Wieża wodociągowa we Fromborku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieża wodociągowa we Fromborku
Obiekt zabytkowy nr rej. 126/89 z 27.07.1989
Widok z Wieży Radziejowskiego(w tle Baszta Żeglarska)
Widok z Wieży Radziejowskiego
(w tle Baszta Żeglarska)
Państwo  Polska
Miejscowość POL Frombork COA 1.svg Frombork
Adres ul. Elbląska
Typ budynku wieża wodociągowa
Rozpoczęcie budowy XIV w.
Ukończenie budowy XVI w.
Ważniejsze przebudowy 1571–72
Położenie na mapie Fromborka
Mapa lokalizacyjna Fromborka
Frombork, Wieża wodociągowa
Frombork, Wieża wodociągowa
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Frombork, Wieża wodociągowa
Frombork, Wieża wodociągowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Frombork, Wieża wodociągowa
Frombork, Wieża wodociągowa
Ziemia54°21′27,935″N 19°40′49,819″E/54,357760 19,680505

Wieża wodociągowa we Fromborkuzabytkowa, renesansowa wieża wodociągowa położona we Fromborku, przy ulicy Elbląskiej. Zbudowana z cegły, na przełomie XIV i XVI wieku, w celu zapewnienia mieszkańcom wody pitnej czerpanej z Kanału Kopernika. Obecnie obiekt ten pełni funkcję wieży widokowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1275, po spaleniu katedry w Braniewie, siedzibę kapituły warmińskiej przeniesiono do Fromborka[1], miejscowość zaczęła się rozrastać i powstał problem zaopatrzenia w wodę pitną. Przed rokiem 1427 został wykonany 6-kilometrowy sztuczny przekop, łączący pobliską rzekę Baudę z miastem, nazwany w późniejszym czasie Kanałem Kopernika. Sama wieża wodna powstałą w 1571 roku, na miejscu istniejącej już wcześniej budowli (prawdopodobnie młyna)[2]. W latach 1571–1572 zainstalowano w niej urządzenie wodociągowe, za pomocą którego drewnianymi rurami dostarczano wodę na Wzgórze Katedralne. Urządzenie to było bardzo innowacyjne jak na tamte czasy. Działanie tego systemu polegało na wykorzystaniu energii wodnej do napędzania koła czerpakowego, zaś system czerpaków przymocowanych do łańcucha dostarczał wodę do zbiornika na szczycie wieży. Stąd rurą płynęła ona do zbiornika położonego na wzgórzu miejskim i rozchodziła się do odbiorców oraz zasilała studnię wewnątrz murów Wzgórza Katedralnego Była to jedyna taka instalacja w Polsce i druga (zaraz po Augsburgu) w Europie.

Twórcą, nowoczesnego jak na tamte czasy dźwigu wodnego (zwanego również paternosterem) był Walenty Hendell, rurmistrz z Wrocławia[3].

Kanał Kopernika z wieżą wodną po rewitalizacji z 2015 roku

Wskutek braku konserwacji wodociąg przestał działać w 1778 roku. Sam kanał funkcjonował do 1945. Po II wojnie światowej został zaniedbany i zdewastowany, a urządzenia na kanale – jaz, śluzy i stawidła – zostały zniszczone w latach 50. i 60. XX w. Dodatkowo w latach 70., w czasie przygotowań do obchodów kopernikowskich, mimo protestów ze strony miłośników Fromborka, zasypano część kanału biegnącą przez miasto[2]. Częściowej rewitalizacji Kanał Kopernika doczekał się w 2015 roku[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Z dziejów Archidiecezji Warmińskiej. Archidiecezja Warmińska. [dostęp 2015-12-27].
  2. a b Frombork: to nie Kanał Kopernika. MojeMazury.pl, 2011-11-08. [dostęp 2017-03-25].
  3. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. [dostęp 2017-03-25].
  4. Zrewitalizowany fromborski rynek i Kanał Kopernika. Urząd Miasta i Gminy Frombork. [dostęp 2015-12-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]