Wielki Giewont

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wielki Giewont
Ilustracja
Wielki Giewont od zachodu
Państwo

 Polska

Pasmo

Tatry, Karpaty

Wysokość

1895 m n.p.m.

Wybitność

170 m

Pierwsze wejście

1830
Franciszek Herbich, Aleksander Zawadzki

Położenie na mapie Tatr
Mapa konturowa Tatr, w centrum znajduje się czarny trójkącik z opisem „Wielki Giewont”
Położenie na mapie Karpat
Mapa konturowa Karpat, u góry nieco na lewo znajduje się czarny trójkącik z opisem „Wielki Giewont”
Ziemia49°15′03,4″N 19°56′02,9″E/49,250944 19,934139

Wielki Giewont – wznoszący się na wysokość 1895 m n.p.m. (dokładniej 1894,82 m w układzie wysokościowym PL-EVRF2007-NH)[1] główny szczyt masywu Giewontu w Tatrach Zachodnich[2].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Masyw Giewontu składa się jeszcze z Długiego Giewontu (1868 m) i Małego Giewontu (1739 m)[3]. Najwyższy z nich Wielki Giewont, uznawany za właściwy szczyt całego masywu znajduje się w środku, oddzielony od Długiego Giewontu przełęczą Szczerba (1810 m), a od Małego Giewontu Giewoncką Przełęczą (1709 m)[3]. Jest on często uważany za najwyższy szczyt należący do Tatr Zachodnich położony w całości w Polsce; wyższa jest jednak Twarda Kopa, zazwyczaj pomijana z powodu bardzo niewielkiej minimalnej deniwelacji względnej (wybitności)[4]. Wielki Giewont jest też szczytem zwornikowym – odchodzi od niego w kierunku południowym grań, która poprzez Kopę Kondracką łączy się z Czerwonymi Wierchami. W grani tej znajduje się Wyżnia Kondracka Przełęcz (1768 m) i Kondracka Przełęcz (1725 m)[2][3].

Wielki Giewont wznosi się ponad dolinami: Strążyską, Białego, Małej Łąki i Kondratową. Jego północne ściany, widoczne z Zakopanego, opadają bardzo stromą ścianą o wysokości ok. 600 m do Małej Dolinki. Są niedostępne turystycznie, znajduje się na nich kilkadziesiąt dróg wspinaczkowych dla taterników, niektóre z nich są bardzo trudne technicznie. Obecnie jednak TPN zabronił uprawiania taternictwa na nich. Zbocza południowe są łagodniejsze i prowadzi przez nie szlak turystyczny na szczyt. Górna, podwierzchołkowa ich część to Wielki Upłaz. Niżej zbocza te pocięte są kilkoma żlebami, w kierunku od zachodu do Szczerby są to: Kurski Żleb, Świński Żleb i Koński Żleb[5].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Wierzchołek Wielkiego Giewontu zbudowany jest z wapieni górnej jury, poniżej leżą wapienie triasu (anizyku) (seria wierchowa). Utwory te zapadają pod kątem ok. 80 stopni ku północy i należą do płaszczowiny Giewontu[6].

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin stwierdzono występowanie gnidosza Hacqueta[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Spod Giewonckiej Przełęczy opada na północ Żleb Kirkora, miejsce wielu wypadków śmiertelnych wśród turystów, którzy usiłowali przez niego wspiąć się krótszą drogą z Doliny Strążyskiej na szczyt lub zejść ze szczytu wprost do Zakopanego, np.: w sierpniu 1998 r. zginęło tutaj dwoje 17-latków usiłujących tędy zejść z Giewontu „na skróty”. Wielki Giewont jest rekordzistą pod względem liczby wypadków śmiertelnych w Tatrach – zginęło na nim ponad 50 turystów (dane z 2003 r.), głównie w wyniku uderzeń pioruna i upadków w przepaść, były to jednak także przypadki zasłabnięć i samobójstw. 15 sierpnia 1937 r. podczas procesji w Święto Wniebowzięcia NMP zginęły tam porażone piorunem 4 osoby, a 13 zostało ciężko rannych[8].

