Wiktor Niekrasow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wiktor Niekrasow
Виктор Платонович Некрасов
Ilustracja
Wiktor Niekrasow w swoim gabinecie w Kijowie (1974)
Data i miejsce urodzenia 17 czerwca 1911
Kijów
Data i miejsce śmierci 3 września 1987
Paryż
Narodowość Ukrainiec
Dziedzina sztuki literatura
Epoka proza
Ważne dzieła

W okopach Stalingradu

Odznaczenia
Order Legii Honorowej II klasy
Order Czerwonej Gwiazdy Medal za Odwagę Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal za Obronę Stalingradu
Nagrody

Nagroda Stalinowska

Wiktor Niekrasow (ros. Ви́ктор Плато́нович Некра́сов), ur. 4 (17) czerwca 1911 w Kijowie, zm. 3 września 1987 w Paryżuradziecki pisarz-prozaik i dysydent.

Dom w Kijowie w którym w latach 1950–1974 mieszkał Wiktor Niekrasow

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Ojciec – Płaton Fiedosiejewicz (1878-1917) był urzędnikiem bankowym, matka – Zinaida Nikołajewna z d. Motowiłowa (1878-1970) była lekarzem. Jego rodzice pozostawali w przyjacielskich stosunkach z Leninem i Łunaczarskim, jego ciotka była bliską przyjaciółką Nadieżdy Krupskiej[1]. Dzieciństwo spędził w Lozannie, gdzie jego matka ukończyła studia medyczne, oraz w Paryżu, gdzie podczas I wojny światowej Zinaida była lekarzem wojskowym. W 1915 roku powrócił wraz z matką do Rosji i zamieszkał w Kijowie, tam spędził większość swojego życia. W 1936 roku ukończył architekturę na Kijowskim Instytucie Budownictwa, a w 1937 roku studium teatralne przy kijowskim Teatrze Dramatu Rosyjskiego. Następnie pracował jako aktor i scenograf teatralny w Kijowie, Władywostoku, Kirowie i Rostowie nad Donem. Od sierpnia 1941 jako saper służył na froncie, m.in. pod Stalingradem. W lecie 1944 roku Niekrasow został ciężko ranny podczas walk o Lublin i po rekonwalescencji, na początku 1945 roku został zdemobilizowany w stopniu kapitana. W latach 1945–1947 pracował jako dziennikarz w piśmie Sowietskoje isskustwo.

Debiutował w 1946 powieścią pt. W okopach Stalingradu, która po raz pierwszy ukazała się na łamach czasopisma Znamia (nr 8-10). Ta najsłynniejsza jego powieść, oparta na osobistych wspomnieniach autora z okresu bitwy o miasto, jest dziś uważana za jeden z najlepszych i najbardziej realistycznych utworów o wojnie ojczyźnianej. Wyróżniająca się pośród romantycznych i pełnych heroizmu powieści radzieckich tamtych lat książka, stanowi czołowe dzieło nurtu tzw. „prawdy okopów”[2]. Powieść zyskała duży rozgłos i została przetłumaczona na 36 języków (w tym również na polski) oraz wydana w milionach egzemplarzy. Gdy powieść przeczytał Stalin, Niekrasow otrzymał za nią Nagrodę Stalinowską II stopnia w 1947. Na podstawie tej książki w 1956 powstał film pt. Sołdaty (pol. W okopach Stalingradu). Kolejne utwory Niekrasowa podejmowały „trudne” w czasach ZSRR tematy, takie jak adaptacja do pokojowego życia żołnierzy powracających z frontu (W rodzinnym mieście) lub niewinnie represjonowanych więźniach gułagów (Kira). Od 1959 na łamach Litieraturnoj gaziety zamieszczał artykuły nawołujące do upamiętnienia ofiar holocaustu na terenie ZSRR, m.in. zbrodni w Babim Jarze. Z tego powodu po kilu latach został oskarżony przez władze o syjonizm. Pomnik poświęcony Żydom pomordowanym w Babim Jarze został jednak w 1976 postawiony i dziś uważa się, że niemała w tym zasługa publikacji Niekrasowa[3].

