Wincenty a Paulo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Święty
Wincenty a Paulo CM

Vincent de Paul
prezbiter
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 kwietnia 1581
Pouy (obecnie Saint-Vincent-de-Paul)
Data i miejsce śmierci 27 września 1660
Paryż
Czczony przez Kościół katolicki Kościół Anglii
Beatyfikacja 21 sierpnia 1729
przez Benedykta XIII
Kanonizacja 16 czerwca 1737
przez Klemensa XII
Wspomnienie 27 września
Patron działań miłosiernych i wszystkich Stowarzyszeń Miłosierdzia działających w Kościele katolickim
Szczególne miejsca kultu Bazylika św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy

Wincenty a Paulo CM, właściwie Vincent de Paul (ur. 24 kwietnia 1581 w Pouy, zm. 27 września 1660 w Paryżu) – francuski prezbiter katolicki, opiekun sierot i ubogich, pionier misji ludowych, założyciel zgromadzeń misjonarzy i szarytek, święty Kościoła Katolickiego, wspominany również w Kościele Anglikańskim, kanonizowany w 1737[1].

Młodość i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Wincenty urodził się 24 kwietnia 1581 w Pouy (obecnie St-Vincent-de-Paul) u stóp Pirenejów w Gaskonii w Królestwie Francji, jako trzecie z sześciorga dzieci Jana Depaul i Bertrandy z domu Moras. Miał trzech braci - Jean, Bernard i Gayon oraz dwie siostry - Marie i Marie-Claudine. W pobliżu domu znajdował się strumień zwany "Paul", od którego mogło pochodzić nazwisko rodziny. Podpisywał się "Depaul", aby uniknąć arystokratycznych konotacji. W dzieciństwie wypasał krowy, świnie i owce, poruszając się na szczudłach po bagnistych łąkach[2]. Ponieważ wykazywał talent do czytania i pisania, ojciec posłał go do kolegium franciszkańskiego w pobliskim miasteczku Dax, opłacając naukę pieniędzmi ze sprzedaży wołów[3].

Ranquines, miejsce urodzenia Wincentego a Paulo

Tam poznał nowych ludzi i coraz rzadziej myślał o rodzinie. Gdy ojciec przyjechał do Dax z niespodziewaną wizytą, zawstydzony jego wyglądem i kalectwem (utykał na nogę) nie chciał z nim rozmawiać, co do końca życia będzie wspominał z bólem i wyrzutami sumienia[4]. Po dwóch latach nauki w szkole, rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu w Tuluzie, gdzie dochodziło do częstych bójek między studentami. Mimo to kontynuował naukę, opłacając edukację z pieniędzy zarobionych na korepetycjach. 23 września 1600 w wieku 19-stu lat został wyświęcony na księdza, w Château-l'Évêque, w pobliżu Périgueux. Ponieważ było to sprzeczne z zasadami Soboru Trydenckiego, który wymagał minimum 24 lat do święceń, jego nominacja na proboszcza w Tilh została zaskarżona do Trybunału Rzymskiego, w konsekwencji Wincenty zrezygnował ze stanowiska i kontynuował studia w Tuluzie, uzyskując 12 października 1604 tytuł licencjata teologii. Następnie uzyskał licencjat z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Paryskim. W tym czasie dużo podróżował i marzył o dobrej posadzie, którą starał się zdobyć dzięki odpowiednim znajomościom[5].

Domniemane uprowadzenie i niewola[edytuj | edytuj kod]

Wczesne biografie Wincentego opisują jego pojmanie i zniewolenie podczas dwuletniego pobytu poza Francją w latach 1605-1607, jednak późniejsze, krytyczne opracowania, począwszy od Antoine'a Rédiera („La vraie vie de Saint Vincent de Paul„ czyli „Prawdziwe życie Świętego Wincentego a Paulo”), uznają to za mit. Pierre Coste, który wydał obszerny życiorys Wincentego („Monsieur Vincent” czyli „Ksiądz Wincenty”) oparty na jego korespondencji, wywiadach i dokumentach, oficjalnie potwierdza fakt niewoli, jednak zdaniem A. Rédiera w celu uniknięcia skandalu nie upublicznia przekonania o braku wiarygodność dwóch listów, zawierających opis niewoli. Sceptycy zgadzają się wprawdzie co do autentyczności obu listów, jednakże podważają prawdziwość zawartych w nich relacji Wincentego. Nie istnieje alternatywna opowieść o życiu Wincentego z lat 1605-1607.

