Wielka Rafa Koralowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielka Rafa Koralowaa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
GreatBarrierReef-EO.JPG
Wielka Rafa Koralowa
Kraj  Australia
Typ przyrodnicze
Spełniane kryterium VII, VIII, IX, X
Numer ref. 154
Regionb Azja i Pacyfik
Historia wpisania na listę
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Australii
Mapa lokalizacyjna Australii
Wielka Rafa Koralowa
Wielka Rafa Koralowa
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Wielka Rafa Koralowa
Wielka Rafa Koralowa
Ziemia 19°20′11,18″S 148°38′01,82″E/-19,336440 148,633840

Wielka Rafa Koralowa albo Wielka Rafa Barierowa (ang. Great Barrier Reef) – największa na świecie rafa koralowa, położona u wybrzeży Australii, w Morzu Koralowym. Jest to największa na Ziemi pojedyncza struktura wytworzona przez organizmy żywe, widoczna nawet z kosmosu (jako biała smuga na tle błękitnego oceanu)[1].

Pochodzenie i główne cechy[edytuj]

Rozwój Wielkiej Rafy Koralowej rozpoczął się ok. 18 mln lat temu. Wiek rafy ocenia się na ok. 20 mln lat, a niektórych jej części nawet na 45,5 mln lat. W obecnej fazie rozwoju, która trwa już od 8 tysięcy lat, budowane są nowe warstwy na „starych” fundamentach. Bariera leży w różnych odległościach od brzegów, wahających się od 15 do 200 km, i rozciąga się na powierzchni ponad 344 tysięcy km²[2]. Wielka Rafa Koralowa obejmuje około 3000 pojedynczych raf i ponad 900 wysp, które otoczone są rafami tworzącymi przybrzeżne wyspy[3]. Szerokość rafy wynosi od 2 do 150 km. Badania przeprowadzone na rafie wykazały, że grubość tworzącej ją warstwy koralowca przekracza 500 m.

W przeciwieństwie do środkowej części, w której rafy są rozproszone, rafy na północy i południu leżą blisko siebie. W północnej części, gdzie rosną lasy mangrowe, jest dużo bagien.

Między Wielką Rafą Koralową i wybrzeżem rozciągają się laguny. Ten obszar płycizn, który rzadko przekracza głębokość 100 m, pokrywa zamuloną warstwę chronioną przez przybrzeżne rafy. Od strony morza, zbocze rafy opada stromo na tysiące metrów w głąb morza. Rafa jest w tym miejscu narażona na działanie fal i wiatrów.

Wzrost koralowców jest tutaj najszybszy. Jednocześnie w miejscach, gdzie fale i temperatury są ekstremalne, rafy tracą największe ilości budulca. Duża część luźnego materiału zostaje ponownie związana i tworzy „nowe skały”. Rafa poddana jest w ten sposób stałemu procesowi niszczenia i odbudowy.

Walory przyrodnicze[edytuj]

Rozgwiazda Linckia laevigata na tle koralowca z rodzaju Acropora

Wielką Rafę Koralową zamieszkuje wiele gatunków ryb, mięczaków oraz roślin. Oprócz około 1500 gatunków ryb, na rafie żyje ponad 5000 gatunków mięczaków, oraz 400 gatunków koralowców i 500 gatunków wodorostów[4]. Większe wyspy pokryte są gęstą roślinnością tropikalną. Wielka Rafa Koralowa jest jedną z większych atrakcji turystycznych Australii.

Od 26 października 1981 roku, jako park morski (Great Barrier Reef Marine Park), objęta ochroną, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Powierzchnia parku, chronionego przez UNESCO, wynosi 346 000 km². (Morze Koralowe, Wielka Rafa Koralowa oraz lasy tropikalne Queensland)[5].

Fauna Rafy[edytuj]

Większa część koralowca jest biała. Jest to substancja, z której zbudowany jest szkielet nieżyjących już polipów. Żyjące polipy natomiast mają bogatą kolorystykę. Różne gatunki koralowców – wachlarzowate i pierzaste oraz spokrewnione z nimi gąbki i inne stworzenia występują w wielu barwach: od czerwieni, żółci, poprzez kolor pomarańczowy, po fiolety, róże i zielenie. Niebieskie i żółte okonie oraz fosforyzujące fioletowe i żółte wargacze, rywalizują z żywo ubarwionymi, czerwono-białymi ślimakami morskimi, szmaragdowymi rozgwiazdami wężowatymi i niebieskimi rozgwiazdami morskimi. Rafy powstają najczęściej u wybrzeży w strefie szelfu kontynentalnego, ale bywają też samotne np. w kształcie atolu. Korale potrzebują ciepłej wody o temperaturze od 18 do 35 °C, dlatego nie spotyka się ich powyżej 30-35° szerokości geograficznej północnej i południowej. Zasolenie wody od 27 do 40. Woda musi być dość ruchliwa, tak by do organizmów docierało pożywienie. Koralowce są też bardzo wrażliwe na zanieczyszczenie wody.

Symbioza ryb[edytuj]

Ryby zamieszkujące rafę koralową zbierają się czasami i czekają wspólnie na pojawienie się określonych gatunków krewetek lub wargaczy. Stworzenia te uwalniają większe ryby od pasożytów i usuwają martwe tkanki. Z takiego układu korzystają obie strony – krewetki, które mają stałe źródło pożywienia oraz ryby pozostające dzięki nim przy życiu.

Kolejnym przykładem symbiozy jest współpraca ryb z rodziny Gobiidae[6], czyli babkowatych[7], i krewetek z rodziny Alpheidae[8]. Krewetka posiada asymetryczne, silne kleszcze (cecha rodziny Alpheidae). Wykopuje ona nimi tunel, który potem zamieszkuje wspólnie z rybami z rodziny Gobiidae. O każdym niebezpieczeństwie dobrze widzące ryby babkowate powiadamiają niemal ślepe krewetki, uderzając je ogonem po czułkach. Oba gatunki unikają w ten sposób zagrożenia, chroniąc się we współdzielonej jamie.

Odkrywcy Wielkiej Rafy Koralowej[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. Sarah Belfield: Great Barrier Reef: no buried treasure. Geoscience Australia (Australian Government), 2002-02-08. [dostęp 2007-06-11].
  2. Department of the Environment and Heritage: Review of the Great Barrier Reef Marine Park Act 1975. [dostęp 2006-11-02].
  3. Fodor’s: Great Barrier Reef Travel Guide. [dostęp 2006-08-08].
  4. CRC Reef Research Centre Ltd: REEF FACTS: Plants and Animals on the Great Barrier Reef. [dostęp 2006-07-14].
  5. Piotr L. Wilczyński, Ochrona ponadnarodowej wartości obszaru Wielkiej Rafy Koralowej, [w:] Orłowska E. (red.) Kulturowy aspekt badań geograficznych. Studia teoretyczne i regionalne, Tom V, Polskie Towarzystwo Geograficzne – Oddział Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008, s. 169-184.
  6. Opis gatunku według Fishbase.org: http://fishbase.org/Summary/FamilySummary.cfm?ID=405 (ang.).
  7. Niektóre z tych ryb potocznie zwane są w języku angielskim „shrimp goby” (babki krewetkowe), zobacz np.: http://www.explorebiodiversity.com/Hawaii/Shrimp-goby/general/index.htm.
  8. Baza krewetek z rodzaju Alpheus, http://biogeodb.stri.si.edu/bioinformatics/alpheus/HomeAlpheus.html (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj]