Willa Pniewskiego w Warszawie
 nr rej. 338 z 1 lipca 1965[1]
| |
 Budynek od strony al. Na Skarpie (2022) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Adres |
al. Na Skarpie 27 |
| Typ budynku | |
| Styl architektoniczny | |
| Ukończenie budowy |
1781, 1935 |
| Ważniejsze przebudowy |
1934−1935 |
Położenie na mapie Warszawy  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |
 52°13′44,303″N 21°01′40,148″E/52,228973 21,027819
| |
Willa Pniewskiego – dawny dom własny architekta Bohdana Pniewskiego, znajdujący się przy al. Na Skarpie 27 w Warszawie. Siedziba Muzeum Ziemi PAN.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Budynek położony jest na skarpie wiślanej, w parku im. marsz. Rydza-Śmigłego. Pierwotnie był to murowany pawilon nazywany „pałacem Letnim”, stanowiący część założenia parkowego Na Górze. Został wzniesiony w latach 1779−1781 według projektu Szymona Bogumiła Zuga[3]. Pawilon powstał obok budynku mieszkalnego nazywanego „Oberżą”; jego budowa była związana z brakiem w tym pierwszym budynku większych przestrzeni, w których właściciel mógłby organizować przyjęcia. Na parterze znajdowała się wielka, otwarta na ogród sala z klasyczną elewacją z portykiem półkolumnowym przyziemia[4] zachowana bez większych przekształceń[5]. Na piętrze znajdowała się duża sala przeznaczona do tańców. W późniejszym okresie, gdy właścicielami byli Radziwiłłowie, budynkowi zaczęto przypisywać funkcję siedziby loży masońskiej[6].
Budynek został zakupiony przez Bohdana Pniewskiego od rodziny Branickich[7] i gruntownie przebudowany w latach 1934−1935 według projektu właściciela z przeznaczeniem na dom własny[2][8]. Pniewski wkomponował zmniejszony od strony elewacji wschodniej pawilon w nowy budynek obłożony nieociosanym kamienieniem, z nieregularnymi otworami okiennymi. Najwyższa kondygnacja, na której powstały pomieszczenia gospodarcze i służbówka, jest cofnięta i zwieńczona dużym dachem. Architekt umieścił swoją pracownię w dolnej części budynku. W wystroju wnętrza zwracają uwagę m.in. ludowe misy umieszczone na suficie w bibliotece oraz opracowanie niszy jednego z pokojów, w którą wmurowane huculskie kafle[7]. W budynku zainstalowano windę[9][10].
W 1944 w czasie powstania warszawskiego prowadzone były zacięte walki w rejonie Sejmu i Powiśla, a willa Pniewskiego przechodziła z rąk do rąk. W połowie września rannych zostało tu kilku powstańców, m.in. 12 września nieznany z imienia i nazwiska powstaniec z obsługi Piata, który z willi ostrzeliwał czołgi niemieckie atakujące od strony Sejmu.
W okresie II wojny światowej rodzina Pniewskiego została z willi wysiedlona. Architekt wrócił tam po 1945 roku i był jej właścicielem aż do swojej śmierci w 1965.
W 1965 budynek został wpisany do rejestru zabytków[1].
W 1966 willa została zakupiona przez Polską Akademię Nauk (PAN) od spadkobierców Bohdana Pniewskiego z przeznaczeniem na cele muzealne.
Po wykupie willi, na podłodze i parapecie, na klatce schodowej wyłożonej marmurem, znaleziono zakrzepnięte ślady krwi wsiąkniętej w kamień posadzki. Wcześniejsze podejrzenia, że jest to krew powstańca warszawskiego, potwierdzono w 1978 roku dzięki badaniom ekspertów Instytutu Kryminalistyki i Kryminologii Akademii Spraw Wewnętrznych. 21 kwietnia 1980 na klatce schodowej z inicjatywy PAN umieszczono tablicą z napisem: Utrwalone w marmurze ślady krwi przelanej przez nieznanego Powstańca Warszawy w 1944 roku[11]. W 2004 roku z okazji 60. rocznicy powstania warszawskiego, ślady te zostały dla ochrony przykryte szklaną taflą.
Napis
[edytuj | edytuj kod]Znajdujący się na frontowej fasadzie budynku napis:
SCANDIVS
DD AR
FX
TAMRC+
ma oznaczać: Pnący się przebudował świątynię masonów i zamieszkał w niej[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) - stan na 31 grudnia 2021 roku Woj. mazowieckie (Warszawa). [w:] Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 44. [dostęp 2022-04-27].
- ↑ a b Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 169.
- ↑ a b Leśniakowska M.: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 66. ISBN 83-60350-00-0.
- ↑ Hryniewiecki J., Kilka uwag o willi we Frascati, Architektura i Budownictwo: miesięcznik ilustrowany, 1938 nr 3
- ↑ Czapelski M., Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku, Warszawa, 2008, s. 162-171
- ↑ Kwiatkowski M., Loża masońska, Stolica: warszawski tygodnik ilustrowany. R. 43, 1988 nr 15 (10 IV)
- ↑ a b Patrycja Jastrzębska. Willa Pniewskiego. „Stolica”, s. 94, listopad-grudzień 2023.
- ↑ Jędrzejczak E., Zabytkowa willa prof. B. Pniewskiego, w: „Kamień Naturalny”, nr 11, 1997, s. 25-27
- ↑ Piątek G, Niezniszczalny. Bohdan Pniewski. Architekt salonu i władzy, Wydawnictwo Filtry, 2021, ISBN: 978-83-960609-3-8
- ↑ Chmielewski K, Willa Bohdana Pniewskiego w Warszawie, w: „Murator”, 1993, nr 1, s. 33-35
- ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1 IV–30 IV 1980. „Kronika Warszawy”. 4 (44), s. 117, 1980.