Wazektomia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wazektomia (łac. vasotomia; termin pochodzący od łacińskich słów vas – naczynie oraz ctomia – cięcie) – metoda traktowana jako antykoncepcja dla mężczyzn; mikrochirurgiczny zabieg urologiczny polegający na przecięciu i podwiązaniu nasieniowodu lub nasieniowodów w celu przerwania ich ciągłości. Skutkiem interwencji jest blokada drożności światła nasieniowodów, a tym samym przerwanie transportu elementów komórkowych – głównie plemników – do ejakulatu. Spermatogeneza wciąż zachodzi, a wyprodukowane w jądrach plemniki są samoistnie resorbowane przez organizm. Podwiązanie nasieniowodów wymaga krótkotrwałego przerwania aktywności seksualnej (ok. 7 dni po zabiegu). U pacjenta po wazektomii ejakulat może zawierać komórki rozrodcze męskie do 2-3, czasem 5 miesięcy od zabiegu, pochodzące z pęcherzyków nasiennych, które mogą być rezerwuarem spermatozoidów. W tym okresie zaleca się stosowanie dodatkowych form antykoncepcji do momentu potwierdzenia negatywnym wynikiem badania morfologii nasienia na obecność żywych plemników w ejakulacie. Wazektomia jest zabiegiem trwałym. Rewazektomia daje potencjalną możliwość odwrócenie jego skutków przez ponowne zespolenie nasieniowodów.

 Zobacz też: Rewazektomia.

Procedura zabiegowa[edytuj | edytuj kod]

Miejsce podlegające zabiegowi wazektomii (zaznaczone na czerwono)

Podwiązanie nasieniowodów to zabieg wykonywany przez specjalistów z zakresu urologii lub chirurgii. Procedura przeprowadzania wazektomii obejmuje dwie części:

  • formalną – wywiad z pacjentem, analizę wyników badań laboratoryjnych krwi (głównie krzepnięcia krwi, wykonanych na 2 tygodnie przed zabiegiem), badanie fizykalne, uzupełnienie, przeczytanie i podpisanie dokumentów medycznych;
  • zabiegową – działania prowadzone przez specjalistę z zakresu urologii lub chirurgii w gabinecie zabiegowym.

Technika rekomendowana przez specjalistów urologów to przecięcie nasieniowodów i obszycie lub koagulacja końcówek[1]. Metoda ta jest jedyną dozwoloną również na terenie Niemiec. Zakładanie tytanowych klipsów może wiązać się ze złamaniem nasieniowodu i niepożądanymi konsekwencjami dla pacjenta[2]. Interwencję poprzedza wykonanie znieczulenia nasiękowego nasieniowodów i skóry moszny. Możliwe są dwie techniki zabiegowe – tradycyjna z cięciem chirurgicznym lub częstsza – technika WBS (wazektomia bez skalpela[3]). Polega ona na niewielkim rozwarstwieniu skóry moszny nad wyczuwalnym przez nią nasieniowodem za pomocą preparatora typu mosquito. Po przecięciu lub rozwarstwieniu skóry i wypreparowaniu nasieniowodu zakłada się dwie podwiązki i następnie wycina ok. 5-8 mm fragment nasieniowodu. Jest to zabieg mikrochirurgiczny, ponieważ przewód ma ok. 3 mm w obwodzie. W dalszej kolejności następuje koagulacja światła fragmentu brzusznego nasieniowodu oraz obu ujść części brzusznej i jądrowej nasieniowodów. Zabieg zwieńcza wewnątrzpowięziowa transpozycja wolnych końców nasieniowodów szwem o długim okresie wchłaniania (względnie oklipsowanie), a następnie zespolenie rozwarstwionej skóry moszny pojedynczym szwem niewchłanianym lub klejem tkankowym. Ostateczna metoda, jaką wykonuje się podwiązanie nasieniowodów – co do znieczulenia, nacięcia lub rozwarstwienia skóry – zależy od anatomicznych uwarunkowań pacjenta. Po takim zabiegu mężczyzna staje się niepłodny; zabieg nie ma natomiast wpływu na zdolność do wytrysku, ponieważ większość objętości nasienia stanowią produkty gruczołu krokowego. Obustronnie wykonany zabieg powoduje ubezpłodnienie. Wazektomia trwa ok. 15-30 minut (łącznie z wywiadem ok. 1,5 h) i nie wymaga późniejszej hospitalizacji.

