Witold Dzierżykraj-Morawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Witold Dzierżykraj-Morawski
Wallenrod
Ilustracja
pułkownik pułkownik
Data i miejsce urodzenia 27 marca 1895
Oporowo
Data i miejsce śmierci 9 grudnia 1944
Mauthausen Austria
Przebieg służby
Lata służby 1914-1944
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svgArmia Wielkopolska
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska szef Sztabu Armii „Karpaty”, dowódca Organizacji „Odra”
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Medal Niepodległości Komandor Orderu Korony Rumunii Komandor Orderu Świętego Sawy Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Medal Wojenny (Grecja)

Witold Józef Dzierżykraj-Morawski herbu Nałęcz ps. „Wallenrod” (ur. 27 marca 1895 w Oporowie w Wielkopolsce, zamordowany 9 listopada[1] 1944 w obozie koncentracyjnym w Mauthausen) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, mianowany pośmiertnie przez Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych generałem brygady.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii niemieckiej, w której został oficerem kawalerii i służył w pułku huzarów gwardii pruskiej w stopniu podporucznika[1]. W grudniu 1918 uczestniczył w powstaniu wielkopolskim. Przeszedł w styczniu 1919 do służby w Wojsku Polskim[1], 25 stycznia 1919 przydzielony został do 1 pułku ułanów Wielkopolskich[2]. Zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[1]. W wojnie z bolszewikami wziął udział jako szef sztabu VII Brygady Jazdy.

2 stycznia 1920 rozpoczął studia w Wojennej Szkole Sztabu Generalnego. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front celem odbycia praktyki sztabowej. W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w W.S.Woj. Po ukończeniu nauki otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział do Inspektoratu Armii Nr 2 na stanowisko I referenta[3], a następnie został wykładowcą w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu[1].

Awansował do stopnia majora 1 lipca 1923 i do końca 1926 pełnił funkcję attaché wojskowego w Bukareszcie[1]. Po powrocie do Polski został dowódcą 1 szwadronu w 17 pułku ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego w Lesznie. W 1928 otrzymał przydział do Oddziału III Sztabu Generalnego jako kierownik referatu, a następnie był attaché wojskowym w Berlinie do 1932[1]. Awansował do stopnia podpułkownika w styczniu 1929[1]. Od kwietnia 1932[1] do 1937 był dowódcą 25 pułku ułanów Wielkopolskich, a następnie oficerem sztabu w Inspektoracie Armii we Lwowie. 26 stycznia 1935 roku został awansowany do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[4].

Brał udział w wojnie obronnej 1939 jako szef sztabu Armii „Karpaty” i Armii „Małopolska”. Dostał się do niewoli niemieckiej, do końca życia przebywał w obozach jenieckich: VII C Laufen, XI B Braunschweig, II C Woldenberg, II B Arnswalde i II D Gross Born[5]. W tym ostatnim obozie, mimo że najwyższym stopniem polskim oficerem był gen. Kmicic-Skrzyński, pełnił funkcję starszego obozu i jednocześnie konspiracyjnego komendanta. Od listopada 1939 działał w organizacjach podziemnych oflagów pod pseudonimem „Dzierżykraj”[1]. Po przejściu do Gross Born związał się z organizacją Odra, która skupiała polskich jeńców wojennych oraz cywilnych robotników przymusowych na obszarze całego Pomorza. Za tą działalność został aresztowany przez Niemców we wrześniu 1944 i osadzony w obozie koncentracyjnym Mauthausen, gdzie został rozstrzelany.

Naczelny Wódz generał broni Władysław Anders awansował go pośmiertnie na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1964 roku w korpusie generałów[6].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j O kawalerii polskiej XX wieku s. 55
  2. Rozkaz dzienny Nr 21 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 25 stycznia 1919 roku.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 38 z dnia 08.10.1921 r., s. 1434-1435.
  4. Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1935 roku, s. 1.
  5. Andrzej Jaracz, Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski i jego pobyt w obozach jenieckich ....
  6. Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 90.
  7. Andrzej Jaracz: Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski 1895-1944. Ofiara zbrodni hitlerowskiej. Pamięć i Sprawiedliwość, T. 40 (1997-1998), s. 155
  8. a b c Najstarszy Oflagu II B Arnswalde. oflag2b.choszczno.biz. [dostęp 2017-09-03].
  9. Dekret Wodza Naczelnego L. 3101 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1087
  10. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2/1936, s. 21

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]