Wielkie Walichnowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°55′5″N 18°51′7″E
- błąd 38 m
WD 53°51'N, 18°55'E, 53°55'0.41"N, 18°51'8.82"E
- błąd 20805 m
Odległość 6 m
Wielkie Walichnowy
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat tczewski
Gmina Gniew
Wysokość 10[1] m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 460[2]
Strefa numeracyjna 58
Tablice rejestracyjne GTC
SIMC 0161625
Położenie na mapie gminy Gniew
Mapa konturowa gminy Gniew, blisko górnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Wielkie Walichnowy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Wielkie Walichnowy”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Wielkie Walichnowy”
Położenie na mapie powiatu tczewskiego
Mapa konturowa powiatu tczewskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Wielkie Walichnowy”
Ziemia53°55′05″N 18°51′07″E/53,918056 18,851944

Wielkie Walichnowy (niem. Gross Falkenau) – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, w gminie Gniew przy drodze wojewódzkiej nr 229.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana przez Krzyżaków na prawie chełmińskim jako typowa ulicówka z zabudowaniami po obu stronach głównej ulicy, po raz pierwszy wzmiankowana w 1379 roku. Do wojny trzynastoletniej wchodziła w skład komturstwa gniewskiego. W dniu 24 kwietnia 1458 r. na Wiśle na wysokości wsi doszło do potyczki między uzbrojonymi załogami statków obu walczących stron - polskiej (eskorta konwoju z Torunia) i krzyżackiej (z załogi twierdzy w Gniewie)[3]. 24 lipca 1590 roku z inicjatywy osadników holenderskich powstała Wspólnota Wałowa Niziny Walichnowskiej, 4 sierpnia 1854 przekształcona w Związek Wałowy Niziny Walichnowskiej. Organizacja ta przyczyniła się między innymi do podwyższenia korony wału chroniącego Nizinę Walichnowską przed wodami Wisły, budowy Nowego Wału z Walichnów do Międzyłęża, budowy kolejki wąskotorowej oraz przebudowy i modernizacji stacji pomp „Nadzieja” i„Pokój” w Rybakach oraz „Zgoda” w Międzyłężu[4].

W roku 1626 nieopodal wsi rozegrała się Bitwa Dwóch Wazów: Zygmunta III Wazy oraz Gustawa II Adolfa.

W 1786 roku wieś i okoliczne miejscowości, w odstępie tygodnia, nawiedziły dwie wielkie powodzie. W Wielkich Walichnowach zginęły dwie osoby. Ksiądz proboszcz Walerian Pernarewski opisał to całe zdarzenie w księgach parafii. Kolejna wielka powódź miała miejsce w 1855[5].

W okresie międzywojennym ulokowana była tu placówka Straży Celnej „Walichnowy”.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W centrum wsi znajduje się pochodzący z przełomu XIV/XV w. kościół św. Jana Chrzciciela, wielokrotnie zalewany przez powodziowe wody Wisły. Posiada barokowy ołtarz główny i boczny, ambonę oraz rokokową chrzcielnicę. W XVI w. podczas powodzi starosta międzyłęski wykorzystał nieobecność ówczesnego katolickiego proboszcza parafii, który schronił się w Klonówce, osadzając na jego miejsce pastora. Doprowadziło to do przejęcia przez protestantów kościoła na 30 lat. Niedaleko świątyni, tuż przy drodze, znajduje się bielona kuźnia z podcieniem (z końca XIX wieku), nieco dalej stacja dawnej kolejki wąskotorowej[6].

Na XIX-wiecznym cmentarzu mennonickim mieści się obszerna kwatera, otoczona ażurowym ogrodzeniem z kutego żelaza, w której zachowało się kilka nagrobków. Jest nagrobek ze sztucznego kamienia w formie dębu opasającego płytę. Cmentarz jest położony na sztucznym wzniesieniu[6].

W latach 1945-1998 miejscowość należała do województwa gdańskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. geoportal.gov.pl
  2. Wieś Wielkie Walichnowy w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-11-06] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Józef Wiesław Dyskant: Zatoka Świeża 1463. Warszawa: Bellona, 2009, s. 121. ISBN 978-83-11-11571-2.
  4. W krainie deszczowców
  5. Historia Związku Wałowego Niziny Walichnowskiej
  6. a b Dolina Dolnej Wisły dla ciekawych - przewodnik przyrodniczo-turystyczny, pod. red. Roberta Goni i Włodzimierza Bykowskiego, Wyd. TPDW, ZPKChiN, Apeiron. Świecie, 2010. Wydanie I, ​ISBN 978-83-61821-08-3​, ​ISBN 978-93-62303-05-2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]