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

W 50-66%[4][5] przypadków po wazektomii może pojawić się powikłanie w postaci vasitis nodosa – guzkowatych zgrubień na końcach podwiązanych nasieniowodów o niezłośliwym charakterze. Do innych – rzadszych – skutków ubocznych, jakie może wywołać wazektomia, zalicza się:

  • krwiaka miejsca operowanego (0,2-0,5% przypadków) – rozległe zasinienie moszny lub guzek w mosznie wielkości 2-3 cm, powstałe w kilka dni po zabiegu;
  • infekcję miejsca operowanego (0,5% przypadków) – stan zapalny z zaczerwienieniem okolic rany lub całej moszny, ropną wydzieliną z miejsc rozwarstwienia skóry, przedłużającym się bólem oraz podwyższoną temperaturą ciała (powyżej 37 st. C);
  • zastoinowe zapalenie najądrza (0,5% przypadków) – powiększone oraz bolesne najądrze bezpośrednio po zabiegu lub w późniejszym czasie; ból może być wynikiem wzrostu ciśnienia w najądrzach, przewlekłego zapalenia czy też podrażnienia nerwów przez szew/zrost;
  • ból, obrzęk i zaczerwienienie w okolicy moszny(0,8% przypadków) – trwające kilka godzin lub do dwóch dni, ustępujące samoistnie, uznawane bardziej za reakcję fizjologiczną organizmu niż powikłanie po zabiegu;
  • zespół bólu moszny/jąder (0,8% przypadków) – dolegliwość utrzymująca się nawet do kilku tygodni po zabiegu; około jeden na tysiąc przypadków może przerodzić się w przewlekły zespół bólowy moszny, który staje się poważnym problemem klinicznym;
  • rekanalizację nasieniowodów (0,2% przypadków) – niepowodzenie interwencji ujawniające się rok lub więcej od chwili, gdy została wykonana wazektomia; sporadyczne przypadki, ale potwierdzające, że nie jest to metoda antykoncepcji dająca 100% pewności, choć o skuteczności przekraczającej 99%.

Regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

Na świecie[edytuj | edytuj kod]

W wielu krajach wazektomia to zabieg legalny, traktowany jako antykoncepcja dla mężczyzn i uważany za formę kontroli urodzin. O tym, że wazektomia jest dozwoloną metodą antykoncepcyjną wyraźnie mówi prawo m.in.: Austrii, Danii, Finlandii, Norwegii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Japonii, Panamy, Singapuru oraz niektórych stanów USA (w pozostałych stanach podwiązanie nasieniowodów jest zgodne z prawem, ponieważ nie zostało wyraźnie zakazane). W innych krajach (np. w Salwadorze) metoda ta jest legalna na mocy rozporządzeń ministerialnych. W wielu państwach wazektomia jest dopuszczalna, ponieważ przepisy prawne wyraźnie jej nie zakazują. Dzieje się tak w przypadku Australii, Francji, Holandii, Luksemburgu, Chin, Korei Południowej, większości byłych krajów Wspólnoty Brytyjskiej, większości stanów USA oraz państw, których prawodawstwo wywodzi się z ustawodawstwa angielskiego lub z prawa zwyczajowego (np. w Indiach)[6].

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce wazektomia postrzegana jest jako zabieg kontrowersyjny, w związku z powszechnym przekonaniem o jego nielegalności. W polskim porządku prawnym brak jest jednak przepisu jednoznacznie zakazującego wykonywania wazektomii. Wszelkie nieporozumienia dotyczące legalności przeprowadzania tego zabiegu medycznego wynikają ze skrajnych interpretacji Art. 156 par. 1 pkt 1 kodeksu karnego[7], który stwierdza, że kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci pozbawienia zdolności płodzenia podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Wazektomia jako zabieg odwracalny (w wyspecjalizowanych ośrodkach rewazektomia jest skutecznie przeprowadzana w 80% przypadków) nie powoduje pozbawienia mężczyzny zdolności płodzenia, a jedynie takie trwałe skutki podlegają penalizacji. Jądra mężczyzny po zabiegu nadal produkują plemniki. W tym kontekście wazektomia może być pojmowana jako zgodna z polskim porządkiem prawnym.

