Wasił Kołarow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wasił Kołarow
Васил Коларов
V.kolarov.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 lipca 1877
Szumen
Data śmierci 23 stycznia 1950
Premier Bułgarii
Okres od 20 lipca 1949
do 23 stycznia 1950
Przynależność polityczna Bułgarska Partia Komunistyczna
Poprzednik Georgi Dymitrow
Następca Wyłko Czerwenkow
Wicepremier,
Minister Spraw Zagranicznych
Okres od 11 lipca 1947
do 6 sierpnia 1949
Poprzednik Kimon Georgijew
Następca Władimir Popłomow
p.o. Prezydenta Republiki Bułgarskiej
Okres od 15 września 1946
do 7 października 1947
Poprzednik Symeon II (car)
Następca Georgi Dymitrow (premier)
Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego
Okres od 15 grudnia 1945
do 8 grudnia 1947
Poprzednik Christo Kałfow
Następca Rajko Damjanow
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski

Wasił Petrow Kołarow (bułg. Васил Коларов; ur. 28 lipca 1877 roku w Szumenie, zm. 23 stycznia 1950 roku w Sofii) – bułgarski działacz komunistyczny, prawnik i polityk, obok Georgi Dymitrowa i Dimityra Błagojewa, z którymi w 1919 roku założył Bułgarską Partię Komunistyczną, był liderem bułgarskiego ruchu robotniczego w XX-leciu międzywojennym, jednym z pomysłodawców krwawo stłumionego powstania wrześniowego w 1923 roku, po którym musiał wyjechać z kraju. Od początku lat 20. sekretarz generalny Międzynarodówki Komunistycznej, po 1945 roku – obok Dymitrowa – najważniejsza postać w budowaniu nowego, komunistycznego porządku w Bułgarii: po obaleniu monarchii pełnił obowiązki tymczasowego prezydenta (1946-1947), następnie był wicepremierem i ministrem spraw zagranicznych (1947-1949) w rządzie Georgi Dymitrowa, a po jego śmierci – premierem (1949-1950).

Wykształcenie i działalność polityczna w XX-leciu międzywojennym[edytuj]

W latach 1895-1897 uczył się w gimnazjum państwowym w Warnie, następnie pracował jako nauczyciel w Nikopolu. Wówczas też zapisał się do Bułgarskiej Robotniczej Partii Socjaldemokratycznej. Studiował prawo w Genewie i dzięki temu pod koniec lat 90. XIX wieku nawiązał cenne kontakty z socjalistami europejskimi[1]. Po powrocie do kraju związał się z Dimityrem Błagojewem, który trzy lata później, niezadowolony z nieskuteczności BPS-D, wystąpił z partii i założył własną organizację – radykalną Socjaldemokratyczną Partię Robotników. Oprócz Błagojewa jej liderami byli młodsi od niego Kołarow oraz Georgi Dymitrow. Wszyscy trzej przyczynili się także do utworzenia w 1919 roku Bułgarskiej Partii Komunistycznej[2][1].

W latach 1912-1913 Kołarow brał udział w wojnach bałkańskich, a po powrocie do kraju w 1913 dostał się do Zgromadzenia Narodowego. Mandat deputowanego sprawował przez pięć kolejnych kadencji, do 1923 roku[1].

Na początku lat 20. rozwinęła się jego kariera w międzynarodowych strukturach ruchu komunistycznego. W 1921 i 1922 roku był oficjalnym przedstawicielem Bułgarskiej Partii Komunistycznej na II. i III. Kongresie Międzynarodówki Komunistycznej w Moskwie, gdzie poznał m.in. Włodzimierza Lenina. Podczas drugiego spotkania został wybrany na sekretarza generalnego Międzynarodówki (pełnił tę funkcję do 1924[3]). Od tej pory działalność w kraju łączył z licznymi podróżami po Europie: był współzałożycielem partii komunistycznych we Francji, w Niemczech, Norwegii czy Czechosłowacji[4].

