Wierzenica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wierzenica
Centrum wsi
Centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina Swarzędz
Liczba ludności (2007) 261
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 62-006[1]
(poczta: Kobylnica)
Tablice rejestracyjne PZ, POZ
SIMC 0595648
Położenie na mapie gminy Swarzędz
Mapa lokalizacyjna gminy Swarzędz
Wierzenica
Wierzenica
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poznańskiego
Wierzenica
Wierzenica
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Wierzenica
Wierzenica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wierzenica
Wierzenica
Ziemia52°27′42″N 17°04′05″E/52,461667 17,068056

Wierzenicawieś sołecka w województwie wielkopolskim, powiecie poznańskim, gminie Swarzędz, na prawym brzegu rzeki Głównej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Nazwa[edytuj]

Miejscowość pod zlatynizowaną staropolską nazwą Verenicza wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Poznaniu w 1280 roku sygnowanym przez króla polskiego Przemysła II[2].

Historia i zabytki[edytuj]

Dokument z 1154 Zbiluta (z rodu Pałuków) obywatela polskiego (“Poloniae civis”) notujący Wierzenicę jako Vereniz.

Historia

Pierwsza wzmianka o Wierzenicy pojawiła się w dokumencie z 1154 Zbiluta (z rodu Pałuków) obywatela polskiego (“Poloniae civis”), w którym zanotowana została jako Vereniz[3]. Wieś została osadzona na prawie średzkim i często zmieniała właścicieli.

Zabytki[4]

We wsi znajdują się:

Na wschód od wsi w 1918 roku profesor Józef Kostrzewski odkrył cmentarzysko popielnicowe z epoki brązu[5]. We wsi odkryto również stanowiska kultury pucharów lejkowatych.

Wierzenica kościół pw. św. Mikołaja
Zabytkowa karczma przy drodze do Wierzonki
Wierzenica Akademia

Warunki przyrodnicze i rolnicze[edytuj]

Wierzenica wraz z Janikowem są w gminie Swarzędz miejscem najbardziej wyniesionym i miejscem o największych nachyleniach terenu[6]. Wieś leży na pagórkach morenowych wyniesionych do około 115 m n.p.m.

Przez wieś w wąskiej dolinie przepływa rzeka Główna. Pomiar wykonany we wsi ok. roku 2000 wykazał, że ciek ten ma 4,8 m szerokości i 0,4 m głębokości, wysokość brzegu wynosi ok. 0,6 m. W przeszłości na rzece w Wierzenicy czynny był młyn. Niewielkie zbiorniki wodne w okolicy wsi pełnią funkcję stawów hodowlanych.

Wierzenica leży w otulinie Puszczy Zielonki. Na Wzgórzu Krasińskiego znajdują się: rząd starych białodrzewów, aleja kasztanowcowa i uschnięta sosna, pod którą przesiadywał Krasiński. Cztery drzewa na terenie wsi objęte są szczególną ochroną prawną jako pomniki przyrody:

  • dąb szypułkowy: obwód pierścienia 470, nr w rejestrze 916/295
  • dąb szypułkowy: obwód pierścienia 580, nr w rejestrze 915/294
  • dąb szypułkowy: obwód pierścienia 450, nr w rejestrze 914/293
  • sosna zwyczajna: obwód pierścienia 360, nr w rejestrze 912/292

Okolice Wierzenicy należą w gminie Swarzędz do obszarów z glebami najlepszej jakości, należącymi do klasy III i IV, stąd też największe w gminie areały użytków rolnych – od 500 do 700 ha.

Ludność[edytuj]

Zmiany zaludnienia w ostatnich latach przedstawiają się następująco:

Rok Liczba mieszkańców
1988 254
1990 257
1999 200
2008 294[5]
2009 305[5]

Komunikacja i turystyka[edytuj]

Wierzenica posiada połączenie autobusowe ze Swarzędzem (linia 493)[7].

Przez wieś przebiegają:

Przez Wierzenicę przebiega droga powiatowa i drogi gminne.

Związki[edytuj]

Walory pobytu w Wierzenicy opiewał Zygmunt Krasiński, który w swoich listach do Augusta Cieszkowskiego używał stworzonych przez siebie neologizmów "powierzeniczyć", "wierzeniczenie", określających czas spędzany w Wierzenicy. Zalety miejscowości opisywała również w swojej twórczości Kazimiera Iłłakowiczówna[5].

Na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy funkcjonuje Klub Profesorów "Wierzenica".

Młyn wodny[edytuj]

Ruiny młyna wodnego

Młyn na Głównej istniał we wsi już kilka wieków temu, jednak ostatnią budowlę wzniesiono w XIX wieku. August Cieszkowski sprzedał go Janowi Chmielarzowi, ojcu Kazimierza Chmielarza – ostatniego wierzenickiego młynarza. Podczas II wojny światowej Niemcy ograniczyli produkcję tylko do śrutowania, a następnie całkowicie zamknęli młyn. Uruchomiono go ponownie w 1946, jedynie jako śrutownik. Początkowo wykonywał nawet usługi dla gospodarstw państwowych, a potem tylko dla rolników indywidualnych. Z uwagi na konkurencję nowocześniejszych zakładów produkcję zakończył w 1966 (w 1969 zmarł ostatni młynarz). W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej, oprócz koła młyńskiego, młyn posiadał niewielką turbinę elektryczną o napięciu 110 V, wytwarzającą prąd na potrzeby własne i miejscowej szkoły. Działała do 1955, kiedy to wieś zelektryfikowano. Oprócz tego, dzięki użyciu pasów transmisyjnych, młyn świadczył usługi sieczkarni. Na przełomie XIX i XX wieku w obrębie młyna funkcjonowała też fabryka musztardy A.Pawlaka, dla której młyn dokonywał przemiału gorczycy. W 1975 dwa młyńskie koła (nasiębierne) przeniesiono do Skansenu w Dziekanowicach, a w 1998 rozpoczęto tam rekonstrukcję zakładu. Kamienie młyńskie z piaskowca i betonu leżą na miejscu, przy kanale młyńskim[10].

Cmentarz[edytuj]

Adam Skonieczny

Na cmentarzu w Wierzenicy spoczywają m.in.:

  • prof. Monika Hoffa, geograf (zm. 1977),
  • Stanisław Mierzejewski (1902-1984), powstaniec wielkopolski,
  • Adam Skonieczny (1901-1979), powstaniec wielkopolski.

Ponadto znajduje się tutaj grób nieznanego żołnierza polskiego z okresu II wojny światowej[11].

Przypisy

  1. Spis ulic, placów i osiedli miasta i gminy Swarzędz. 2009-12-03. [dostęp 2010-08-25].
  2. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.465-66.
  3. Praca zbiorowa 1877 ↓, s. 23-24.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2010-08-25]. s. 191.
  5. a b c d Zeszyty Swarzędzkie. [dostęp 2010-08-23].
  6. Swarzędz. Informacje ogólne. [dostęp 2010-08-25].
  7. Schemat sieci komunikacji w Swarzędzu. [dostęp 2012-01-19].
  8. Trasa rowerowa nr 1 (R-1). [dostęp 2010-08-25].
  9. Szlaki turystyczne. meblarz.pttk.pl. [dostęp 2010-08-28].
  10. tablica informacyjna przy młynie
  11. napisy in situ

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]