W 1962 Niekrasow opublikował reportaż z podróży po ZSRR i USA pt. Po obu stronach oceanu, w którym przedstawił obiektywny obraz życia codziennego w ZSRR i USA początku lat 60. Spisując to, co widział, naraził się na ataki władz, m.in. samego Nikity Chruszczowa. Podobnie obiektywne spostrzeżenia z podróży do Francji, Włoch i USA, zawarte w reportażach Pierwsza znajomość i Miesiąc we Francji, naraziły go na zarzut „bałwochwalstwa wobec Zachodu”. Jego liberalne wypowiedzi na temat sztuki ZSRR (literatury, filmu i malarstwa) spowodowały kłopoty pisarza z cenzurą. Upadek Chruszczowa w 1964 i objęcie władzy przez Breżniewa na kilka lat zapewniły pisarzowi spokój. Jednak w 1969 Niekrasow podpisał list protestacyjny do Susłowa w obronie represjonowanego ukraińskiego pisarza Czernowoła, a w 25 rocznicę zgłady Żydów w Babim Jarze ponownie publicznie upomniał się o pamięć ofiar. W konsekwencji został usunięty z partii w 1972 roku, pozbawiony obywatelstwa oraz zmuszony do emigracji w roku 1974. Wyjechał do Lozanny, a następnie osiadł w Paryżu, gdzie w latach 1975–1982 był zastępcą redaktora naczelnego czasopisma Kontinient. W okresie tym współpracował również z radiem Swoboda.

Na emigracji opublikował m.in. Notatki gapia (1975), Spojrzenie i coś (1977), Po obu stronach muru (1978), Saperlipopette albo co by było gdyby (1983), Mała smutna opowieść (1986). We wszystkich tych utworach Niekrasow pisał o swoich wrażeniach i przemyśleniach na temat świata Zachodu w połączeniu ze wspomnieniami z czasów ZSRR i krytycznymi wypowiedziami o sobie samym.

Żywo interesował go proces pieriestrojki w ZSRR.

Zmarł na raka w Paryżu w 1987. Został pochowany na cmentarzu prawosławnym w Sainte-Geneviève-des-Bois.

Za swoją dewizę życiową uważał: „Być sobą, nie kłamać, nie udawać, nie pochlebiać[3].

Nagrobek Niekrasowa na cmentarzu w Sainte-Geneviève-des-Bois

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • W okopach Stalingradu (W okopach Stalingrada, Moskwa 1946)
  • W mieście rodzinnym (W rodnom gorodie, Moskwa 1954)
  • Pierwsza znajomość (Pierwoje znakomstwo, Moskwa 1958)
  • Druga noc (Wtoraja nocz', Moskwa 1960)
  • Kira (Kira Gieorgijewna, Moskwa 1961)
  • Wasia Konakow (Wasia Konakow, Moskwa 1962)
  • Wybór opowiadań (Izobrannyje proizwiedienija, Moskwa 1962)
  • Po obu stronach oceanu (Po obie storony okieana, Moskwa 1962)
  • Druga noc (Wtoraja nocz', Moskwa 1965)
  • Zdarzenie na Kurchanie Mamaja (Słuczaj na Mamajewom kurganie, Moskwa 1965)
  • Miesiąc we Francji (Miesjac wo Francii, Moskwa 1965)
  • Podróże w różnych wymiarach (Putiesziestwija w raznych izmierieniach, Moskwa 1967)
  • W życiu i listach (W żyzni i w pismach, Moskwa 1971)
  • Zapiski gapia (Zapiski ziewaki, Paryż 1975)
  • Spojrzenie i coś (Wzglad i nieczoto, Paryż 1977)
  • Po obu stronach muru (Po obie storony stieny, Paryż 1978-1979)
  • Z dalekich krain wracając (Iz dalnych stranstwij wozwratias’..., Tel Awiw 1979-1981)
  • Stalingrad (Stalingrad, Frankfurt n. Menem 1981)
  • Saperlipopette albo co by było gdyby (Sapierlipopiet, ili Jesli by da kaby, da wo rtu rosli griby, Londyn 1983)
  • Mała smutna opowieść (Malenkaja pieczalnaja powiest', Londyn 1986)
  • Napisane ołówkiem (Napisano karandaszom, Kijów 1990)
  • Notatki (Zapiski, Moskwa 1991)
  • W najpiekielniejszych kotłach bywaliśmy... (W samych adskich kotłach pobywali..., Moskwa 1991)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiktor Płatonowicz Niekrasow i jego proizwiedienija (ros.). W: Litra.Ru [on-line]. [dostęp 1 sierpnia 2011].
  2. Drawicz..., s. 403, Mucha..., s. 495.
  3. a b Niekrasow Wiktor Płatonowicz (ros.). W: Eliektronnaja bibłotieka ModernLib.Ru [on-line]. [dostęp 1 sierpnia 2011].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]