Prawdopodobnie od dawna na Wielki Giewont wchodzili myśliwi i juhasi. Pierwszego odnotowanego wejścia dokonali Franciszek Herbich i Aleksander Zawadzki w 1830 r. Pierwszego odnotowanego wejścia zimowego dokonał Mariusz Zaruski z towarzyszami w 1904 r. Wkrótce Giewont stał się też popularnym celem wypraw turystycznych, jednak pierwsi turyści wchodzili przeważnie tylko na przełęcz Szczerby. W 1852 r. pierwszy zakopiański proboszcz ksiądz Józef Stolarczyk podczas wspinaczki na grani Długiego Giewontu ugrzązł w skałach i nie mógł wydostać się o własnych siłach; wydostali go dopiero przy pomocy powrozów wzywani krzykiem juhasi, wypasający na Hali Kondratowej[8].

Ze szczytu Giewontu rozciąga się doskonały widok na leżące 1100 m poniżej Zakopane. Na jego szczycie znajduje się metalowy krzyż, po raz pierwszy zamontowany w 1901 r.[8]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Na szczyt Wielkiego Giewontu dojść można trzema popularnymi szlakami turystycznymi:

szlak turystyczny niebieski – niebieski z Kuźnic przez Kalatówki, Dolinę Kondratową, obok schroniska PTTK na Hali Kondratowej i przez Kondracką Przełęcz. Czas przejścia: 2:55 h, ↓ 2:15 h
szlak turystyczny czerwony szlak turystyczny niebieski – czerwony z Doliny Strążyskiej przez Polanę Strążyską i Przełęcz w Grzybowcu na Wyżnią Kondracką Przełęcz, stamtąd dalej szlakiem niebieskim.
  • Czas przejścia od wylotu Doliny Strążyskiej na przełęcz: 3 h, ↓ 2:20 h
  • Czas przejścia z przełęczy na szczyt Giewontu: 15 min, ↓ 10 min
szlak turystyczny żółty szlak turystyczny niebieski – żółty z Gronika przez Dolinę Małej Łąki na Kondracką Przełęcz, stąd dalej szlakiem niebieskim.
  • Czas przejścia z Gronika na przełęcz: 2:45 h, ↓ 2:05 h
  • Czas przejścia z przełęczy na szczyt Giewontu: 30 min, ↓ 20 min[9].

Do Wyżniej Kondrackiej Przełęczy trasa jest bez większych trudności technicznych. Ostatni podwierzchołkowy odcinek (szlak niebieski) jest trudniejszy i ubezpieczony łańcuchami. Obowiązuje na nim ruch jednostronny – na szczyt prowadzi (patrząc z dołu) trasa z prawej strony. W sezonie przy dobrej pogodzie na odcinku tym tworzą się kolejki, czasami bardzo długie – Giewont należy do najbardziej popularnych szczytów[8].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Sośnica, Pomiar GNSS.
  2. a b Tatry Polskie. Mapa turystyczna 1:20 000, Piwniczna: Agencja Wydawnictwo „WiT” S.c., 2009, ISBN 83-89580-00-4.
  3. a b c Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Dane pomiarowe z lotniczego skaningu laserowego.
  4. Geoportal. Mapa topograficzna 1:10 000 [dostęp 2022-04-02].
  5. Władysław Cywiński, Tatry. Giewont, Poronin: Wyd. Górskie, 1994, ISBN 83-7104-002-3.
  6. Władysław Szafer, Tatrzański Park Narodowy, Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirek, Czerwona księga Karpat Polskich, Warszawa: Instytut Botaniki PAN, 2008, ISBN 978-83-89648-71-6.
  8. a b c d Józef Nyka, Tatry Polskie. Przewodnik, wyd. 13, Latchorzew: Wydawnictwo Trawers, 2003, ISBN 83-915859-1-3.
  9. Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000, Warszawa: ExpressMap Polska, 2005, ISBN 83-88112-35-X.