Wieś służebna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Osada służebna – w średniowieczu wieś, której mieszkańcy świadczyli wyspecjalizowane świadczenia, lub posługi, służby na rzecz władcy terytorialnego. System osad służebnych funkcjonował na terenach obecnej Polski, Czech i Węgier począwszy od okresu wczesnohistorycznego do XIII wieku i był jednym z elementów wczesnofeudalnego ustroju, nazywanego również ustrojem "prawa książęcego"[1][2],.

System gospodarczy, którego elementem były osady służebne miał swoje wzory w instytucjach książęcych i kościelnych w Bawarii, gdzie także można spotkać podobne nazwy miejscowe. Głównym źródłem podobnego programu były karoliński projekt rozwiązań gospodarczych wyrażony w "Capitulare de villis" pochodzącym z VIII wieku [3].

W osadzie służebnej zamieszkiwała z reguły ludność, ludzie książęcy (homines ducis) jednej specjalności[4], wykonujący swoje prace w książęcej służbie dworskiej, służbie łowieckiej, , służbie hodowlanej, służbie rzemieślniczej, wytwórczej, czy hodowlanej, lub innych. Najprawdopodobniej służebnicy (ministeriales) wykonywali swoją pracę na dworze książęcym, królewskim lub w miejscu do tego przeznaczonym, o własnym chlebie wypracowanym przez samego służebnika z rodziną na własnym, dziedzicznym gospodarstwie[5]. Służebnicy dziedziczyli swoje powinności, chyba że władca zdecydował inaczej, podlegali prawu grupowemu, różnemu dla poszczególnych grup ministeriałów. Jedne ciężary czy daniny ponosili na równi z innymi poddanymi, od innych byli zwolnieni. W okresie późniejszym niektóre grupy służebnych i zapewne także osady służebne przeszły do fundowanych przez panującego majątków kościelnych. [6].

Osady służebne i profesje w Polsce[edytuj]

Do dziś zachowało się w Polsce ok. 400 nazw[7], toponimów wskazujących, że dawna osada, miejscowość istniała w okresie wczesnohistorycznym i miała charakter służebny. Po niektórych specjalnościach nazwy służebne miejscowości się nie zachowały.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Buczek ↓, s. 5-9.
  2. Modzelewski ↓, s. 8-10.
  3. Modzelewski ↓, s. 268.
  4. Modzelewski ↓, s. 186.
  5. Modzelewski ↓, s. 22-23, 90-91.
  6. Modzelewski ↓, s. 11, 189-200.
  7. Modzelewski ↓, s. 12.
  8. Buczek ↓, s. 79-86.
  9. Modzelewski ↓, s. 152,186,190-191.
  10. Buczek ↓, s. 42-44.
  11. Modzelewski ↓, s. 252.
  12. Buczek ↓, s. 47.
  13. Buczek ↓, s. 57.
  14. Modzelewski ↓, s. 184,206,238.
  15. Buczek ↓, s. 57-58.
  16. Buczek ↓, s. 64.
  17. Modzelewski ↓, s. 12,238,240.
  18. Rymut ↓, s. 150,160-161.
  19. Buczek ↓, s. 38-41.
  20. Modzelewski ↓, s. 241.
  21. Buczek ↓, s. 33-34.
  22. a b Buczek ↓, s. 66.
  23. Modzelewski ↓, s. 238.
  24. Buczek ↓, s. 52-53.
  25. Modzelewski ↓, s. 191,201.
  26. a b Buczek ↓, s. 60.
  27. Buczek ↓, s. 10-26.
  28. Modzelewski ↓, s. 26,28,90,109,187-190.
  29. Buczek ↓, s. 29-33.
  30. Modzelewski ↓, s. 26,28,90,190.
  31. a b Buczek ↓, s. 61.
  32. Buczek ↓, s. 63-64.
  33. Modzelewski ↓, s. 91,157,188.
  34. Buczek ↓, s. 28-29.
  35. Modzelewski ↓, s. 18,188-190.
  36. Buczek ↓, s. 26-27.
  37. Modzelewski ↓, s. 40-42.
  38. Buczek ↓, s. 36.
  39. a b Buczek ↓, s. 27-28.
  40. Modzelewski ↓, s. 128.
  41. Buczek ↓, s. 69.
  42. Buczek ↓, s. 54.
  43. Modzelewski ↓, s. 13,26,188-190.
  44. Buczek ↓, s. 29.
  45. Modzelewski ↓, s. 12,26,90,190.
  46. Buczek ↓, s. 35-36.
  47. Buczek ↓, s. 41-42.
  48. Modzelewski ↓, s. 12,40,80.
  49. Buczek ↓, s. 66-67.
  50. Modzelewski ↓, s. 93,191.
  51. Buczek ↓, s. 75-78.
  52. Modzelewski ↓, s. 127,143,150.
  53. Buczek ↓, s. 61-62.
  54. Buczek ↓, s. 53-54.
  55. Modzelewski ↓, s. 189-238.
  56. Modzelewski 2 ↓, s. 367, t.II.
  57. Buczek ↓, s. 38-39.
  58. Buczek ↓, s. 44-46.
  59. Buczek ↓, s. 58.
  60. Buczek ↓, s. 64-65.
  61. Buczek ↓, s. 55.
  62. Buczek ↓, s. 58-59.
  63. Buczek 2 ↓, s. 163-165.
  64. Buczek ↓, s. 73-74.
  65. Buczek ↓, s. 56-57.
  66. Buczek ↓, s. 62.
  67. Buczek ↓, s. 33.

Bibliografia[edytuj]

  • Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 1998.
  • Karol Modzelewski: Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X-XIII wiek. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: 1975.
  • Karol Modzelewski: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945. Warszawa: 1981.
  • Karol Buczek: Książęca ludność służebna w Polsce wczesnofeudalnej. Wrocław – Kraków: 1958.
  • Karol Buczek: Podstolice, Pstrościce i Węgierce. Przyczynek do badań nad toponomastyką staropolską,(1958) w Studia z dziejów ustroju społeczno-gospodarczego Polski piastowskiej, t. I. Kraków: 2006.
  • Kazimierz Rymut: Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe. Kraków: 2003.