka[edytuj | edytuj kod]

Syrenka znajduje się na bocznej ścianie budynku XXXV Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Bolesława Prusa przy ul. Zwycięzców 7/9 (od strony ul. Katowickiej) na Saskiej Kępie. Płaskorzeźba została wykonana przez Wojciecha Czerwosza[10].

Ulica Grochowska[edytuj | edytuj kod]

Syrenka znajduje się przed budynkiem Urzędu Dzielnicy Praga Południe przy ul. Grochowskiej 274. Została wykonana przez Jerzego Chojnackiego. Pierwotnie stała na Saskiej Kępie, przed budynkiem kina Sawa[11].

Zespół Stacji Filtrów[edytuj | edytuj kod]

Płaskorzeźba Syrenki została umieszczona na budynku Zakładu Filtrów Pośpiesznych na terenie Zespołu Stacji Filtrów. Została wykonana przez Jana Golińskiego[12].

Sejm[edytuj | edytuj kod]

Syrenka na tarczy herbowej na piersi orła znajduje się na drewnianej balustradzie ław rządowych w Sali Posiedzeń przy ul. Wiejskiej 4/6/8. Została wykonana przez Aleksandra Żurakowskiego w 1947.

Poza Warszawą[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze brytyjskiego pułku Queen's Royal Hussars noszą naszywkę z Syrenką (Maid of Warsaw) na lewych rękawach mundurów. Przywilej ten został im nadany przez generała Władysława Andersa za wsparcie udzielone siłom polskim przez 7 Pułk Huzarów podczas bitwy o Ankonę w 1944[13][14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Godziemba, Jak się zrodziła warszawska Syrena i praski Domek Loretański, „Kronika Polski i Świata”, 2 (13), 26 marca 1939, s. 12.
  2. Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 37.
  3. a b c d Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 245–246. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 246. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. z 2018 r. poz. 1817).
  7. Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 76.
  8. a b c d Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 412. ISBN 83-01-08836-2.
  9. Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 74.
  10. Hanna Faryna-Paszkiewicz: Saska Kępa w listach, opisach, wspomnieniach.... Warszawa: Kowalska/Stiasny, 2004, s. 218.
  11. Rzeźbiarze Saskiej Kępy wczoraj i dziś. Warszawa: Klub Kultury Saska Kępa, 2011, s. 16-17.
  12. Paweł Giergoń: Warszawa - figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. sztuka.net. [dostęp 21 września 2013].
  13. The Queen's Own Hussars. W: National Army Museum [on-line]. nam.ac.uk. [dostęp 2020-06-14].
  14. The 7th Hussars. W: The Queen's Royal Hussars Regimental Association [on-line]. queensroyalhussars.org. [dostęp 2020-06-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]