Wiele (województwo pomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°55′24″N 17°51′43″E
- błąd 38 m
WD 53°51'N, 17°51'E, 53°55'23.99"N, 17°51'41.40"E
- błąd 20807 m
Odległość 5 m
Wiele
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny w Wielu
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat kościerski
Gmina Karsin
Sołectwo Wiele
Liczba ludności (2011) 1257
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 83-441[1]
Tablice rejestracyjne GKS
SIMC 0162783
Położenie na mapie gminy Karsin
Mapa konturowa gminy Karsin, po lewej znajduje się punkt z opisem „Wiele”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Wiele”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Wiele”
Położenie na mapie powiatu kościerskiego
Mapa konturowa powiatu kościerskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Wiele”
Ziemia53°55′24″N 17°51′43″E/53,923333 17,861944

Wiele (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Wielé; niem. Wielle[2][3]) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Karsin, na południowym krańcu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego i nad jeziorem Wielewskim.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gdańskiego.

W obszar wsi wchodzą ponadto:

Opis miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza pośrednia wzmianka pochodzi z 1352, gdzie mowa jest o „puszczy wielewskiej” (niem. Velymschen heyde) nad Wdą, w tekście przywileju nadania wsi Górki Wangeriszowi z Cisewia. Pierwszy zapis nazwy Wiele pochodzi z 1382, z przywileju nadania tej miejscowości prawa niemieckiego przez komtura z Tucholi – brata Henryka von Bullendorfa[6].

Miejsce urodzin kaszubskich działaczy: Hieronima Derdowskiego oraz Tomasza i Wincentego Rogalów.

Miejscowość wypoczynkowa na Pomorzu Gdańskim. Dwa jeziora: Wielewskie i Ciepłe, rozdzielone szerokim pasem ziemi, lecz połączone ze sobą[7]. Nad jeziorem Wielewskim znajdują się ośrodki wypoczynkowe Beaver-Tourist i eFKa. W Wielu znajduje się także lokalny zakład przeróbki drewna.

Siedziba Muzeum Ziemi Zaborskiej, z największą w kraju kolekcją haftów jednego autora (ok. 500 dzieł) – Leonarda Brzezińskiego, twórcy szkoły haftu wielewskiego.

We wsi odbywają się również Turnieje Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia. Od 2004 rokrocznie latem Wiele jest jedną ze scen Międzynarodowego Festiwalu Folkloru.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze kościoła
Kalwaria Wielewska, „Dom Piłata”

Według rejestru zabytków NID[8] na listę zabytków wpisany są:

  • zespół ruralistyczny wsi, nr rej.: 966 z 2.06.1986
  • kościół parafialny pw. św. Mikołaja, 1904-05, nr rej.: A-1188 z 4.06.1998
  • cmentarz grzebalny, nr rej.: j.w.
  • Kalwaria Wielewska, 1915-24, nr rej.: A-1189 z 1.07.1998:
    • park kalwaryjski
    • 16 kaplic
    • 6 stacji drogi krzyżowej (figury)
    • pustelnia (dom dla stróża).

Neobarokowy kościół z 1906 pod wezwaniem św. Mikołaja został zbudowany na miejscu dawnego, drewnianego z 1728[6]. Część materiału starego kościoła wykorzystano do budowy kościoła w pobliskim Karsinie. Na wzgórzach otaczających jezioro Wielewskie znajduje się Kalwaria Wielewska, drugi taki obiekt na Pomorzu Gdańskim obok Kalwarii Wejherowskiej, założona w latach 1915–1927.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Centrum wsi Wiele

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku liczba ludności we wsi Wiele to 1257 z czego 50,6% to kobiety, a 49,4% to mężczyźni. Miejscowość zamieszkuje 20,2% mieszkańców gminy[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1731 [dostęp 2014-03-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem”.
  3. „Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych” pod. redakcją Andrzeja Chludzińskiego, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk 2006 ​ISBN 978-83-87258-86-3​.
  4. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636).
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. a b Józef Borzyszkowski, Wielewskie Góry.
  7. Jezioro Ciepłe.
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2020-09-30. s. 48. [dostęp 2019-12-25].
  9. Anna, Krzysztof Jakubowscy „Pomorskie cmentarze”, Gdańsk 2012, ​ISBN 978-83-62129-73-7​, s. 78.
  10. Wieś Wiele w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]