Wianecznik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wianecznik
Ilustracja
Wianecznik Gardnera
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd imbirowce
Rodzina imbirowate
Rodzaj wianecznik
Nazwa systematyczna
Hedychium J. G. König in A. J. Retzius
Observ. Bot. 3: 73. 1783[2]
Typ nomenklatoryczny
H. coronarium J. G. König[2]
Synonimy
  • Brachychilum (R. Br. ex Wall.) Petersen[3]
  • Gandasulium O. Kuntze[2]
Hedychium coronarium
Hedychium coccineum

Wianecznik[4], hedychium[5] (Hedychium J. Koenig) – rodzaj bylin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje ok. 50[6][4] lub 99[7] gatunków. Występują one naturalnie na Madagaskarze oraz w południowej i południowo-wschodniej Azji[6][7]. Centrum zróżnicowania stanowią południowe Himalaje i Malezja[8]. Jako rośliny introdukowane i miejscami inwazyjne (zwłaszcza wianecznik koronowy[6] i Gardnera[9]) rośliny te rosną także w Korei, Australii, na wyspach Oceanii, w Ameryce Środkowej (od Florydy na południe) i Południowej (po północną Argentynę na południu) oraz w południowej Afryce[7].

Są to okazałe byliny, często rosnące na obszarach górskich[9]. Zwykle naziemne, rzadko też epifity w lasach górskich i bagiennych lasach nizinnych[8][10]. Wiele gatunków rośnie w suchych lasach z dominacją dwuskrzydłowatych, ale niektóre też na siedliskach okresowo zalewanych[8]. Gatunki uprawiane i introdukowane na kontynentach amerykańskich zapylane są tam przez zawisakowate, dla których jednak kwiaty te są śmiertelną pułapką – sztywna ssawka owada utyka bowiem w długiej i wygiętej rurce kwiatu, a dodatkowo po wypiciu nektaru więziona jest przez podciśnienie powstałe wewnątrz kwiatu. Miotający się owad przed śmiercią zapyla kwiat[8].

Przedstawiciele tego rodzaju wykorzystywani są lokalnie jako rośliny lecznicze, a wiele gatunków o okazałych i silnie pachnących kwiatach uprawia się jako rośliny ozdobne, popularne w tropikach, ale też w strefie umiarkowanej w szklarniach lub ogrodach na zewnątrz (jesienią kłącze jest wykopywane i do gruntu trafić może ponownie wiosną)[4][9]. Rośliny uprawiane wymagają stanowisk słonecznych i żyznej, wilgotnej gleby. Rozmnażane są przez podział kłącza wiosną[11]. Mocno aromatyczne kłącza wianecznika gęstokwiatowego i kłosowego wykorzystywane są w przemyśle perfumeryjnym[4]. Silnie rosnące nibyłodygi wianecznika koronowego stanowią potencjalnie wartościowy surowiec do produkcji papieru[6].

Nazwa rodzajowa utworzona została z greckich słów edys (znaczącego „słodki”) i chion (znaczącego „śnieg”) od wonnych, białych kwiatów gatunku typowegowianecznika koronowego[12].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Hedychium flavescens
Hedychium yunnanense
Pokrój
Rośliny zielne z bulwiastym[10], tęgim, długim i poziomo rosnącym kłączem[8]. Z kłącza wyrastają nibyłodygi tworzone ze stulonych pochew liściowych osiągające od 1 do 3 m wysokości[12]. Liście wyrastają w dwóch rzędach równolegle względem kłącza[8], o blaszce owalnej lub lancetowatej[10].
Kwiaty
Zebrane w kwiatostan szczytowy, składający się z szerokich i gęsto ułożonych lub wąskich i luźnych podsadek, z kątów których wyrastają kilkukwiatowe wierzchotki jednoramienne, rzadziej kwiaty pojedyncze. Poszczególne kwiaty wsparte są rurkowatymi przysadkami. Kielich jest rurkowaty. Płatki korony są długie, wąskie i wygięte. Okwiat ma barwę białą, żółtą lub czerwoną. Boczne prątniczki są tej samej długości co płatki korony, ale są od niej szersze i rozpostarte. Jeden z płatków korony jest zrośnięty z nitką jednego płonnego prątniczka i jedynego płodnego pręcika w okazałą warżkę (labellum), czasem na końcu dwudzielną. Słupek jeden, z trójkomorową zalążnią jednokomorową[8][10].
Owoce
Kuliste lub elipsoidalne, mięsiste torebki, których trzy klapy pękają i odwijają się eksponując w efekcie jaskrawo pomarańczowe wnętrze i nasiona pokryte czerwoną osnówką[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj należy do plemienia Zingibereae z podrodziny Zingiberoideae z rodziny imbirowatych Zingiberaceae[3].

Wykaz gatunków[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-05-28].
  2. a b c Hedychium. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-05-28].
  3. a b Genus: Hedychium J. Koenig. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-05-28].
  4. a b c d e f g Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 964. ISBN 83-214-1305-6.
  5. a b c Jens G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002, s. 230. ISBN 83-7311-378-9.
  6. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 426. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b c d Hedychium J.Koenig. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-05-28].
  8. a b c d e f g h K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae. Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 478. ISBN 978-3-642-08378-5.
  9. a b c Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 431-432, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  10. a b c d Hedychium J. König in Retzius. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-05-28].
  11. Christopher Brickell (red.): Encyclopedia of plants and flowers. London, New York, Munich, Melbourne, Delhi: American Horticultural Society, 2012, s. 592. ISBN 978-0-7566-6857-0.
  12. a b Hedychium J. Konig. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-05-28].