Wasz prezydent, nasz premier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wasz prezydent, nasz premier – tytuł artykułu wstępnego Adama Michnika opublikowanego w „Gazecie Wyborczej” 3 lipca 1989, postulującego „sojusz demokratycznej opozycji z reformatorskim skrzydłem obozu władzy”[1] i jednocześnie hasło wzywające do podziału władzy w Polsce: przyzwolenia opozycji solidarnościowej na prezydenta wywodzącego się z PZPR w przypadku zgody na solidarnościowego premiera. Autorami sloganu byli Juliusz Rawicz i Helena Łuczywo[2][3][4].

Hasło to wywołało kontrowersje zarówno wśród opozycji demokratycznej, jak i obozu władzy[5]. Z jednej strony postulowany układ zmieniał ustalenia Okrągłego Stołu, dając opozycji większą władzę[5], z drugiej jednak zmuszał do natychmiastowego wzięcia odpowiedzialności wobec fatalnej sytuacji gospodarczej państwa[6]. Choć było to żądanie przyspieszenia przemian, artykuł nie wzywał do natychmiastowego przejęcia pełni władzy – przynajmniej w krótkim terminie jej część miała pozostać w rękach PZPR i jej satelitów, pomimo ich klęski w wyborach do sejmu kontraktowego i do senatu w czerwcu 1989.

Sam artykuł był analizą sytuacji politycznej w ówczesnej Polsce oraz wezwaniem do realizacji woli wyborców. Adam Michnik wezwał do utworzenia „silnego i wiarygodnego układu władzy” (z solidarnościowym premierem) jako jedynego możliwego, wobec sytuacji międzynarodowej i braku kontroli nad resortami siłowymi w Polsce, sposobu by „ruch demokratyczny zwyciężył stalinowską nomenklaturę bez rewolucji i przemocy” i na „wyjście z totalitarnego komunizmu”[7]. Według Roberta Krasowskiego, autora Po południu, sama koncepcja przejęcia stanowiska premiera była już wcześniej lansowana w elitach opozycji przez Jarosława Kaczyńskiego oraz Jacka Kuronia i spotkała się z dużym sprzeciwem; artykuł Adama Michnika miał być upublicznieniem i wsparciem dla tego pomysłu[8][9].

Reakcje na artykuł[edytuj | edytuj kod]

Duża część opozycji (Jan Nowak-Jeziorański, Karol Modzelewski, Ryszard Bugaj, Andrzej Stelmachowski, Janusz Onyszkiewicz[10]) uznała to żądanie podziału władzy za przedwczesne[4]. 6 lipca Gazeta Wyborcza zamieściła polemiczny artykuł Karola Modzelewskiego Nie róbmy rządu, nie idźmy stąd[6][11].

14 lipca 1989 slogan skrytykował przyszły premier Tadeusz Mazowiecki w artykule Spiesz się powoli, opublikowanym na łamach Tygodnika Solidarność, wskazując, że opozycja solidarnościowa nie dysponuje programem gospodarczym umożliwiającym udział we władzy[6][12][13][10].

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Do postulowanego przez Michnika utworzenia gabinetu w wyniku porozumienia Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego z tzw. reformatorskim skrzydłem PZPR nie doszło. Wygrała koncepcja Lecha Wałęsy, która zakładała stworzenie koalicji OKP-ZSL-SD i uzyskanie większości wobec PZPR. 17 sierpnia 1989 Wałęsa wraz z przewodniczącymi Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego zawiązali formalną koalicję. Przywódca „Solidarności” przedstawił wówczas trzy kandydatury na premiera: Tadeusza Mazowieckiego, Bronisława Geremka i Jacka Kuronia, z których koalicjanci wybrali tę pierwszą[14]. Mazowiecki przyjął propozycję Wałęsy i 19 sierpnia został desygnowany na stanowisko prezesa Rady Ministrów przez prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego[15]. 24 sierpnia Sejm PRL X kadencji (tzw. Sejm kontraktowy) powołał go na ten urząd[16] i w ten sposób hasło Gazety Wyborczej zostało zrealizowane już po półtora miesiąca[17]. 12 września Sejm zatwierdził przedstawiony przez Mazowieckiego skład jego rządu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dudek 2013 ↓, s. 51.
  2. Agnieszka Kublik: Mazowiecki i Michnik: W naszej historii bardzo rzadko szaleństwo zwycięża do końca (pol.). Wyborcza.pl, 2013-06-05. [dostęp 2013-06-09].
  3. Agnieszka Kublik: (KOPIA s.1) Mazowiecki i Michnik: W naszej historii bardzo rzadko szaleństwo zwycięża do końca (pol.). Kopia Wyborcza.pl na Archive.is, 2013-06-05. [dostęp 2013-06-09].
  4. a b Agnieszka Kublik: (KOPIA s.2) Mazowiecki i Michnik: W naszej historii bardzo rzadko szaleństwo zwycięża do końca (pol.). Kopia Wyborcza.pl na Archive.is, 2013-06-05. [dostęp 2013-06-09].
  5. a b „Wasz Prezydent, nasz Premier”, czyli koniec Okrągłego Stołu (pol.). Wp.pl, 2004-02-06. [dostęp 2013-09-04].
  6. a b c Wywiad z Karolem Modzelewskim (pol.). W: Archiwum Historii Mówionej Senatu [on-line]. Senat RP. [dostęp 2013-06-24].
  7. Adam Michnik. Wasz prezydent nasz premier. „Gazeta Wyborcza”, s. 1, 1989-07-03 (pol.). 
  8. Robert Krasowski: Gracz [fragment książki „Po południu”] (pol.). Polityka, 2012-02-03. [dostęp 2013-06-09].
  9. Robert Krasowski: (KOPIA s.1) Gracz [fragment książki „Po południu”] (pol.). Kopia „Polityki” w Archive.is, 2012-02-03. [dostęp 2013-06-09].
  10. a b Dudek 2013 ↓, s. 53.
  11. (KOPIA SAMEJ TRANSKRYPCJI) Wywiad z Karolem Modzelewskim (pol.). W: Archiwum Historii Mówionej Senatu [on-line]. Senat RP w Archive.is. [dostęp 2013-06-24].
  12. Antoni Dudek, Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury demokratycznej w Polsce 1988–1990, wyd. Arcana, Kraków 2004, s. 362.
  13. Paulina Codogni, Okrągły Stół, czyli polski Rubikon, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2009, s. 273.
  14. Aleksander Hall, Osobista historia III Rzeczypospolitej, wyd. Rosner & Wspólnicy, Warszawa 2011, s. 68–69.
  15. Archiwa przełomu: Kopia wniosku Prezydenta PRL do Marszałka Sejmu PRL z 19 sierpnia 1989 r. o powołanie Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów (ZK-P-64-2-1989) - 29/11 (pol.). Prezydent.pl. [dostęp 2013-06-24].
  16. Archiwa przełomu: Uchwała Sejmu PRL z 24 sierpnia 1989 r. w sprawie powołania Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów oraz uchwała Sejmu PRL z 12 września 1989 r. w sprawie powołania Rady Ministrów - 31/6 k. 23-24 (pol.). Prezydent.pl. [dostęp 2013-06-24].
  17. Kalendarium wydarzeń III RP w: Aleksander Hall, Osobista historia III Rzeczypospolitej, wyd. Rosner & Wspólnicy, Warszawa 2011, s. 424.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]