Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton” SA
Ilustracja
Siedziba „Fotonu” przy ul. Wolskiej 45 po zakończeniu produkcji
Państwo  Polska
Adres ul. Wolska 45
00-961 Warszawa
Data założenia 1888
1 stycznia 1950[1]
Forma prawna spółka akcyjna
Prezes Robert Muraszko
Udziałowcy Skarb Państwa
Nr KRS 0000029544
Dane finansowe
Kapitał zakładowy 2 285 750 PLN
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton” SA”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton” SA”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton” SA”
Ziemia52°14′01,2″N 20°58′08,1″E/52,233667 20,968917

Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton” (zapis stylizowany FOTON) – warszawskie zakłady fotochemiczne, z siedzibą na Woli przy ul. Wolskiej 45. Zakłady te przejęły tradycję przedwojennych zakładów „Foton” Piotra Lebiedzińskiego oraz działu produkcji fotochemicznej „Foto” fabryki „J. Franaszek S.A.”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki przemysłu fotochemicznego w Warszawie związane są z Piotrem Lebiedzińskim, który w roku 1888 rozpoczął produkcję materiałów światłoczułych. W roku 1936 przy ul. Wolskiej bracia Jerzy i Kazimierz Franaszkowie, właściciele Fabryki Obić Papierowych i Papierów Kolorowych „J. Franaszek S.A.” rozpoczęli budowę oddziału zajmującego się produkcją papierów fotograficznych i błon negatywowych.

Mimo wybuchu II wojny światowej produkcja utrzymana została i w czasie okupacji hitlerowskiej zakład nie przeszedł pod zarząd niemiecki. W zakładach powstawały papiery ze znakami wodnymi dla potrzeb ruchu oporu.

W 1943 r. zmarł Jerzy Franaszek, a 5 sierpnia 1944 podczas rzezi Woli oddziały SS zamordowały Kazimierza Franaszka z rodziną, pracowników i ludzi szukających schronienia na terenie fabryki. Zabudowania fabryki uległy zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego, urządzenia do produkcji fotochemicznej zostały zdemontowane i wywiezione do Niemiec.

Po wojnie fabrykę „J. Franaszek S.A.” wstępnie odbudowano i upaństwowiono w 1949 roku, nadając jej nazwę Warszawskie Zakłady Fotochemiczne. Zakłady specjalizowały się w produkcji błon i odczynników fotograficznych, w tym głównie dla radiologii medycznej, pod własnym znakiem FOTON – specjalnością fabryki były halogenosrebrowe materiały światłoczułe na podłożu przeźroczystym (w odróżnieniu od bliźniaczych zakładów z Bydgoszczy, które produkowały na podłożu papierowym). WZF „Foton” produkowały również inne błony techniczne (dla zastosowań w poligrafii i kartografii) oraz filmy i błony czarno-białe do fotografii amatorskiej i zawodowej. W latach 60. fabryka pokrywała w 75% krajowe zapotrzebowanie na błony i filmy[2].

W 1969 r. podpisany został z angielską firmą Ilford Ltd kontrakt na zakup technologii i urządzeń do produkcji medycznych błon rentgenowskich do obróbki ręcznej i maszynowej w cyklu 3,5 min oraz wysokoczułych filmów i błon czarno-białych do fotografii amatorskiej i zawodowej. W oparciu o licencyjne know-how wybudowano nowoczesną linię produkcyjną, na którą składała się nowa instalacja wyrobu emulsji, nowy agregat oblewniczo-suszarniczy o szybkości oblewu do 30 mb/min (ponad czterokrotnie szybsza od poprzedniej) i zmodernizowany wydział konfekcjonowania.

Uruchomienie produkcji na nowej linii produkcyjnej nastąpiło w I kwartale 1979. Zdolność produkcyjna tej linii dwukrotnie przewyższała zapotrzebowanie krajowe na błony rentgenowskie, a WZF „Foton” były do roku 1990 praktycznie jedynym dostawcą medycznych błon rentgenowskich dla polskiej służby zdrowia. Po zmianach ustrojowych w Polsce w latach 90. fabryka ograniczyła produkcję, a po roku 2000 budynki fabryki zmieniły przeznaczenie.

W 2002 roku działalność handlową spółki WZF „Foton” SA przejęła spółka „Foton Trading” Sp. z o.o., z siedzibą przy ul. Wolskiej 84/86 w Warszawie[3]. Budynki stały opustoszałe, ze starych zachował się modernistyczny budynek oddziału fotograficznego, który z powodu skażenia fenolem stał opustoszały[4]. Budynek z lat 70. XX wieku użytkowała Wyższa Szkoła Ekonomiczna, która w 2016 roku zawiesiła działalność. Zdewastowany budynek prawdopodobnie w 2019 roku został sprzedany[5]. W lutym 2016 roku zostały wyburzone pozostałe budynki, a na ich miejscu powstało nowe osiedle City Link[6][7]. Podczas wykopów pod nowe budynki w 2016 roku okolica została skażona toksycznym benzenem[8].

Mural[edytuj | edytuj kod]

Na ścianie budynku przy ulicy Targowej 15 na warszawskiej Pradze od lat 70. XX wieku została namalowana reklama błon fotograficznych Warszawskiego Zakładu Fotochemicznego "Foton. W czerwcu 2019 roku został on zamalowany za zgodą warszawskiego konserwatora zabytków, pomimo sprzeciwu urzędu miasta. W wyniku starań między innymi Stowarzyszenia dla Pragi w 2020 roku mural został przywrócony. Nie udało się odzyskać oryginału, ale został namalowany od nowa z zachowaniem oryginalnej formy[9].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 29 grudnia 1949 r. o utworzeniu przedsiębiorstw państwowych pod nazwą: „Wytwórnia Filmów Dokumentalnych”, „Łódzkie Zakłady Kinotechniczne”, „Warszawskie Zakłady Fotochemiczne”, „Bydgoskie Zakłady Fotochemiczne”, „Centrala Zaopatrzenia Materiałowego Filmu Polskiego”, „Wytwórnia Filmów Fabularnych” i „Centrala Rozpowszechniania Filmów” (M.P. z 1950 r. nr 10, poz. 97).
  2. Warszawa. Przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, 1966, s. 173.
  3. Foton: zapomniany relikt PRL, 11 listopada 2014 [dostęp 2020-06-16] (pol.).
  4. Zmarnowany potencjał?, PolitykaWarszawska.pl [dostęp 2020-06-16] (ang.).
  5. Piotr Wróblewski, Wolska 43. Opuszczony budynek straszy na Woli. Dawniej wyższa szkoła, dziś melina. Czy znajdzie nowego właściciela?, Warszawa Nasze Miasto, 17 lipca 2019 [dostęp 2020-06-16] (pol.).
  6. Wspomnienie o Fotonie. 'Niecodzienna i dramatyczna historia', tustolica.pl, 24 maja 2016 [dostęp 2020-06-16] (pol.).
  7. City Link - Czyste - Warszawa - warto zobaczyć w iwaw, www.iwaw.pl [dostęp 2020-06-16].
  8. Wola. Na całym osiedlu czuć było toksyczny benzen. Budowa metra też zagrozi ludziom?, warszawa.wyborcza.pl, 26 września 2016 [dostęp 2020-06-16].
  9. "Foton" wrócił na swoje miejsce. Będą walczyć o "Jubilera", TVN Warszawa [dostęp 2020-06-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]