Wasilij Cziczagow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wasilij Jakowlewicz Cziczagow
Василий Яковлевич Чичагов
Wasilij Jakowlewicz Cziczagow
Data urodzenia 28 lutego?/11 marca 1726
Data i miejsce śmierci 4 kwietnia?/16 kwietnia 1809
Petersburg
Miejsce spoczynku Cmentarz Łazarza przy ławrze Aleksandra Newskiego w Petersburgu
Odznaczenia
Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order św. Jerzego Order św. Jerzego – IV klasy Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie)

Wasilij Jakowlewicz Cziczagow (Василий Яковлевич Чичагов, ur. 28 lutego?/11 marca 1726, zm. 4 kwietnia?/16 kwietnia 1809) – rosyjski wojskowy, podróżnik i odkrywca, admirał, dowódca Floty Bałtyckiej w wojnie ze Szwecją, zwycięzca w bitwach pod Rewlem i w Zatoce Wyborskiej (1790). Jako pierwszy oficer floty rosyjskiej odznaczony Orderem św. Jerzego I klasy.

Biografia[edytuj]

Urodził się 28 lutego?/11 marca 1726 roku w niezamożnej rodzinie szlacheckiej, w majątku niedaleko Kostromy[1]. Po ukończeniu Akademii Morskiej w Petersburgu, w 1742 roku rozpoczął służbę w rosyjskiej flocie. Po awansie do stopnia lejtnanta, w 1754 roku objął dowodzenie fregatą „Swiatyj Michaił”[2]. Brał udział w wojnie siedmioletniej: w 1757 roku uczestniczył w blokadzie wybrzeża Prus i odbywał rejsy krążownicze w kierunku Sundu[3]; w 1761 roku walczył pod Kołobrzegiem[2]. Rok później został awansowany do stopnia kapitana II rangi[3]. W 1764 roku ponownie awansował, do stopnia kapitana I rangi i w maju tegoż roku został wyznaczony dowódcą okrętu liniowego „Rewel”[4].

Po kilkunastu dniach otrzymał jednak nowy przydział: zastępcy komendanta portu w Archangielsku[5]. Już 25 czerwca?/6 lipca 1764 roku[6] Admiralicja mianowała go dowódcą ekspedycji polarnej, mającej wytyczyć drogę do Azji przez Ocean Arktyczny, wzdłuż wybrzeży Spitsbergenu i Grenlandii do Kamczatki – teoretyczną możliwość istnienia tej drogi nakreślił Michaił Łomonosow[4]. W latach 1765–1766, na okrętach „Cziczagow”, „Panow” i „Babajew” (nazwanych od nazwisk swoich dowódców), dwukrotnie podejmował próby pokonania niezwykle trudnej nawigacyjnie trasy, osiągając 80° 30' szerokości geograficznej północnej i stwierdzając, że przebycie tej drogi drewnianym żaglowcem jest niemożliwe[a][7]. Zasługi ekspedycji i jej dowódcy zostały wysoko ocenione przez cesarzową Katarzynę II[4].

W 1767 roku powrócił do Floty Bałtyckiej, lecz już w roku następnym został ponownie skierowany na północ, jako komendant portu w Archangielsku. Jego głównym zadaniem tam było przyspieszenie budowy nowych okrętów dla floty rosyjskiej, potrzebującej coraz większej ich liczby w związku z wojną z Turcją. Jako człowiek z zewnątrz, wszedł w konflikt z miejscową administracją, z gubernatorem na czele[8]. W 1770 roku został, rozkazem Katarzyny II, odwołany i przeniesiony do Floty Bałtyckiej, z jednoczesnym awansem do stopnia kontradmirała[9]. Przez krótki czas służył w Admiralicji, następnie był między innymi komendantem portu w Rewlu i dowódcą tamtejszego zespołu okrętów[10]. Latem 1771 roku stanął na czele eskadry liniowej, bazującej w Kronsztadzie, która w roku następnym została pod jego flagą wysłana na Morze Śródziemne. Po przybyciu do Livorno zdał dowodzenie i powrócił do Petersburga[11]. Za pomyśle przeprowadzenie okrętów otrzymał Order św. Anny[12], a w 1773 roku został odznaczony Orderem św. Jerzego IV klasy za udział w 20 kampaniach morskich[9].

Pod koniec 1773 roku został wysłany na południe, na stanowisko zastępcy dowódcy Flotylli Azowskiej, admirała Aleksieja Sieniawina[13]. W następnym roku dwukrotnie udaremnił próbę przedarcia się floty tureckiej przez Cieśninę Kerczeńską na Morze Azowskie[9]. Po zakończeniu wojny z Turcją został odwołany do Petersburga, w 1775 roku awansowany do stopnia wiceadmirała. W 1777 roku objął dowodzenie pierwszą dywizją Floty Bałtyckiej – dowódcą drugiej został admirał Samuel Greig[14]. 28 czerwca?/9 lipca 1782 roku otrzymał awans na pełny stopień admiralski, w tym okresie został również odznaczony Orderem św. Aleksandra Newskiego[9].