Według listów, w 1605 roku Wincenty wypłynął z Marsylii w drodze powrotnej z Castres, dokąd udał się, aby sprzedać część majątku, który otrzymał w spadku w Tuluzie. Wówczas został porwany przez piratów i uprowadzony do Tunisu, gdzie sprzedano go na targu niewolników. Jego pierwszym właścicielem był rybak, który sprzedał go dalej, gdyż Wincenty nie nadawał się do pracy przy połowie ryb z powodu choroby morskiej. Następnym był alchemik, biegły w sztuce spagiryki, tzn. alchemicznej metody destylowania szlachetnych esencji roślinnych oraz wytrącania naturalnych soli z popiołów. Wincenty z fascynacją uczył się sporządzać i aplikować preparaty ziołowe i homeopatyczne. Gdy sława właściciela Wincentego stała się tak wielka, że został wezwany do Stambułu, zmarł podczas podróży, a Wincentego sprzedano po raz trzeci. Jego nowym panem został były franciszkanin z Nicei, Guillaume Gautier, który wolność osobistą okupił przejściem na islam. Mieszkał w górach z trzema żonami, z których jedna - muzułmanka z urodzenia zainteresowała się religią Wincentego. Z czasem nabrała przekonania o prawdziwości Ewangelii i wyrzucała mężowi, że dla poprawy swego losu wyrzekł się chrześcijaństwa. Skruszony mężczyzna postanowił powrócić do Francji, zabierając ze sobą trzy żony i Wincentego a Paulo. Po kilku miesiącach oczekiwania, potajemnie wszyscy wsiedli na niewielką łódkę i przepłynęli Morze Śródziemne, lądując w Aigues-Mortes 28 czerwca 1607.

Powrót do Europy[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do Europy Wincenty studiował w Rzymie, a następnie powrócił do Francji, gdzie zdobył sobie zaufanie królowej Małgorzaty Walezjuszki (franc. Marguerite de Valois, zwanej także królową Margot), która mianowała go swoim kapelanem i jałmużnikiem oraz powierzyła opiekę nad Szpitalem Miłosierdzia. Następnie przez rok (1612) posługiwał w Clichy, uważając, że "nawet Ojciec Święty nie jest tak szczęśliwy, jak proboszcz żyjący pośród dobrych i wspaniałomyślnych parafian"[6].

Stowarzyszenia życia apostolskiego[edytuj | edytuj kod]

W 1613 O. Pierre de Berulle, bliski przyjaciel Wincentego poznał go z księciem Filipem Emanuelem de Gondi, generałem Królewskich Galer. Podczas podróży z rodziną de Gondi został wezwany do umierającego mężczyzny w Gannes, który po odprawieniu spowiedzi wyznał publicznie, w obecności Małgorzaty de Silly de Gondi, że z pewnością byłby potępiony z powodu wcześniejszych świętokradzkich spowiedzi. Pani de Gondi poruszona tym faktem, poprosiła ks. Wincentego, aby zatroszczył się także o innych mieszkańców ich posiadłości. 25 stycznia 1617 w Folleville Wincenty wygłosił płomienne kazanie o potrzebie spowiedzi generalnej, czym poruszył serca słuchaczy do tego stopnia, że tak licznie przyszli prosić o sakrament pokuty i pojednania, że trzeba było wzywać do pomocy jezuitów. Po latach twierdził, że było to jego pierwsze kazanie misyjne. Datę tę przyjmuje się za początek Zgromadzenia Misji, w rozumieniu narodzin charyzmatu. Od tego momentu Wincenty zaczął gromadzic wokół siebie księży, ucząc ich przemawiać w prosty sposób do biednych wieśniaków, aby na wzór Jezusa głoszącego Ewangelię, idąc od wsi do wsi nauczali i słuchali spowiedzi.

