Wieża Mienszykowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cerkiew św. Gabriela Archanioła (Wieża Mienszykowa)
Церковь Архангела Гавриила (Меншикова башня)
Distinctive emblem for cultural property.svg 7710021000[1] z dnia 30.08.1960
cerkiew parafialna
świątynia oficjalnego przedstawicielstwa Patriarchatu Antiocheńskiego przy Patriarchacie Moskiewskim
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Miasto wydzielone  Moskwa
Miejscowość Coat of Arms of Moscow.svg Moskwa
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia moskiewska miejska
Wezwanie św. Gabriela Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 26 marca/8 kwietnia, 13/26 lipca
Położenie na mapie Moskwy
Mapa lokalizacyjna Moskwy
Cerkiew św. Gabriela Archanioła (Wieża Mienszykowa)
Cerkiew św. Gabriela Archanioła (Wieża Mienszykowa)
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Cerkiew św. Gabriela Archanioła (Wieża Mienszykowa)
Cerkiew św. Gabriela Archanioła (Wieża Mienszykowa)
Ziemia55°45′47,4″N 37°38′19,8″E/55,763167 37,638833

Wieża Mienszykowa, właściwie cerkiew św. Gabriela Archaniołaprawosławna cerkiew w Moskwie, w dekanacie Objawienia Pańskiego eparchii moskiewskiej miejskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Wzniesiona w latach 1704–1707 z fundacji Aleksandra Mienszykowa według projektu Iwana Zarudnego. Zabytek architektury barokowej[2] określany jako dzieło przełomowe w architekturze Rosji[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza cerkiew na miejscu aktualnie istniejącej świątyni została wzniesiona w 1551 z drewna. W 1657 zastąpiono ją murowanym obiektem sakralnym, natomiast w latach 1704–1707 również ten obiekt rozebrano, by zbudować kolejną świątynię. Jej fundatorem był Aleksandr Mienszykow (cerkiew znalazła się na terenie jego majątku[2]), zaś pracami zespołu budowniczych kierował Iwan Zarudny. W momencie ukończenia prac 81-metrowa, zwieńczona iglicą cerkiew była najwyższą budowlą w Moskwie[4]. Z tego też powodu potocznie nazwano ją wieżą Mienszykowa[2]. Świątynia reprezentowała styl barokowy inspirowany architekturą zachodnioeuropejską, w jej projektowaniu, oprócz Zarudnego, brali udział artyści spoza Rosji, tacy jak Domenico Trezzini i Domenico Fontana. Równocześnie jako punkt wyjścia dla budowniczych potraktowano funkcjonujący w architekturze rosyjskiej typ cerkwi „pod dzwony”[2]. Z zewnątrz została bogato ozdobiona dekoracją rzeźbiarską. W cerkwi urządzono trzy ołtarze: główny św. Gabriela Archanioła oraz boczne św. Sergiusza z Radoneża i Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni[2].

W 1723 wskutek uderzenia pioruna zawaliły się 30-metrowa iglica świątyni oraz najwyższa kondygnacja budynku. W latach 1773–1779 budowlę odremontowano z funduszy wolnomularza G. Izmajłowa, z przeznaczeniem na miejsce spotkań masonów, w skromniejszej postaci, bez górnej kondygnacji i zniszczonych w 1723 elementów. W 1787 obiekt został ponownie udekorowany wewnątrz. Dekoracje te w 1852 zostały usunięte na polecenie metropolity moskiewskiego Filareta, gdyż obecna była w nich symbolika masońska[2].

W latach 1792–1806 w podwórzu cerkwi św. Gabriela Archanioła wzniesiono cerkiew św. Teodora Stratylatesa, w której odbywały się nabożeństwa w miesiącach jesiennych i zimowych[4].

Świątynia była czynna do 1923, gdy władze radzieckie zdecydowały o jej zamknięciu. Do lat 30. XX wieku pozostawała czynna cerkiew św. Teodora Stratylatesa. Ponowne otwarcie obu obiektów sakralnych dla celów liturgicznych było możliwe w 1947, gdy cerkiew św. Gabriela Archanioła wybrano na siedzibę oficjalnego przedstawicielstwa Patriarchatu Antiochii przy Patriarchacie Moskiewskim[4]. W latach 60. XX wieku do świątyni wniesiono XIX-wieczny ikonostas ze zburzonej cerkwi Świętych Piotra i Pawła w dawnej słobodzie Prieobrażenskiej[4]. Z kolei ikonostas z cerkwi św. Gabriela Archanioła przekazano cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Machaczkale[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona rejestru
  2. a b c d e f g Храм Архангела Гавриила (Меньшикова башня), www.vidania.ru [dostęp 2017-02-25].
  3. Zarudny Iwan P., encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2017-02-25] (pol.).
  4. a b c d Гавриила архангела и Феодора Стратилата в Антиохийском подворье, www.bogoyavlenskoe.ru [dostęp 2017-02-25].