Wielka Synagoga w Białymstoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wielka Synagoga w Białymstoku
Ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Białystok

Budulec

murowana

Architekt

Samuel Rabinowicz

Data budowy

1909-1913

Data zburzenia

27 czerwca 1941

Tradycja

ortodoksyjna

Położenie na mapie Białegostoku
Mapa konturowa Białegostoku, w centrum znajduje się punkt z opisem „Wielka Synagoga w Białymstoku”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Wielka Synagoga w Białymstoku”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Wielka Synagoga w Białymstoku”
53°07′50″N 23°09′26″E/53,130556 23,157222

Wielka Synagoga w Białymstokusynagoga w Białymstoku znajdująca się przy ulicy Suraskiej. Spalona w 1941 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Synagoga została zbudowana w latach 1909–1913 według projektu Samuela J. Rabinowicza. Stanęła na miejscu starej synagogi. Środki na budowę zebrano ze sprzedaży mięsa koszernego oraz z prywatnych darowizn.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 Białystok został zajęty przez Związek Radziecki. 22 czerwca 1941 Niemcy zaatakowały ZSRR i 27 czerwca w godzinach porannych zajęły miasto. Tego samego dnia niemieccy policjanci z 309. batalionu policji i pododdział żołnierzy Wehrmachtu z 350. pułku piechoty zapędzili do synagogi 800 Żydów i podpalili budynek[1]. Do próbujących ratować się ucieczką strzelano z broni maszynowej, a ogień z płonącej synagogi przeniósł się również na sąsiednie budynki[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Murowany gmach synagogi wzniesiono na planie kwadratu. Była bardzo charakterystycznym budynkiem Białegostoku, lecz architekci uważali ją za przykład kiczu oraz bezstylowości. Najbardziej charakterystycznym elementem była wielka kopuła (o średnicy około 10 m) z iglicą oraz neobizantyjskie dwie mniejsze kopuły znajdujące się w alkierzach. Wszystkie kopuły pokryte były blachą, największa z nich posiadała 8 okienek. Na piętrze znajdowały się neogotyckie półokrągłe zakończone okna. Galeria dla kobiet znajdowała się na piętrze z trzech stron. W bożnicy znajdował się chór z organami.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na miejscu spalonej synagogi postawiono pomnik – zniszczoną kopułę synagogi oraz tablicę pamiątkową o treści: „Święty nasz wspaniały przybytek stał się pastwą ognia, 27 czerwca 1941 r. 2 000 Żydów niemieccy mordercy spalili w nim żywcem” ufundowany w 1995 roku przez Żydów białostockich z całego świata oraz miasto Białystok.[3] Pomnik powstał według koncepcji Michała Flikiera, projekt oraz realizację wykonali artyści plastycy: Maria Dżugała-Sobocińska, Stanisław Ostaszewski, Dariusz Sobociński.

Pomnik Wielkiej Synagogi jest jednym z punktów otwartego w czerwcu 2008 r. Szlaku Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku opracowanego przez grupę doktorantów i studentów Uniwersytetu w Białymstoku – wolontariuszy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Żbikowski: U genezy Jedwabnego. Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej wrzesień 1939-lipiec 1941. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 2006, s. 198. ISBN 83-85888-55-1.
  2. Andrzej Żbikowski: U genezy Jedwabnego. Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej wrzesień 1939-lipiec 1941. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 2006, s. 197. ISBN 83-85888-55-1.
  3. Białystok, ul. Suraska - Pomnik Wielkiej Synagogi

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]