Wazgen Sarkisjan
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
5 marca 1959 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
27 października 1999 |
| Premier Republiki Armeńskiej | |
| Okres |
od 11 czerwca 1999 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
 | |
| Odznaczenia | |
  | |
Wazgen Sarkisjan (orm. Վազգեն Սարգսյան; ur. 5 marca 1959 we wsi Ararat, zm. 27 października 1999 w Erywaniu) – armeński polityk, wojskowy i pisarz, minister obrony w 1992 i w latach 1995–1999 z ramienia Partii Republikańskiej, premier Armenii od czerwca 1999 aż do swojej śmierci podczas ataku terrorystycznego na armeński parlament[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Zdobył rozgłos jako działacz ruchu na rzecz zjednoczenia Górskiego Karabachu z Armenią pod koniec lat 80. XX wieku i przewodził ormiańskim formacjom ochotniczym walczącym podczas pierwszych starć z siłami azerbejdżańskimi. Mianowany ministrem obrony przez prezydenta Lewona Ter-Petrosjana wkrótce po odzyskaniu przez Armenię niepodległości pod koniec 1991 roku, Sarkisjan stał się najważniejszym dowódcą sił ormiańskich podczas I wojny o Górski Karabach[2]. Pełniąc różne funkcje, kierował działaniami zbrojnymi na obszarze objętym konfliktem do 1994 roku, kiedy to osiągnięto zawieszenie broni z Azerbejdżanem, a siły ormiańskie zajęły niemal cały Górski Karabach i siedem okolicznych dystryktów Azerbejdżanu, de facto jednocząc je z Armenią[3][4.1].
Po zakończeniu wojny Sarkisjan zacieśnił kontrolę nad Siłami Zbrojnymi Armenii, zapewniając sobie władę niemal autorytarną[5]. Po zdecydowanym wsparciu Ter-Petrosjana w utrzymaniu władzy w 1996 roku, zmusił prezydenta do odejścia z urzędu w 1998 roku, popierając ustępstwa w negocjacjach dotyczących rozwiązania Republiki Górskiego Karabachu. Przyczynił się również do wyboru premiera Roberta Koczariana na prezydenta. Po pogorszeniu relacji z Koczarianem, Sarkisjan włączył wpływową organizację weteranów wojennych Jerkrapah do Partii Republikańskiej i połączył siły z byłym przywódcą komunistycznej Armenii, Karenem Demirczianem. W wyborach w maju 1999 roku ich reformatorski sojusz zapewnił sobie wygodną większość w Zgromadzeniu Narodowym. Sarkisjan został premierem, stając się rzeczywistym przywódcą Armenii, sprawując w niej faktyczną kontrolę nad wojskiem i legislaturą[6].
Sarkisjan, wraz z Karenem Demirczianem i sześcioma innymi osobami, zginął w ataku na parlament Armenii 27 października 1999 roku. Sprawcy zostali skazani na dożywocie. Jednak kontrowersje związane z przebiegiem procesu sądowego zrodził szereg teorii spiskowych na temat jego śmierci. Niektórzy eksperci i politycy twierdzą, że zabójstwo zostało zlecone przez Koczariana i ministra bezpieczeństwa narodowego Serża Sarkisjana[7][8][9][10][11]. Inni podejrzewają możliwy udział obcych państw[11][4.2].
Pomimo różnych ocen jego decyzji politycznych, Sarkisjan jest obecnie powszechnie uznawany za bohatera narodowego przez całe spektrum polityczne współczesnej Armii i przez ormiańskie społeczeństwo. Wniósł znaczący wkład w ustanowienie niepodległego państwa armeńskiego i zapewnienie jego bezpieczeństwa[12]. Z drugiej strony był również krytykowany przez organizacje obrony praw człowieka za niedemokratyczny sposób sprawowania władzy. Sarkisjanowi przyznano najwyższe tytuły honorowe Armenii i Górskiego Karabachu – Bohatera Armenii[13] i Bohatera Arcachu[14] oraz tradycyjny tytuł wojskowy Sparapet[15][16].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wielka Encyklopedia Polonica, Poznań, 2001.
- ↑ Thomas de Waal: Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York University Press, 2003, s. 257. ISBN 978-0-8147-1945-9. (ang.).
- ↑ James R. Hughes, Gwendolyn Sasse: Ethnicity and territory in the former Soviet Union: regions in conflict. London: Frank Cass, 2002, s. 211. ISBN 978-0-7146-8210-5. (ang.).
- Svante Cornell: Azerbaijan Since Independence. New York: M.E. Sharpe, 2011. ISBN 978-0-7656-3004-9. (ang.).
- ↑ Felix Corley: Vazgen Sarkissian. The Independent, 29.10.1999. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Shale Horowitz: From Ethnic Conflict to Stillborn Reform: The Former Soviet Union and Yugoslavia. Texas A&M University Press, 2005, s. 83–84. ISBN 978-1-60344-593-1. (ang.).
- ↑ Margaret Kaeter: The Caucasian republics. New York: Facts On File, 2004, s. 43–44. ISBN 978-0-8160-5268-4. (ang.).
- ↑ Anush Martirosian, Ruben Meloyan: Armenia Marks Parliament Attack Anniversary. RFE/RL, 28.10.2009. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Ruzanna Stepanian: Armenian Officials Deny Russian Role in 1999 Parliament Carnage. RFE/RL, 4.05.2005. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Christoph Zürcher: The post-Soviet wars: rebellion, ethnic conflict, and nationhood in the Caucasus. New York: New York University Press, 2007, s. 173. ISBN 978-0-8147-9709-9. (ang.).
- 1 2 Armenia: Mystery Still Surrounds Armenian Parliament Slaughter. RFE/RL, 27.10.2000. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Armenian Commander Vazgen Sargsyan would have become 53. Armenpress, 5.03.2012. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Armenian National Hero Vazgen Sargsyan’s 45 anniversary. parliament.am, 5.03.2004. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
- ↑ Վազգեն Սարգսյան. yerkrapah.am. [dostęp 2025-11-25]. (orm.).
- ↑ 50th Anniversary of Birth of Sparapet. Երևանի պետական համալսարան, 20.03.2009. [dostęp 2025-11-25]. (orm.).
- ↑ Armenians commemorate Sparapet Vazgen Sargsyan. A1plus, 5.03.2014. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
