Witold Dzierżykraj-Morawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Witold Dzierżykraj-Morawski
Wallenrod
Ilustracja
pułkownik dyplomowany kawalerii pułkownik dyplomowany kawalerii
Data i miejsce urodzenia 27 marca 1895
Oporowo
Data i miejsce śmierci 9 grudnia 1944
Mauthausen
Przebieg służby
Lata służby 1914–1944
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svgArmia Wielkopolska
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska szef Sztabu Armii „Karpaty”, dowódca Organizacji „Odra”
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Komandor Orderu Korony Rumunii Komandor Orderu Świętego Sawy Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Medal Wojenny (Grecja)
Witold Józef Dzierżykraj-Morawski

Witold Józef Dzierżykraj-Morawski h. Nałęcz ps. „Wallenrod” (ur. 27 marca 1895 w Oporowie w Wielkopolsce, zm. 9 listopada[1] 1944 w Mauthausen[2]) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, mianowany pośmiertnie przez Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych generałem brygady.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej Ignacego i Julietty z Łubieńskich[3]. Rozpoczął studia na UJ ale w trakcie pierwszego roku został powołany do wojska. Po wybuchu I wojny światowej w armii niemieckiej[2], w której został oficerem kawalerii i służył w pułku huzarów gwardii pruskiej w stopniu podporucznika[1]. W grudniu 1918 uczestniczył w powstaniu wielkopolskim[2]. Przeszedł w styczniu 1919 do służby w Wojsku Polskim[1], 25 stycznia 1919 przydzielony został do 1 pułku ułanów Wielkopolskich[4]. Zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[1][2]. W wojnie z bolszewikami wziął udział jako szef sztabu VII Brygady Jazdy.

2 stycznia 1920 rozpoczął studia w Wojennej Szkole Sztabu Generalnego[2]. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front celem odbycia praktyki sztabowej[2]. W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w WSWoj. Po ukończeniu nauki otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział do Inspektoratu Armii Nr 2 na stanowisko I referenta[5], a następnie został wykładowcą w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu[1].

Awansował do stopnia majora 1 lipca 1923[2] i do końca 1926 pełnił funkcję attaché wojskowego w Bukareszcie[1][2]. Po powrocie do Polski został dowódcą 1 szwadronu w 17 pułku ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego w Lesznie. W 1928 otrzymał przydział do Oddziału III Sztabu Generalnego jako kierownik referatu, a następnie był attaché wojskowym w Berlinie do 1932[1][2]. Awansował do stopnia podpułkownika w styczniu 1929[1][6]. W 1930 zajmował stanowisko kwatermistrza w 21 pułk ułanów[6]. Od stycznia 1931 przeniesiony do KOP gdzie zajmował stanowisko inspektora Południowej Grupy Szwadronów[6]. Od kwietnia 1932[1] do 1937 był dowódcą 25 pułku ułanów Wielkopolskich[6], a następnie oficerem sztabu w Inspektoracie Armii we Lwowie[6]. 26 stycznia 1935 roku został awansowany do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[7].

Brał udział w wojnie obronnej 1939 jako szef sztabu Armii „Karpaty” i Armii „Małopolska”. Dostał się do niewoli niemieckiej, do końca życia przebywał w obozach jenieckich: VII C Laufen, XI B Braunschweig, II C Woldenberg, II B Arnswalde i II D Gross Born[8][6]. W tym ostatnim obozie, mimo że najwyższym stopniem polskim oficerem był gen. Kmicic-Skrzyński, pełnił funkcję starszego obozu i jednocześnie konspiracyjnego komendanta. Od listopada 1939 działał w organizacjach podziemnych oflagów pod pseudonimem „Dzierżykraj”[1][6]. Po przejściu do Gross Born związał się z organizacją Odra, która skupiała polskich jeńców wojennych oraz cywilnych robotników przymusowych na obszarze całego Pomorza. Za tą działalność został aresztowany przez Niemców we wrześniu 1944 i osadzony w obozie koncentracyjnym Mauthausen, gdzie został rozstrzelany[6].

Naczelny Wódz generał broni Władysław Anders awansował go pośmiertnie na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1964 roku w korpusie generałów[9][6].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j O kawalerii polskiej XX wieku s. 55
  2. a b c d e f g h i Mijakowski, Rozdżestwieński i Kukawski 2013 ↓, s. 76.
  3. Polak (red.) 1991 ↓, s. 100.
  4. Rozkaz dzienny Nr 21 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 25 stycznia 1919 roku.
  5. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 38 z dnia 08.10.1921 r., s. 1434-1435.
  6. a b c d e f g h i j k l Mijakowski, Rozdżestwieński i Kukawski 2013 ↓, s. 77.
  7. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1935 roku, s. 1.
  8. Andrzej Jaracz, Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski i jego pobyt w obozach jenieckich....
  9. Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 90.
  10. Andrzej Jaracz: Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski 1895–1944. Ofiara zbrodni hitlerowskiej. Pamięć i Sprawiedliwość, T. 40 (1997–1998), s. 155.
  11. a b c Najstarszy Oflagu II B Arnswalde. oflag2b.choszczno.biz. [dostęp 2017-09-03].
  12. Dekret Wodza Naczelnego L. 3101 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1087
  13. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410 „za zasługi w służbie wojskowej”.
  14. M.P. z 1934 r. nr 64, poz. 97 „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”.
  15. M.P. z 1933 r. nr 171, poz. 208 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2/1936, s. 21

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]