Aspekt psychologiczny[edytuj | edytuj kod]

Modelowym profilem psychologicznym osoby decydującej się na zabieg wazektomii jest dojrzały – nie tylko metrykalnie, ale i emocjonalnie – spełniony mąż/partner i ojciec. Mimo iż rewazektomia daje szanse odwrócenia skutków zabiegu, poczucie niemożności zapłodnienia kobiety może wiązać się z przeżywaniem utraty męskości i ojcowskim niespełnieniem. Ważne, by mężczyzna podjął decyzję o nieplanowaniu kolejnego potomstwa przy jednoczesnej chęci cieszenia się satysfakcjonującą aktywnością seksualną wspólnie z partnerką. Wazektomia jest także swego rodzaju przejęciem przez mężczyznę odpowiedzialności za antykoncepcję w diadzie, odbarczeniem kobiety od stosowania metod hormonalnej antykoncepcji lub antykoncepcji dopochwowej, mając na uwadze zdrowie fizyczne i komfort psychiczny partnerki.

Wazektomia a religia[edytuj | edytuj kod]

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

W judaizmie stosunki seksualne są rzeczą właściwą w obrębie małżeństwa. Antykoncepcję dopuszczano tylko w szczególnych okolicznościach (nie były nimi trudności ekonomiczne). Nie zalecano zaś abstynencji seksualnej, gdyż przeczy ona nakazowi „Bądź płodny i rozmnażaj się” oraz nie pozwala na spełnianie obowiązków małżeńskich względem żony. Tradycyjnie nakaz rozmnażania się rozumiano jako obowiązkowy dla kobiet. Stąd kobietom zabraniano stosowania środków antykoncepcyjnych, podczas gdy metody męskiej antykoncepcji były dozwolone. Obecnie w Izraelu wykonywana jest zarówno wazektomia, jak i rewazektomia.

Kościół Rzymsko-Katolicki[edytuj | edytuj kod]

W Kościele katolickim ocena moralna zabiegu wazektomii jest jednoznacznie negatywna. Zarówno mężczyzna, który poddaje się takiemu zabiegowi w celach antykoncepcyjnych, jak i lekarz który taki zabieg wykonuje, popełnia grzech śmiertelny[8]. Według doktryny katolickiej głównym celem małżeństwa jest prokreacja. Owocem kopulacji pożądanym przez naturę jest potomstwo. Stosowanie antykoncepcji niweczy potencjalną możliwość stworzenia potomstwa i przeczy idei małżeństwa, stąd jest grzechem przeciwko naturze. W zamian dozwolone jest wykorzystywanie metod naturalnych opierających się na abstynencji (naturalne planowanie rodziny).

Kościół Prawosławny[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości kontrola urodzin była zdecydowanie potępiana przez Cerkiew. Obecnie zaczynają przeważać bardziej liberalne poglądy. Wielu prawosławnych teologów i ojców duchowych uważa, że rozsądne użycie środków antykoncepcyjnych w małżeństwie nie jest samo w sobie grzeszne. Ich zdaniem o ilości dzieci i o odstępach, w jakich powinny się pojawić, najlepiej rozstrzygają sami rodzice, kierując się głosem sumienia. Jedynymi jasno potępianymi w prawosławiu środkami antykoncepcyjnymi są środki wczesnoporonne.

Kościół Protestancki[edytuj | edytuj kod]

Doktryna protestancka zezwoliła na kontrolowanie urodzeń (The Lambert Confence), a biskupi anglikańscy zatwierdzili ją w roku 1958. Światowa Rada Kościołów zobowiązała się w 1961 roku do współpracy z ONZ w sprawie demografii. W roku 1979 Synod Biskupów wydał raport deklarujący, że celem seksualności ludzkiej jest przyczynianie się do pomnażania ludzkiego dobra, przyjemności, prokreacji rodzinnej, porządku społecznego i lepszej jakości życia dla wszystkich. Raport ten wyraźnie sygnalizuje zmianę dotychczasowej postawy[9].

Islam[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z Koranem muzułmanie wierzą, że dzieci są darem Allaha. Istnieje też długa lista praw dziecka danych przez Allaha i proroków, której należy sprostać. W obecnym kształcie społeczności muzułmańskich rodzicom nie jest łatwo spełniać obowiązki względem dużych rodzin. Z tego powodu obecni prawnicy Hanafi uważają zapobieganie ciąży za wskazane (nawet bez zgody małżonka) w sytuacjach i okolicznościach nie pozwalających na godne wychowanie dziecka w sposób, który przyniósłby zaszczyt Prorokowi.

