Wieszanie Judasza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Słomiany Judasz zawieszony na słupie w Sanoku

Wieszanie Judasza (Judasz, Judaszki) – ludowy zwyczaj związany z chrześcijańskim świętem Wielkanocy.

Historia[edytuj]

Obyczaj ten, zanotowany w źródłach po raz pierwszy w XVIII wieku, nawiązuje do historii zmartwychwstania Chrystusa, przypominając o zdradzie Judasza. Swoje korzenie ma w pogańskim obrzędzie topienia Marzanny, który – zwalczany przez duchowieństwo – został gdzieniegdzie schrystianizowany[1].

Widowisko rozpoczynało się w Wielki Czwartek nocą (w niektórych regionach już w Wielką Środę), kończąc się następnego dnia po południu. Kukła przedstawiająca Judasza była sądzona, a następnie wieszana na wieży kościelnej. W Wielki Piątek strącano Judasza z wieży, a następnie bito, szarpano, włóczono po wsi. Na koniec podpaloną kukłę wrzucano do rzeki czy stawu[2]. Zwyczaj ten niekiedy nabierał charakteru antysemickiego, kukła Judasza wyobrażała wówczas stereotypowego Żyda, a obchody kończyły się napaścią uczestników na Żydów[3]. W okresie międzywojennym kukła była wieszana pod drzwiami domów żydowskich i Żydzi musieli się wykupować. Jeśli tego nie robili, groziło im pobicie[4][5][6].

W związku z nadmierną agresją uczestników widowiska, Kościół zakazał jego organizowania. Tam, gdzie zwyczaj nadal trwał, kukłę wieszano na drzewie, słupie, kominie. Do czasów współczesnych obrzęd ten zachował się lokalnie na Podkarpaciu, m.in. w miejscowości Pruchnik[7][8].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Józef Burszta, Chłopskie źródła kultury, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1985, s. 46.
  2. Renata Hryń-Kuśmierek, Polskie tradycje doroczne, Publicat, Poznań 2005, s. 54.
  3. Ireneusz Jeziorski, Od obcości do symulakrum. Obraz Żyda w Polsce w XX wieku, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2009, s. 187.
  4. Roman Pawlowski. Jude 2001. „"Gazeta Wyborcza"”. 
  5. Joanna Tokarska-Bakir: Rzeczy mgliste. Sejny: Pogranicze, 2004. ISBN 83-86872-60-8.
  6. Jude 2001. wyborcza.pl. [dostęp 2015-11-19].
  7. Palenie Judasza (ang.). wiara.pl, 2006-03-29. [dostęp 2013-05-08].
  8. Roman Kijanka: Dzisiaj w Pruchniku sąd na Judaszem (ang.). nowiny24.pl, 2009-04-10. [dostęp 2013-05-08].

Bibliografia[edytuj]

  • Barbara Ogrodowska, Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce, Verbinum, Warszawa 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj]