Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna
Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna (bułg. Вътрешна Македонска Революционна Организация, mac. Внатрешна Македонска Револуционерна Организација, WMRO) – tajna organizacja polityczna założona w 1893 roku. Jej celem było wyzwolenie ludności słowiańskiej Macedonii i Tracji spod panowania tureckiego oraz zbrojne zapewnienie im dominacji etnicznej i religijnej, co poczynając od 1904 roku wywołało analogiczną reakcję żywiołu greckiego[1]. Najwybitniejszym działaczem WMRO był Goce Dełczew (zm. 1903).
Organizacja powstała w 1893 r. w Salonikach, a jej celem była walka o autonomię dla regionów Macedonii i Tracji Adrianopolskiej w granicach Imperium Osmańskiego. W odróżnieniu od organizacji zewnętrznych, WMRO skupiała się na działalności wewnętrznej, opartej na lokalnych strukturach konspiracyjnych[2]. W 1896 r. na zjeździe w Salonikach organizacja postawiła sobie za cel wywalczenie autonomii Macedonii i Tracji drogą rewolucyjną i zjednoczenie pod swoim sztandarem wszystkich niezadowolonych z rządów tureckich, bez różnicy narodowości[3]. Samodzielna działalność WMRO budziła obawy władz bułgarskich, które nie życzyły sobie pozostawania tych regionów w granicach Turcji i obawiały się rewolucji społecznej we własnym państwie[3]. Rząd bułgarski utworzył jeszcze w 1895 r. Najwyższy Komitet Macedońsko-Adrianopolski, którego działacze - oficerowie bułgarscy[4], wycofani ze służby na czas działalności w Macedonii[5] – zostali następnie członkami kierownictwa WMRO[3].
Do końca XIX wieku WMRO nabierała sił, a jej działania coraz bardziej ewoluowały od charakteru czysto spiskowego do jawnego ruchu zbrojnego. Na początku 1901 r. sytuacja w regionie stała się tak napięta, że WMRO uznała wzniecenie powstania zbrojnego za konieczne. Pod wpływem coraz silniejszych nastrojów rewolucyjnych wśród macedońskiej ludności i zgodnie z oczekiwaniami władz bułgarskich[4] WMRO przyspieszyła przygotowania[6]. Do głównych organizatorów powstania należeli Goce Dełczew, Jane Sandanski, Pere Toszew, Michaił Gerdżikow oraz Gjorcze Petrow. Chociaż Dełczew zginął przed wybuchem powstania (maj 1903), jego idee i wizja walki miały istotny wpływ na dalszy przebieg wydarzeń. Powstanie było rezultatem uchwał kongresu działaczy WMRO, który odbył się w Salonikach w styczniu 1903 roku[6]. Wszczęte przez organizację powstanie zbrojne zakończyło się klęską, co doprowadziło do rozłamu we WMRO. Organizacja podzieliła się na prawicowe i lewicowe skrzydło. Skrzydło prawicowe opowiedziało się za przyjęciem taktyki terrorystycznej, rezygnacją z programu rewolucyjnych zmian społecznych i uznaniem, iż ziemie macedońskie i trackie powinny zostać włączone do Bułgarii. Lewica nadal zamierzała walczyć o autonomię Macedonii i Tracji oraz nie rezygnowała z programu społecznego; to jej stanowisko poparł zjazd WMRO w Monasterze Rylskim w 1905 r[7].
W okresie II wojny światowej sprzymierzona z niemieckimi wojskami okupacyjnymi, brała udział w zwalczaniu partyzantki komunistycznej. Według większości źródeł spoza Republiki Macedonii, do II wojny światowej nie można mówić o programowym oddzielaniu przez WRMO pojęcia etnicznej macedońskości od etnicznej bułgarskości[8]. Aktualnie z etosem tej organizacji sympatyzują główne nurty polityczne Republiki Macedonii, dodając doń pojęcie etnicznej Macedonii, ich zdaniem rozciągającej się na całym obszarze geograficznego regionu Macedonia.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Iłczo Dymitrow, Bułgaria: zarys dziejów: praca zbiorowa, Adam Koseski, Maria Więckowska (red.), Warszawa: Książka i Wiedza, 1986, s. 213–218, ISBN 978-83-05-11583-4.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ „Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji”, t.1, Skai Bibilio 2008, Ateny.
- ↑ Dymitrow 1986 ↓, s. 215-216.
- ↑ a b c J. Skowronek, M. Tanty, T Wasilewski, Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977, ISBN 830107549X, s. 509-511.
- ↑ a b J. Rubacha, Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878-1913, Neriton, Warszawa 2004, ISBN 8388973843, s. 105.
- ↑ J. Rubacha, Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878-1913, Neriton, Warszawa 2004, ISBN 8388973843, s. 109.
- ↑ a b Dymitrow 1986 ↓, s. 216.
- ↑ J. Skowronek, M. Tanty, T Wasilewski, Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977, ISBN 830107549X, s. 509-511.
- ↑ Ten aspekt omówiony jest w haśle „Goce Dełczew”.