"Evangelizare pauperibus misit me"
"Głosić Ewangelię ubogim posłał mnie Pan"
(Łk 4,18)

św. Wincenty a Paulo na ulicach Paryża

W sierpniu 1617 w Châtillon-les-Dombes w pobliżu Lyonu, Wincenty przygotowując się do mszy św. wysłuchał prośby kobiety, która wstawiła się za rodziną z sąsiedniej wioski dotkniętą biedą i chorobami. Wincenty z tak wielkim przejęciem opowiedział o tym ludziom zgromadzonym w kościele, że po nabożeństwie parafia zebrała dary dla potrzebujących. Wówczas zorganizował pierwszą grupę kobiet do niesienia pomocy ubogim, która dała początek Stowarzyszeniu Pań Miłosierdzia. Panie zobowiązywały się, że według przypadającej kolejności będą odwiedzać chorych i zanosić im coś do jedzenia. Wincenty pouczył je, aby życzliwie ich pozdrawiały, przy łóżku kładły tacę z serwetką i sztućcami oraz równo kroiły chleb. Kiedy zdumione wymaganiami ks. Wincentego pytały o powody, zbędnej - ich zdaniem - etykiety, wyjaśniał, że[7]:

"ubodzy są naszymi Panami i Mistrzami".

św. Wincenty a Paulo

Gdy Pani de Gondi poruszona gorliwością Wincentego przystąpiła do Pań Miłosierdzia, mała osada Châtillon stała się znana nawet w Paryżu i wiele pań z kręgów arystokratycznych angażowało się w służbę ubogim. Opisane wydarzenia były dla Wincentego znakiem Opatrzności, za którym postanowił podążyć, dlatego w posiadłościach państwa de Gondi nauczał katechizmu, głosił kazania i spowiadał. Kiedy w 1618 powrócił do ich domu w Paryżu, spotkał Franciszka Salezego, który wywarł znaczący wpływ na jego życie duchowe. W tym czasie odwiedzał skazańców na galerach królewskich, podległych Filipowi Emanuelowi de Gondi i zabiegał o poprawę losu galerników.

Zgromadzenie Misji[edytuj | edytuj kod]

Mnogość zadań zmusiła go do szukania pomocy innych księży, wówczas za radą i z pomocą pani de Gondi 17 kwietnia 1625 założył Zgromadzenie Misji, które objęło opieką duszpasterską małe, wiejskie parafie, głosząc w nich misje i zakładając bractwa miłosierdzia. Dla zapewnienia trwałości owoców swojej pracy, misjonarze obsadzali gorliwych duszpasterzy na ewangelizowanych parafiach. W konsekwencji, nowo powstałe zgromadzenie zajęło się przygotowaniem kandydatów do święceń kapłańskich w seminariach duchownych oraz formacją ciąglą duchowieństwa (tzw. "konferencje wtorkowe").

Tablica na domu Zgromadzenia Misji przy Rue de Sèvres w Paryżu
Wincenty a Paulo naucza na dworze Ludwika XIII

Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia[edytuj | edytuj kod]

W celu zapewnienia należytej opieki chorym i ubogim, w 1633 Wincenty a Paulo z Ludwiką de Marillac powołali do życia Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia zwane popularnie szarytkami. Szarytki były pierwszymi zakonnicami, które podjęły działalność poza murami klasztoru jako pielęgniarki środowiskowe, opiekunki społeczne, terapeutki więzienne i wychowawczynie trudnych dzieci. Wincenty posyłał je do niebezpiecznych slumsów, szpitali, więzień, a nawet na pola bitewne, mówiąc:

„Waszym klasztorem będzie - dom chorych,
celą - wynajęty pokój,
klauzurą - posłuszeństwo,
krużgankami - ulice miasta,
kaplicą - kościół parafialny".

św. Wincenty a Paulo przedstawia pierwsze szarytki królowej Annie Austriaczce

Rozkwit dzieła[edytuj | edytuj kod]

Po 1633 następował rozwój dzieł charytatywnych i umacnianie struktur organizacyjnych. Każdy rodzaj niedoli poruszał serce Wincentego i skłaniał go do pomocy. Na szeroką skalę organizował pomoc dla regionów Francji niszczonych wojnami: misjonarze pełnili funkcje kapelanów wojskowych, siostry opiekowały się rannymi, chorymi psychicznie, żebrakami, ludźmi w podeszłym wieku. W końcu Zgromadzenie Misji wyruszyło do pracy poza granice Francji, na tzw. misje "ad gentes" na Madagaskar i do Północnej Afryki, w 1651 na zaproszenie Ludwiki Marii Gonzagi przybyli do Polski i osiedlili się w Warszawie, w okolicy kościoła Św. Krzyża, poprzednika bazyliki Świętego Krzyża w Warszawie. Wincenty w licznych konferencjach i listach zachęcał do gorliwości swoich duchowych synów i córki, uczył wyrzeczenia na rzecz ubogich, szukał środków do wspomagania potrzebujących, nie wahał się ukazywać ludziom majętnym zobowiązań w stosunku do najuboższych.

