Wincenty Danek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wincenty Danek
Data i miejsce urodzenia

8 października 1907
Krzeszowice (według IPN: Siersza)

Data i miejsce śmierci

17 sierpnia 1976
Kraków

Zawód, zajęcie

pedagog, historyk literatury

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL”

Wincenty Danek (ur. 8 października 1907 w Krzeszowicach lub w Sierszy, zm. 17 sierpnia 1976 w Krakowie) – profesor, polski polonista, pedagog, historyk literatury, działacz komunistyczny.

W okresie II wojny światowej współorganizator tajnego nauczania w okolicach Krzeszowic, rektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie (1956–1972), od 1960 redaktor naczelny "Ruchu Literackiego", w 1975 przewodniczący rady naukowej Instytutu Badań Literackich PAN. Badacz życia i twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego (m.in. monografia Józef Ignacy Kraszewski. Zarys biografii, Powieści historyczne Kraszewskiego, Matejko i Kraszewski. Dwie koncepcje dziejów Polski) oraz Adolfa Dygasińskiego (wydał m.in. jego Pisma pedagogiczne).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa Wincentego Danka w Krzeszowicach

Ojciec Wincentego Danka – Władysław, pracował jako urzędnik w kopalni w Sierszy; matka, Paulina z domu Bogacka prowadziła dom. Do szkoły w Sierszy zaczął uczęszczać w 1913 roku. W 1918 r. został uczniem Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie. Maturę zdał w 1926 roku. Studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczął w 1926, ukończył je w 1930. Dodatkowo zapisał się na studium pedagogiczne. Następnie rozpoczął służbę wojskową w Krakowie. W latach 30. XX w. należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego[1].

Lewicowe przekonania (bliskie PPS), spowodowały, że nie znalazł zatrudnienia w szkołach państwowych. W latach 1931–1939 pracował w gimnazjach prywatnych w Kolbuszowej, Krakowie i Toruniu. W 1934, wraz z obroną pracy doktorskiej, przystąpił do egzaminu nauczycielskiego, upoważniającego do nauczania języka polskiego i łaciny. W czasie II wojny światowej pracował jako urzędnik w kamieniołomach w Miękini, a także w niemieckim Urzędzie Pracy (Arbeitsamt) w Krzeszowicach przy pracach kancelaryjnych. W 1942 nawiązał kontakt z konspiracyjną komórką PPR[1]. W grudniu 1944 został aresztowany podczas pisemnej matury i uwięziony.

Po zakończeniu II wojny światowej organizował gimnazjum w Krzeszowicach. Został też aktywistą komunistycznej organizacji młodzieżowej Związek Walki Młodych, a w lutym 1945 objął w nim funkcję kierowniczą. W marcu 1946 został członkiem Komitetu Miejskiego PPR w Krzeszowicach, z ramienia PPR był przewodniczącym tamtejszej Miejskiej Rady Narodowej[1]. Jako zaufany działacz PPR był przewodniczącym krzeszowickiej Obwodowej Komisji Wyborczej w trakcie referendum ludowego w 1946 oraz wyborów parlamentarnych w 1947[1]. Do 1947 pracował w Krzeszowicach w szkole średniej, organizując w niej struktury ZWM[1].

W 1947 dzięki rekomendacji partii komunistycznej mianowano go dyrektorem Gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Kościuszki w Krakowie, a w 1948 naczelnikiem wydziału szkół średnich i kuratorem okręgu szkolnego[1]. Jako zdeklarowany ateista współuczestniczył w przejmowaniu przez państwo kościelnych szkół i zakładów wychowawczych, a także przyczyniał się do usuwania z placówek oświatowych duchownych, którzy pracowali w nich jako katecheci[1]. We wrześniu 1950 został kierownikiem Wydziału Oświaty Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie. Zarówno w Kuratorium, jak i w Wydziale Oświaty był aktywnym członkiem Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR[1].

