Wielkopolska Samodzielna Grupa Ochotnicza Warta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wielkopolska Samodzielna Grupa Ochotnicza "Warta" (WSGO "Warta") – polska antykomunistyczna organizacja konspiracyjna działająca na obszarze Wielkopolski w okresie od wiosny do jesieni 1945 r. Została założona 10 maja 1945 przez byłych członków Okręgu Zachodniego Armii Krajowej. Była jedną z 23 organizacji działających na terenie Ziemi Kaliskiej. Rozwiązana przez mjr Andrzeja Hańczę-Rzewuskiego po ogłoszeniu przez TRJN amnestii 2 sierpnia 1945 r[1].

Zarys historyczny[edytuj]

Pomysł powołania organizacji pojawił się na początku 1945 r. jako samodzielna inicjatywa ostatniego komendanta Okręgu Poznańskiego AK, ppłk. Andrzeja Rzewuskiego ps. "Przemysław", "Hańcza". Wielkopolska Samodzielna Grupa Ochotnicza "Warta" miała zapełnić pustkę po rozwiązanej AK. Głównym jej celem miało być przejęcie byłych członków AK oraz udzielanie im pomocy i chronienie przed prześladowaniami ze strony NKWD i UB. Formalnie została ona utworzona 10 maja rozkazem organizacyjnym nr 1 wydanym przez ppłk. A. Rzewuskiego, który stanął na jej czele. Określono ją jako apolityczną konspiracyjną jednostkę Wojska Polskiego uznającą zwierzchność Prezydenta RP na Uchodźstwie Władysława Raczkiewicza i podległą Naczelnemu Wodzowi. W kraju jedynym zwierzchnikiem był jej dowódca. Organizacja opierała się na siatce AK z okresu okupacji i głównie byłych członkach AK. Jej działalność koncentrowała się na rozbudowie własnych struktur organizacyjnych, werbowaniu nowych członków, prowadzenia łączności, wywiadzie i kontrwywiadzie (np. akcja Z, czyli rozpoznanie Ludowego Wojska Polskiego), zwalczaniu bandytyzmu, oraz działalności propagandowej (pisma "Strażnica Sumienia", "Baszta", "Hasło Wielkopolski"). Organizacja liczyła ok. 7 tys. ludzi. Dowództwo WSGO "Warta" podjęło także działania w celu podporządkowania sobie różnych oddziałów zbrojnych istniejących na obszarze Wielkopolski. W rezultacie przejęto kontrolę nad następującymi grupami:

W czerwcu ppłk A. Rzewuski otrzymał nominację na komendanta Okręgu Poznańskiego Delegatury Sił Zbrojnych. W rezultacie przekazał faktyczne dowództwo WSGO "Warta" swojemu zastępcy, mjr. Nowickiemu ps. "Czerwiński". Część oficerów Komendy WSGO "Warta" weszło wówczas w skład Komendy Okręgu Poznańskiego DSZ. Nie wiadomo dokładnie, jakie były zależności między obiema organizacjami. Na początku września doszło jednak do kryzysu związanego z likwidacją DSZ i przeformowaniem jej w cywilną organizację polityczną pod nazwą Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość". 9 września ppłk A. Rzewuski otrzymał od płk. Jana Szczurka-Cergowskiego, byłego komendanta Obszaru Zachodniego DSZ i swojego przełożonego, rozkaz rozwiązania Okręgu Poznańskiego DSZ i jednocześnie WSGO "Warta". Było to już postulowane wcześniej, ale faktycznie płk J. Szczurek-Cergowski prawdopodobnie tolerował jej istnienie. Początkowo ppłk A. Rzewuski przeciwstawiał się wykonaniu rozkazu, ale zmienił zdanie po otrzymaniu w II połowie października pisma od szefa sztabu Naczelnego Wodza, gen. Stanisława Kopańskiego, sugerującego rozwiązanie w kraju wszystkich organizacji wojskowych. 15 listopada wydał rozkaz dzienny nr 8, likwidujący WSGO "Warta", wraz z odezwą do żołnierzy, w której tłumaczył okoliczności tego faktu. Organizacja była rozpracowywana przez UB od połowy lipca. W rezultacie już krótko po jej rozwiązaniu doszło do licznych aresztowań, m.in. ppłk. A. Rzewuskiego.

Struktura organizacyjna[edytuj]

  • Komendant – ppłk Andrzej Rzewuski ps. "Przemysław", "Hańcza", "Wojmir", "Wojnar"
  • zastępca komendanta – mjr Nowicki ps. "Czerwiński"
  • szef sztabu – kpt. Sylwester Gośliński ps. "Wolski"
  • zastępca szefa sztabu – Adam Redliński ps. "Makowicz"
  • Wydział I Ogólny (adiutantura, księgowość, łączność) – mjr Nowicki ps. "Czerwiński"
  • Wydział II Bezpieczeństwa (wywiad, kontrwywiad, żandarmeria) – Władysław Roman ps. "Janiszewski", "Krzesław"
  • Wydział III Uświadamiania i Informacji (nasłuch radiowy, reprodukcja, kolportaż, legalizacja) – Władysław Roman ps. "Janiszewski", "Krzesław", Stefan Świderski ps. "Kalicki" (w okresie DSZ)
  • ochrona sztabu – NN ps. "Józefowicz"
  • Wojskowy Sąd Specjalny (bezpośrednio podległy Komendantowi)

WSGO "Warta" miała silnie rozbudowane struktury terenowe. Dzieliły się one na 7 rejonów, zaś te na obwody. Obwód odpowiadał terytorialnie powiatowi. W niektórych przypadkach utworzono także podobwody, które obejmowały miasta, np. Poznań, Ostrów Wielkopolski, Wolsztyn. Najniższy szczebel stanowiły placówki istniejące na obszarze gminy. Podział strukturalny w terenie był następujący:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Andrzej Albert, Najnowsza historia Polski 1914-1993. Warszawa 1995, t.2, s.42,

Bibliografia[edytuj]

  • Agnieszka Łuczak, Rozpracowanie Wielkopolskiej Samodzielnej Grupy Ochotniczej "Warta" przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu [w:] "Pamięć i Sprawiedliwość", nr 1(5) 2004 r.