Kiedy w 1923 roku Aleksandyr Cankow po zamachu stanu wprowadził dyktaturę wojskową, komuniści zorganizowali powstanie. Kołarow, który przybył w 1923 do Bułgarii jako delegat Kominternu, odegrał decydującą rolę w porzuceniu przez komunistów taktyki neutralności wobec rządu Cankowa i organizacji wystąpienia zbrojnego[5]. Na jego czele stanęli Kołarow i Dymitrow, zresztą wbrew woli Błagojewowa, który był przeciwny wykorzystywaniu siły w walce o władzę. Powstanie zostało krwawo stłumione, a jego liderzy musieli uciekać z kraju. Początkowo przebywali w Jugosławii, następnie dostali się do Wiednia, by w końcu trafić do Moskwy. W drugiej połowie lat 20. i w latach 30. Kołarow pracował w stolicy Związku Radzieckiego, gdzie cały czas był członkiem prezydium i komitetu wykonawczego Kominternu oraz sekretarzem generalnym Międzynarodówki Chłopskiej. W tym czasie większą aktywność polityczną wykazywał pozostający dotychczas w cieniu Georgi Dymitrow[4].

Po 1945 roku[edytuj]

Zajęcie w 1944 roku Bułgarii przez Armię Czerwoną spowodowało obalenie monarchii i ustanowienie zalążków republiki ludowej. Kołarow powrócił do kraju w 1945 roku i był jednym z głównych kreatorów nowego porządku. Podzielił się władzą z Dymitrowem, który był kandydatem Józefa Stalina na dyktatora. Komuniści, aby utrzymać pozory demokracji, postanowili rozpisać wybory i zaproponowali przywódcy największej partii chłopskiej Nikoli Petkowowi wspólną listę wyborczą. Jednak Petkow odmówił i wybory w listopadzie 1945 roku wygrał lewicowy Front Ojczyźniany. Dopiero plebiscyt w sprawie istnienia monarchii zorganizowany z pomocą Rosjan we wrześniu 1946 roku (w którym większość obywateli opowiedziało się za republiką) dał komunistom podstawy do przejęcia władzy[4].

Kołarow początkowo pełnił obowiązki przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego oraz tymczasowego prezydenta; jako najważniejsza osoba w państwie reprezentował Bułgarię na po wojennej paryskiej konferencji pokojowej w 1946 roku. Po uchwaleniu nowej konstytucji w 1947 roku, która największą władzę skoncentrowała w osobie premiera, wszedł do rządu, na którego czele stanął Dymitrow. Był wicepremierem oraz ministrem spraw zagranicznych (1947-1949)[4].

Tymczasem w obozie komunistycznym zaczęła się tworzyć opozycja wobec jednowładztwa Dymitrowa oraz brutalnych metod stosowanych – za przyzwoleniem Moskwy – w zwalczaniu przeciwników politycznych (np. w 1947 roku zamordowany został Petkow, który konsekwentnie odmawiał wejścia do rządu). Dlatego na specjalnie zwołanym plenum KC BPK (11-12 czerwca 1949 roku) Kołarow zarzucił buntownikom, w większości wysokim przedstawicielom własnej partii (w tym wicepremierowi Trajczo Kostowowi) działalność antyradziecką (m.in. wspieranie Jugosławii, która właśnie wystąpiła z bloku sowieckiego) oraz próbę otrucia premiera Dymitrowa. Pół roku później wszyscy oskarżeni zostali skazani na karę śmierci[6].

Po niespodziewanej śmierci Dymitrowa w lipcu 1949 roku Kołarow został premierem. Pełnił swoje obowiązki przez cztery miesiące, do stycznia 1950 roku, kiedy sam zmarł.

W 1948 otrzymał Order Odrodzenia Polski I klasy[7].

Przypisy

  1. a b c Branko Lazitch i Milorad M. Drachkovitch, Biographical Dictionary of the Comintern: New, Revised, and Expanded Edition. Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1986; s. 224.
  2. Wasilewski s.239
  3. Holm Sundhaussen: Kolarov, Vasil Petrov. W: Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas [on-line]. Leibniz-Institut für Ost- und Südosteuropaforschung. [dostęp 2017-06-02].
  4. a b c d Lazitch i Drachkovitch, Biographical Dictionary of the Comintern, s. 225.
  5. Wasilewski, s. 247–249
  6. T. Czekalski: Bułgaria. Warszawa: Trio, 2010, s. 204. ​ISBN 978-83-7436-252-8​.
  7. Wojciech Stela: Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warszawa: 2008, s. 47.

Bibliografia[edytuj]

  • Wasilewski, Historia Bułgarii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988, ​ISBN 83-04-02466-7