Dziedzictwo duchowe[edytuj | edytuj kod]

św. Wincenty a Paulo przy łożu śmierci króla Ludwika XIII (kościół św. Seweryna w Paryżu)

Św. Wincenty a Paulo wniósł wielki wkład w dzieło chrześcijańskiego miłosierdzia, organizując Caritas we Francji, przyczynił się do odnowy życia religijnego. Był obecny przy śmierci króla Ludwika XIII w 1643. W okresie Frondy niósł pomoc rzeszom głodujących i dotkniętym wojną. Podczas wojny trzydziestoletniej nakłaniał kardynała Mazzariniego, aby podał się do dymisji z funkcji pierwszego ministra dla zapewnienia pokoju. Wprawdzie nie osiągnął zamierzonego celu, ale wielu doceniało jego wysiłki w służbie dobra wspólnego i pokoju. Przez wiele lat był członkiem Rady Królewskiej (tzw. Rady Sumienia), której podlegały wszystkie sprawy Kościoła. Zajmując wysokie stanowisko pozostał cichy i skromny, wykorzystując jednakże swoje wpływy w służbie ubogim. W tym sensie spełniły się jego młodzieńcze marzenia o karierze i wpływach, których użył do stworzenia całego systemu pomocy ubogim oraz zmiany podejścia władców i ludzi majętnych do problemów społecznych. Zmarł w 1660 r. w wieku 79 lat. Został beatyfikowany w 1729, a następnie kanonizowany w 1737. Podczas rewolucji francuskiej, która w antyklerykalnym szale niszczyła obrazy i figury świętych, podobizny św. Wincentego a Paulo zostały oszczędzone.

Relikwie św. Wincentego a Paulo w kaplicy przy Rue de Sèvres 95 w Paryżu

Zainspirowany jego przykładem Antoine-Frédéric Ozanam założył w 1833 Stowarzyszenie św. Wincentego a Paulo w celu niesienia pomocy chorym i biednym. Papież Leon XIII w 1885 ogłosił św. Wincentego a Paulo patronem wszystkich dzieł miłosierdzia w Kościele Katolickim. Jest także patronem ubogich, duchowieństwa, organizacji charytatywnych, sierot, szpitali i więźniów. Wspomnienie liturgiczne św. Wincentego kapłana jest obchodzone 27 września.

W kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

  • W 1947 zrealizowano francuski film biograficzny "Ksiądz Wincenty" (fr. Monsieur Vincent) w reżyserii Maurice'a Cloche'a, w 1949 nagrodzony Oskarem przez Amerykańską Akademię Filmową dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.
  • W 1984 z inicjatywy alumnów Zgromadzenia Misji w Krakowie zorganizowano konkurs na piosenkę o św. Wincentym a Paulo, który przerodził się w Festiwal Piosenki Religijnej "Vincentiana" organizowany corocznie w maju w Krakowie[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wincenty a Paulo - Chronologium Vitae – Bilioteka Wincentyńska, famvin.org [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  2. Szczudła św. Wincentego. Rozmowa z ks. Andrzejem Augustyńskim CM, dyrektorem SIEMACHY, „Aleteia Polska”, 4 października 2016 [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  3. Bomba, Władysław (1938- )., Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy., Wincenty a Paulo : miłosierdzie i świętość, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, 2010, ISBN 978-83-7216-829-0, OCLC 833622386 [dostęp 2018-09-22].
  4. Wojciech S. Magdziarz, Św. Wincenty a Paulo - Wojciech S. Magdziarz - Portal OPOKA, https://opoka.org.pl/ [dostęp 2018-09-16] (pol.).
  5. Duszpasterz książąt i nędzarzy - św. Wincenty a Paulo, „kosciol.wiara.pl”, 26 września 2008 [dostęp 2018-09-16].
  6. Św. Wincenty a Paulo – Zgromadzenie Księży Misjonarzy, misjonarze.pl [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  7. To są nasi Panowie i Mistrzowie – tak mówił o ubogich św. Wincenty a Paulo, „Aleteia Polska”, 6 marca 2017 [dostęp 2018-09-16] (pol.).
  8. Historia – Vincentiana, vincentiana.misjonarze.pl [dostęp 2018-09-17] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  • Życiorys w Bibliotece Wincentyńskiej on-line