Wilhelm Bruchnalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wilhelm Adolf Bruchnalski (ur. 21 maja 1859 we Lwowie, zm. 6 grudnia 1938 we Lwowie) – polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, członek Towarzystwa Historycznego we Lwowie[1].

Życiorys[edytuj]

Był synem rzemieślnika Antoniego Fabiana oraz Anny z Birtusów. Kształcił się w III gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, następnie studiował prawo (18781882) i historię literatury (1882–1885) na Uniwersytecie Lwowskim; wśród jego wykładowców był Roman Pilat. W 1885 obronił na Uniwersytecie Lwowskim doktorat na podstawie pracy Ślady wpływu literatury obcej na polską w XV i na początku XVI wieku. Po studiach podjął pracę nauczyciela języka polskiego w lwowskim Gimnazjum im. Franciszka Józefa (1885–1887), następnie pracował w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich pod kierunkiem Wojciecha Kętrzyńskiego. W 1900 został docentem w Katedrze Historii Literatury Polskiej Uniwersytetu Lwowskiego; od 1904 był profesorem nadzwyczajnym, od 1907 profesorem zwyczajnym. W latach 1907–1931 kierował II Katedrą Historii Literatury Polskiej, a pomiędzy 1912 a 1917 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego. Prowadził również wykłady z historii literatury na kursach uniwersyteckich dla kobiet oraz otwartych kursach.

Zajmował się literaturą polską późnego średniowiecza, Odrodzenia, oświecenia i romantyzmu, a także epistolografią oraz kulturą XIX-wiecznej Galicji. Wykazał m.in. związki polskiego humanizmu z Jakubem de Voragine i św. Tomaszem z Akwinu. Badał strofikę i rytmikę średniowieczną, sformułował hipotezę, że Bogurodzica była pierwotnie fragmentem wielozwrotkowej litanii do Wszystkich Świętych i powstała w krakowskim klasztorze franciszkańskim. Badał twórczość m.in. Reja (zwracając uwagę na jego rolę jako moralizatora), Kochanowskiego, Marcina Błażowskiego, Orzechowskiego, Krasińskiego, Fredry, Lenartowicza, Sienkiewicza. W 1922 wydał Myszeidę Krasickiego. Zajmował się również twórczością Mickiewicza; wraz z Romanem Pilatem rozpoczął edycję Dzieł wszystkich, przygotowując tom II (obejmujący poezje z lat 18241855) i III (Grażyna). Przygotował objaśnienia do wydania Pana Tadeusza z 1888 (przez "Macierz Polską"), analizował wpływ Homera, Wergiliusza i Torquato Tasso na ten utwór. Zajmował się strukturą misteryjną Dziadów. Stworzył podstawy naukowe badań dziejów polskiego czasopiśmiennictwa.

Wśród jego uczniów byli Stanisław Adamczewski, Karol Badecki, Wacław Borowy, Juliusz Kleiner, Stanisław Kot, Józef Stachowicz[2]. W 1905 został członkiem-korespondentem AU, w 1923 - członkiem czynnym PAU. Był również członkiem czynnym (1919) i zwyczajnym (1929) Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza (1900–1905, 1918–1934), wiceprezesa (1908-1917) i prezesa (1917–1926) Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie, przewodniczącego Towarzystwa Teatrów i Chórów Włościańskich (1909). Kierował Wydziałem I Towarzystwa Naukowego we Lwowie (był członkiem towarzystwa od 1920), należał do Zarządu "Macierzy Polskiej" oraz Polskiego Towarzystwa Historycznego. W 1907 był w gronie założycieli pisma "Lud", redagował "Pamiętnik Literacki" (1902–1905, 1934–1938).

Cieszył się uznaniem jako najwybitniejszy znawca Mickiewicza w Polsce międzywojennej. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie nadał mu doktorat honoris causa (1929), został odznaczony m. in. Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1929)[3][4][5]. W 1926 na jego cześć ukazała się księga pamiątkowa na 40-lecie pracy naukowej i 25-lecie pracy nauczycielskiej. Był znany z demonstracyjnego okazywania niechęci i antypatii, m.in. wobec twórczości Josepha Conrada.

Zmarł 6 grudnia 1938 we Lwowie[6]. Został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim[7].

Jego syn Gustaw był lwowskim lekarzem-dentystą, 29 lutego 1940 został przez Rosjan aresztowany jako były oficer legionów, major Wojska Polskiego II RP i działacz organizacji podziemnej, a następnie przez nich torturowany i zamordowany.[8][9]

Publikacje[edytuj]

  • O źródłach niektórych utworów poetycznych polskich XV i XVI wieku (1884)
  • O rymie w poezji polskiej do J. Kochanowskiego (1885)
  • Źródła historyczne "Konrada Wallenroda" (1889)
  • Pierwsze utwory Mickiewicza naśladowane w literaturze galicyjskiej 1822-1830 (1894)
  • "Sonety" Mickiewicza w literaturze galicyjskiej w latach 1827-1828 (1898)
  • Znaczenie pieśni "Bogarodzica" w hymnologii polskiej (1905)
  • Mickiewicz w literaturze galicyjskiej 1829-1855 (1906)
  • Mickiewicz-Niemcewicz. Studyum historyczno-literackie (1907)
  • Rozwój twórczości pisarskiej Mikołaja Reja (1907)
  • Stulecie "Gazety Lwowskiej" (1911)
  • Wizya Krasińskiego (1913)
  • Epistolografia jako źródło literatury renesansowej w Polsce (1916)
  • Z dziejów panegiryku w Polsce (1917)
  • Polska poezja średniowieczna (1918)

Nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. Teofil Emil Modelski, Towarzystwo Historyczne 1914-1924, w: Kwartalnik Historyczny, rocznik LI, zeszyt 1-2, Lwów 1937, s. 67.
  2. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 87.
  3. 27 listopada 1929 „za zasługi na polu naukowem” M.P. z 1929 r. Nr 278, poz. 644
  4. Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 283 z 8 grudnia 1929. 
  5. Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 58 z 11 marca 1930. 
  6. Zgon śp. prof. Bruchnalskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 279 z 9 grudnia 1938. 
  7. Pogrzeb śp. prof. dr Wilhelma Bruchnalskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 280 z 10 grudnia 1938. 
  8. "Przesiane przez pamięć", Stanisław Edward Nahlik", Kraków 1987, s. 56
  9. Wspomnienia o Januszu Bruchnalskim
  10. Prof. Bruchnalski laureatem nagrody literackiej m. Lwowa. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 118 z 26 maja 1928. 
  11. Akademia ku czci śp. prof. Wilhelma Bruchnalskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 64 z 19 marca 1939. 
  12. Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937-1938, Warszawa 1939, s. 180.

Bibliografia[edytuj]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983