Po usunięciu z urzędu rozpoczął w 1951 pracę w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. Był członkiem Komitetu Uczelnianego PZPR na tej uczelni[2]. Pełnił też funkcję przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do spraw egzaminu państwowego z zakresu samokształcenia ideologicznego. Był twórcą Studium Zaocznego dla Pracujących. W 1952 został dziekanem Wydziału Zaocznego, zaś praca Poglądy pedagogiczne Adolfa Dygasińskiego pozwoliła mu na uzyskanie w 1954 tytułu docenta. W 1956 został wybrany rektorem WSP[1]. Pełniąc ten urząd, nie zgodził się na zwrot lokali należących do sióstr urszulanek, zabranych im przez państwo w okresie stalinizmu[1]. Jednocześnie wymusił na KW PZPR decyzję o zaborze części budynku Seminarium Duchowego[1]. W 1957 został członkiem Komisji Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego do spraw dydaktyki na studiach zaocznych. Zgodnie ze stanowiskiem Komitetu Uczelnianego PZPR, w 1959 ponownie został rektorem WSP. W reakcji na list biskupów polskich do biskupów niemieckich angażował się w organizację masówek potępiających polski Episkopat. Sprzeciwiał się również udziałowi studentów WSP w pielgrzymce do Częstochowy z okazji milenium chrztu Polski. W 1967 został za zgodą władz PRL członkiem Komisji do Spraw Kształcenia Nauczycieli w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego.

Po złożeniu urzędu rektora w 1972 był dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej, kierownikiem Katedry Metodyki Nauczania, przewodniczącym RN Instytutu Badań Literackich w Warszawie oraz redaktorem naczelnym "Ruchu Literackiego". Wchodził w skład komitetów wydawniczych dzieł Kraszewskiego w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej i w Wydawnictwie Literackim. Pod jego opieką stopień doktora uzyskał Czesław Kłak[3].

Zmarł w 1976 i został pochowany 22 sierpnia tegoż roku na krzeszowickim cmentarzu. Na fasadzie krzeszowickiego budynku, dawnego Uzdrowiskowego Domu Gościnnego (obecnie siedziby Liceum Ogólnokształcącego), w 1987 roku wmurowano tablicę pamiątkową poświęconą Wincentowi Dankowi jako m.in. założycielowi tego liceum.

Jedna z ulic w Krzeszowicach nosiła jago imię. W ocenie Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nazwa ul. Wincentego Danka powinna zostać zmieniona jako wypełniająca normę art. 1 Ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej[1]. Na podstawie zarządzenia wojewody małopolskiego 1 marca 2018 zmieniono nazwę ulicy na Apteczną[4].

Ważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Publicystyka Józefa Ignacego Kraszewskiego w latach 1859–1872 (1957),
  • Powieści historyczne Józefa Ignacego Kraszewskiego (1966),
  • Józef Ignacy Kraszewski. Żywot i dzieła (1967),
  • Matejko i Kraszewski. Dwie koncepcje dziejów Polski (1969),
  • Pisarz wciąż żywy (1969),
  • Józef Ignacy Kraszewski (1973),
  • Józef Ignacy Kraszewski. Zarys biograficzny (1976).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Instytut Pamięci Narodowej, ul. Danka Wincentego, „Instytut Pamięci Narodowej” [dostęp 2018-03-03] (pol.).
  2. Józef Hampel, Marian Różycki, Jan Szmyd, Podstawowa Organizacja Partyjna w latach 1961–1971 [w:] „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie”, Z. 46, Kraków 1973, s. 358.
  3. Czesław Kłak. ppibl.ibl.waw.pl. [dostęp 2022-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Gmina Krzeszowice, Zmiana nazwy ulicy Danka na Apteczną [dostęp 2018-03-28] (pol.).
  5. Kiryk, Hampel i Pietrzkiewicz (red.) 2006 ↓, s. 86.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Feliks Kiryk, Józef Hampel, Iwona Pietrzkiewicz (red.): Leksykon Profesorów Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej 1946-2006. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2006. ISBN 83-7271-395-2.
  • Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, tom I: A-M, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1984 (artykuł redakcyjny)
  • Nazwy do zmiany: ul. Danka Wincentego (IPN