Wilżyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wilżyna
Ilustracja
Morfologia gatunku typowego
wilżyny ciernistej
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj Wilżyna
Nazwa systematyczna
Ononis L.
Sp. Pl. 716. 1753
Typ nomenklatoryczny

Ononis spinosa L.[3]

Synonimy
  • Anonis Mill. Bugranopsis Pomel
  • Passaea Adans.[3][4]

Wilżyna (Ononis L.) – rodzaj roślin z rodziny bobowatych. Obejmuje ok. 70 gatunków[5] występujących głównie w Europie, poza tym w Azji sięgając po Iran i Chiny na wschodzie, w północnej Afryce po Etiopię na południu i Wyspy Kanaryjskie (z trzema endemitami) na zachodzie[6][7]. W Polsce występuje w zależności od ujęcia systematycznego jeden gatunek lub trzy[8][5]. Wszystkie dziko występujące wilżyny objęte są w Polsce ochroną prawną[9]. Wilżyny rosną na terenach nasłonecznionych, na klifach, skałach, w murawach i zaroślach. Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne[6].

Ononis fruticosa
Ononis pubescens

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne, byliny lub półkrzewy do 1 m wysokości. Często rośliny cierniste i zazwyczaj owłosione, także gruczołowato[6][7].
Liście
Z jednym lub 3 listkami (boczne nierzadko zredukowane) i liściastymi przylistkami, zwykle przyrośniętymi do ogonka liściowego. Listki ząbkowane, z nerwami sięgającymi końców ząbków[6][7].
Kwiaty
Motylkowe, wyrastają z kątów liści w gronach składających się z 1 do 3 kwiatów, nierzadko ścieśnionych. Działki w liczbie 5 równej długości tworzą kielich dzwonkowaty lub dwuwargowy. Płatki korony różowe i żółte, zwykle wyraźnie żyłkowane. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, dwa boczne zaokrąglone skrzydełka otulające łódeczkę, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden słupek z jedną, górną zalążnią zawierającą od 1 do wielu zalążków oraz 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś jest wolny[6][7].
Owoce
Zwykle cylindryczne strąki zawierające od 1 do wielu nerkowatych nasion[7][6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna rodzaju według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[2] W obrębie podrodziny należy do plemienia Trifolieae[4].

Pozycja systematyczna rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), rodzaj wilżyna (Ononis L.)[10].

Gatunki flory Polski[8]
Wykaz gatunków[5][11]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-26] (ang.).
  3. a b Ononis. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2009-02-10].
  4. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-25].
  5. a b c Lathyrus. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-05-30].
  6. a b c d e f Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 134. ISBN 0-333-74890-5.
  7. a b c d e Ononis. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-05-31].
  8. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2012 r. nr 0, poz. 81)
  10. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Ononis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-10].
  11. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 131-132. ISBN 978-83-925110-5-2.