Wawrzyniec Teisseyre

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wawrzyniec Teisseyre
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 10 sierpnia 1860
Kraków
Data i miejsce śmierci 2 kwietnia 1939
Lwów
profesor nauk geologicznych
Alma Mater Uniwersytet Wiedeński
Doktorat 1885
Uniwersytet Wiedeński
Habilitacja 31 lipca 1891
Uniwersytet Lwowski
Profesura 1925
Polska Akademia Umiejętności
Status członek krajowy czynny
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Państwowy Instytut Geologiczny
Politechnika Lwowska
Odznaczenia
Oficer Orderu Korony Rumunii

Wawrzyniec Teisseyre, właśc. Karol Wawrzyniec de Teisseyre (ur. 10 sierpnia 1860 w Krakowie, zm. 2 kwietnia 1939 we Lwowie) – polski geolog, tektonik, kartograf[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Henryka i Juli Teisseyrów, ojciec Stanisława, Henryka i Andrzeja Teisseyrów. Naukę rozpoczął w Krakowie, następnie w latach 1871–1874 kontynuował w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie[2], potem w C. K. I Gimnazjum w Tarnopolu, gdzie zdał maturę w 1878 (w jednej klasie z nim uczyli się m.in. hr. Michał Baworowski, Jewhen Ołesnycki[3]). W latach (1878–1883) studiował geologię i paleontologię na uniwersytecie w Wiedniu, gdzie uzyskał absolutorium[4]. Studiował także w Akademii Górniczej w Leoben. Po uzyskaniu absolutorium najął się jako wolontariusz w Instytucie Geologicznym w Wiedniu. W roku 1885 uzyskał tytuł doktora z geologii i paleontologii na uniwersytecie w Wiedniu. Następnie został asystentem na Uniwersytecie Jagiellońskim przy Katedrze Geologii i Paleontologii. Był członkiem Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Wykonywał prace geologiczne na terenie Podola[5]. Podjął uzupełniające studia w Szwajcarii, Niemczech i Francji. Dnia 31 lipca 1891 roku uzyskał tytuł doktora habilitowanego paleontologii na Uniwersytecie Lwowskim i dostał pracę jako docent prawatny na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W 1907 roku również uzyskał habilitację z geologii. W latach 18911895 pracował jako suplent[6] szkoły realnej najpierw we Lwowie, a potem w Krakowie[5]. W latach 80. XIX wieku odbył podróż naukową do środkowej Rosji, gdzie badał nowo odkryte złoża węgla. W 1909 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. W latach 19191923 zajmował stanowisko wicedyrektora w Państwowym Instytucie Geologicznym. W 1925 roku został profesorem zwyczajnym geologii i paleontologii na Politechnice Lwowskiej[5]. W 1933 przeniesiony został w stan spoczynku. Zasługi prof. Wawrzyńca Teisseyre dla rozwoju polskiego przemysłu naftowego zostały nagrodzone 12 kwietnia 1933 członkostwem honorowym Stowarzyszenia Polskich Geologów Naftowych. W dniu 27 września 1935 na wniosek senatu Politechniki we Lwowie prezydent Ignacy Mościcki nadał mu tytuł profesora honorowego tejże Politechniki na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej. W latach 1928-1939 zasiada w Komitecie Rzeczoznawców półpaństwowej firmy "Pionier", której celem były prace poszukiwawcze złóż surowców bitumicznych w Karpatach i na Podkarpaciu.

Pochowany został na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Do głównych osiągnięć W. Teisseyre’a jako pracownika Komisji Naftowej należały prace prowadzone w latach 18961910 nad rozpoznaniem i udostępnieniem największych według stanu ówczesnej wiedzy europejskich złóż ropy naftowej w Rumunii. Za działalność w Komisji Naftowej dla rozwoju rumuńskiego kopalnictwa naftowego w 1910 roku zostaje odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Korony Rumuńskiej. Opublikował jednocześnie prace z zakresu paleontologii, tektoniki, kartografii oraz budowy geologicznej złóż naftowych. W części źródeł wymieniany jest jako współodkrywca złóż ropy naftowej w Rumunii[1],[7].

Oprócz tego w 1893 rozpoznał przebieg i charakter wielkiej strefy rozłamowej oddzielającej platformę wschodnioeuropejską od zachodnioeuropejskiej na odcinku Morze CzarneBałtyk. Po potwierdzeniu na początku XX wieku tego faktu przez Tornquista, struktura ta otrzymała nazwę strefy Teisseyre’a-Tornquista (w literaturze zachodniej często zapisywana odwrotnie lub z pominięciem polskiego odkrywcy) i jest uznawana za jeden z najważniejszych elementów tektonicznych Europy.

Po powrocie do kraju kontynuował swoje badania o Karpatach i wydał serię publikacji na temat ich struktury geologicznej.

Grobowiec rodziny Teisseyre na cmentarzu Łyczakowskim

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1887 – O budowie geologicznej okolicy Tarnopola i Zbaraża, O płaskorzeźbie Podola i jej historii geologicznej
  • 1891 – O blastoidach i cystoidach i ich znaczeniu naukowym
  • 1893 – Grzbiet Gołogórsko-Krzemieniecki jako zjawisko ortotektoniczne
  • 1894 – Ogólne stosunki kryształowe i genetyczne Wyżyny Wschodnio-Galicyjskiej
  • 1895 – O charakterze fauny kopalnej, miodobarów
  • 1895 – Sprawozdanie z badań geologicznych przedsiębranych z ramienia wydziału krajowego w okolicy Rohatynia, Przemyśla i Bólski-Mikołajowa
  • 1907 – O związku w budowie tektonicznej Karpat i ich przedmurza
  • 1912 – Atlas geologiczny Galicji
  • 1930 – Homologie podolsko-karpackie w zastosowaniu do badań geofizycznych na Przedgórzu[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Niemczynow Grażyna, Burchart Jan: Mały słownik geologiczny, wyd. II, Wiedza Powszechna, Warszawa 1966, s. 221
  2. Józef Białynia Chołodecki: Księga pamiątkowa półwiekowego jubileuszu Gimnazyum im. Franciszka Józefa I. we Lwowie 1858-1908. Lwów, 1909, s. 367.
  3. Sprawozdanie C. K. Gimnazjum Tarnopolskiego za rok szkolny 1878. Lwów: 1878, s. 58.
  4. Nieznany, Życiorysy Wawrzyńca Teisseyre, [b.r.].
  5. a b c Joanna Adamska, Karol Wawrzyniec Teisseyre, 15 stycznia 2016.
  6. Suplent to w Galicji zastępca etatowego nauczyciela w szkołach średnich.
  7. Teisseyre B., 1998: Wspomnienie o profesorze Henryku Teisseyre z okazji 50-lecia polskiej eksploracji geologicznej Sudetów, Acta Univ. Wratisl., 67: 5-17.
  8. Wawrzyniec Teisseyre: Homologie podolsko-karpackie w zastosowaniu do badań geofizycznych na przedgórzu. Warszawa, Borysław, Lwów: 1930.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]