Po wybuchu wojny ze Szwecją i śmierci admirała Greiga w 1788 roku, objął dowodzenie całością Floty Bałtyckiej. Swoje pierwsze starcie w tej roli – bitwę koło Olandii 15 lipca?/26 lipca 1789 roku – poprowadził w skrajnie pasywny sposób, nie wykorzystując błędów przeciwnika, chociaż przy nierozstrzygniętym wyniku samej bitwy zachował strategiczną przewagę w działaniach morskich, blokując flotę szwedzką w jej bazach[9]. W kampanii następnego roku odniósł dwa znaczące zwycięstwa: na redzie Rewla 2 maja?/13 maja oraz w Zatoce Wyborskiej 23 czerwca?/4 lipca[15]. Przyniosły mu one odznaczenia, odpowiednio, Orderem św. Andrzeja oraz Orderem św. Jerzego I klasy[16] – ten ostatni jako pierwszemu przedstawicielowi floty w historii Rosji[17]. Jednak, według znacznej części rosyjskich oficerów, jak i dość zgodnej opinii historyków, nazbyt ostrożna taktyka rosyjskiego głównodowodzącego pozwoliła Szwedom na ocalenie znacznej części swojej floty i przejęcie inicjatywy w działaniach na morzu, co doprowadziło do porażki księcia von Nassau-Siegen w II bitwie na wodach Svensksundu[16][18].

Do 1796 roku pozostawał na stanowisku dowodzącego Flotą Bałtycką, uczestniczył również w pracach czteroosobowej komisji opracowującej plany rozbudowy Floty Czarnomorskiej[16]. Po objęciu tronu przez Pawła I nastąpiła reorganizacja Floty Bałtyckiej i jej podział na trzy samodzielne dywizje. Cziczagow objął na krótko dowództwo jednej z nich, a następnie został skierowany do Rewla, gdzie miał utworzyć kursy dla wyższych oficerów marynarki. W kampanii 1797 roku głównodowodzącym flotą był sam cesarz, który osobistym rozkazem z 12 lipca?/23 lipca przeniósł Cziczagowa w stan spoczynku[19]. Oficjalnym powodem zwolnienia ze służby był zły stan zdrowia admirała, bardziej prawdopodobnym jednak konflikt, w jaki popadł z młodszymi admirałami rosyjskimi, protegowanymi Pawła I i niełaska cesarska – dowodem na to miało być zwolnienie z floty także dwóch synów admirała[20]. Jeden z nich, Pawieł, został później przywrócony do służby, brał udział w wojnach napoleońskich, gdzie wyróżnił się w bitwie nad Berezyną, awansował do stopnia admiralskiego i pełnił funkcję ministra marynarki[21].

Wasilij Cziczagow zmarł 4 kwietnia?/16 kwietnia 1809 roku w Petersburgu i został pochowany na cmentarzu Łazarza przy ławrze Aleksandra Newskiego[16]. W pogrzebie uczestniczył cesarz Aleksander I[21]. Imieniem obu admirałów Cziczagowów nazwano szereg obiektów geograficznych oraz liczne okręty i statki[22].

Uwagi

  1. Dokonał tego dopiero w 1977 roku lodołamacz o napędzie jądrowym „Arktika”.

Przypisy

  1. Skrickij, s. 121.
  2. a b Lebiediew, s. 34.
  3. a b Skrickij, s. 123.
  4. a b c Lebiediew, s. 35.
  5. Skrickij, s. 124.
  6. Skrickij, s. 125.
  7. Skrickij, s. 126–130.
  8. Skrickij, s. 130–131.
  9. a b c d e Lebiediew, s. 37.
  10. Skrickij, s. 131–132.
  11. Skrickij, s. 133.
  12. Skrickij, s. 134.
  13. Skrickij, s. 134–135.
  14. Skrickij, s. 137.
  15. Skrickij, s. 154–171.
  16. a b c d Lebiediew, s. 38.
  17. Skrickij, s. 171.
  18. Skrickij, s. 171–172.
  19. Skrickij, s. 174–175.
  20. Skrickij, s. 175–176.
  21. a b Skrickij, s. 176.
  22. Skrickij, s. 179.

Bibliografia[edytuj]

  • A. A. Lebiediew (А. А. Лебедев). W. Ja. Cziczagow i jego rol w istorii russkogo parusnogo fłota (В. Я. Чичагов и его роль в истории русского парусого флота). „Gangut (Гангут)”. Wypusk 63, 2011. ISSN 2218-7553. 
  • N. W. Skrickij (Н. В. Скрицкий): Gieorgijewskije kawalery pod Andriejewskim fłagom. Russkije admirały – kawalery ordiena Swiatogo Gieorgija I i II stiepieniej (Георгиевские кавалеры под Андреевским флагом. Русские адмиралы – кавалеры ордена Святого Георгия I и II степеней). Moskwa: 2002. ISBN 5-9524-0053-1.