Światowy Dzień Wazektomii[edytuj | edytuj kod]

Światowy Dzień Wazektomii (World Vasectomy Day Organisation – WVDO) to organizacja, którą w 2013 r. zainicjowali i ufundowali wspólnie – amerykański reżyser filmowy Jonathan Stack oraz amerykański urolog dr Doug Stein. Jej celem jest popularyzowanie wazektomii szczególnie w krajach słabo rozwiniętych z ogromnym przyrostem naturalnym oraz w krajach, w których – z powodu przesądów i niezrozumienia istoty zabiegu, jakim jest podwiązanie nasieniowodów – wazektomia jest mało dostępna. WVDO ma także na celu inspirowanie ludzi do angażowania się w ogólnoświatową debatę na temat planowania rodziny. W roku 2014 Światowy Dzień Wazektomii przypadł na 7 listopada[10]. W roku 2013 w trakcie obchodów tego wydarzenia, ponad 100 lekarzy z 25 krajów przeprowadziło w ciągu 24h ponad 1000 zabiegów wazektomii. W roku 2014 wykonano 1500 wazektomii w ciągu 24h wraz z transmisją on-line z przeprowadzenia jednego z zabiegów. W edycji 2014 po raz pierwszy wzięła udział również Polska[11].

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Ostatnie szacunki wskazują, że ponad 45 mln mężczyzn przeszło wazektomię, a podobna liczba używa prezerwatywy, co stanowi 1/3 wszystkich stosowanych dziś na świecie metod antykoncepcji (dotyczących zarówno kobiet, jak i mężczyzn). Zgodnie z raportem Departamentu Zdrowia i Usług Społecznych USA z 2005 roku wazektomia zajmuje czwarte miejsce na liście najpopularniejszych środków antykoncepcyjnych (16% respondentów) po tabletkach antykoncepcyjnych (28%), salpingotomii, tj. podwiązaniu jajowodów (23%) i prezerwatywie (17%)[12]. W USA na ponad 307 mln mieszkańców zabieg ten wykonuje się u 600 tys. pacjentów rocznie. W Chinach podwiązanie nasieniowodów to antykoncepcja dla mężczyzn stosowana przez 7 mln panów w roku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. K. Bar: Podręcznik urologii. Lublin: Wyd. Czelej, 2006.
  2. D. Roncari, M.Y. Jou. Female and male sterilization. „Contraceptive Technology, 20th rev. ed”, s. 435–482, 2011. New York: Ardent Media. 
  3. B. Rich. Male contraception and no-scalpel vasectomy.. „BC Medical Journal”, s. 560-566, 2001. 
  4. JB. Taxy, FF. Marshall, RJ. Erlichman. Vasectomy: subclinical pathologic changes.. „Am J Surg Pathol”. 5 (8), s. 767-72, Dec 1981. DOI: 10.1097/00000478-198112000-00005. PMID: 7337163. 
  5. L. Hirschowitz, J. Rode, J. Guillebaud, W. Bounds i inni. Vasitis nodosa and associated clinical findings.. „J Clin Pathol”. 41 (4), s. 419-23, Apr 1988. DOI: 10.1136/jcp.41.4.419. PMID: 3366928. 
  6. M.F. Fathala, A. Rosenfield, C. Indriso: Family Planning, The FIGO Manual of Human Reproduction. The Parthenon Publishing Group Ltd., 1990.
  7. H. Pilonis. Wazektomia – wątpliwości medyczne, etyczne i prawne.. „Służba Zdrowia”, s. 50-54, 2013. 
  8. dk. Jacek Jan Pawłowicz: WAZEKTOMIA – Metoda „antykoncepcji” czy okaleczanie mężczyzn?; HOMO DEI nr 3/2011, s. 65-76; TEOLOGIA I MORALNOŚĆ nr 8/2011, s. 53-64.
  9. Mariusz Żelichowski: Dobrowolna sterylizacja u mężczyzny. Medycyna Praktyczna, 2002. [dostęp 2015-05-11].
  10. Strona Światowego Dnia Wazektomii
  11. Strona Światowego Dnia Wazektomii Edycja Polska
  12. VII - Wazektomia. W: Eugeniusz Siwik, Zbigniew Lew Starowicz: Antykoncepcja. Planowanie Rodziny u progu XXI wieku. Warszawa: EMMM-Press, 2003.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E. Siwik. Wazektomia. Zagadnienia ogólne, antykoncepcja mężczyzn. Planowanie rodziny. „Gabinet Prywatny nr 9-10”, 2011. 
  • P.S. Jhaver M.S.. Vasectomy After Effects, Modern Techniques, Complications, Repair. „Indian Journal of Medical Science. Vol. 27, no 5”, s. 411-416, Maj 1973. 
  • Single Incisions Single Titch Technique For Vasectomy. „The Indian Journal of Surgery. Vol. XX, no Dec”, s. 480-484, 1968. 
  • Vasectomy difficulties and complications. „Journal of Indian Medical Association. Vol. 32, no 5”, 1959. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.