Wołczyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie opolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Wołczyn
Herb
Herb Wołczyna
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat kluczborski
Gmina Wołczyn
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1261
Burmistrz Jan Leszek Wiącek
Powierzchnia 7,36 km²
Wysokość 170 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

6031
845,2 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 46-250
Tablice rejestracyjne OKL
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Wołczyn
Wołczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wołczyn
Wołczyn
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Wołczyn
Wołczyn
Ziemia 51°01′06″N 18°03′25″E/51,018333 18,056944
TERC
(TERYT)
1604044
SIMC 0965996
Urząd miejski
ul. Dworcowa 1
46-250 Wołczyn
Strona internetowa
BIP

Wołczyn (niem. Konstadt[1]) – miasto w województwie opolskim, w powiecie kluczborskim, w gminie miejsko-wiejskiej Wołczyn, której jest siedzibą[2].

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 6031 mieszkańców[3].

Położenie[edytuj]

Wołczyn leży na Nizinie Śląskiej.

Miasto ma połączenie drogowe i kolejowe z Kluczborkiem (12 km), Wrocławiem, Opolem, Lublińcem, Kępnem, a także z Poznaniem. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 42 Kluczbork-Namysłów oraz linia kolejowa Lubliniec-Wrocław.

Historycznie Wołczyn należał do Dolnego Śląska, podobnie jak całe księstwo oleśnickie[4]. Obecnie więcej powiązań łączy go z Opolem, z racji przynależności terytorialnej do województwa opolskiego.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 7,50 km²[5].

Nazwa[edytuj]

Wołczyn pod nazwą Wałczyn wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[6].

Nazwa miasta wywodzi się prawdopodobnie od polskiej nazwy zwierzęcia - woła. Podobnie jak w przypadku innych śląskich miast Wołowa oraz Byczyny może mieć to związek z hodowlą bydła, a także handlem tymi zwierzętami oraz produktami od nich pochodzącymi.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Welczyn.[7][8]

Notowane są również w kronikach Wurzbie, Jerałcice. Wraz z lokacją na prawie niemieckim i przybyciem niemieckich kolonistów miejscowość nazywali oni Kunzestad - od imienia zasadźcy miasta - Kunzo Wilrycha. Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy niemiecka nazwa wywodzi się od imienia "Konrad"[9]. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę "Constadt" podając jej znaczenie "Stadt des Conrad" czyli w języku polskim "Miasto Konrada"[9].

W 1750 roku nazwa Wałczyn wymieniona została w polskim brzmieniu nazwy przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[10] W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Constadt oraz polską Wołczin we fragmencie "poln. Wołczin genannt..."[11] oraz "Wołczin, polnischer Name von Konstadt, einer Stadt Kr. Kreuzburg"[12]. Kolejny spis geograficzno-topograficzny miejscowości leżących w Prusach wydany w 1835 roku, którego autorem jest J.E. Muller notuje "Constadt (polnisch: Wołczin)"[13].

Polską historyczną nazwę miejscowości w formie Wałczyn w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[14] Po II wojnie światowej polska administracja nadała miastu polską nazwę Wołczyn. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje miejscowość pod niemiecką nazwą Constadt, a także wymienia obecnie stosowaną, polską nazwę Wołczyn we fragmencie "Der polnische Name ist Wołczin"[15].

Legenda o powstaniu miasta[edytuj]

Osada Wołczyn powstała na starym szlaku solnym, który w owym czasie prowadził z Krakowa przez Kluczbork do Wrocławia. Legenda mówi, że jednemu z kupców padł wół, do którego był on bardzo przywiązany. Ów kupiec postanowił, że zostanie w tym miejscu przez jakiś czas, a za posiadane pieniądze założy osadę. Nazwał to miejsce Wołczyn, gdyż wół uczynił, że kupiec osiadł na tej ziemi.
Inna legenda mówi, że pewien pasterz wypasał woły niedaleko szlaku solnego. Jeden z wołów wykopał zatkany garniec. Okazało się, że w garncu znajdują się pieniądze, które mógł zgubić któryś z kupców zatrzymujących się na odpoczynek. Za owe pieniądze pasterz założył osadę - Wołczyn.
[potrzebny przypis]

Historia[edytuj]

Przed tysiącem lat rósł na terenie dzisiejszego Wołczyna gęsty las, o którym wspominają kroniki. Pierwszym ludem na tej ziemi byli Wandalowie, którzy w niedługim czasie zostali zastąpieni przez Słowian. Ziemie te były wówczas pod panowaniem Mieszka I księcia Polan[potrzebny przypis].

Pierwsza wzmianka w dokumentach o istnieniu osady w miejscu dzisiejszego Wołczyna to akt nadania jej przez księcia Henryka III Śląskiego praw miejskich z dnia 22 stycznia 1261 r. według tych dokumentów miasto miało jednak nazywać się na cześć założyciela Książęca Dolina (Fuerstental). Nazwa jednak się nie przyjęła. Zanim Kunzo – dzierżawca ziem zwanych przez Henryka III "wielkim lasem" otrzymał od niego nakaz lokacji osada musiała jednak już od wielu lat funkcjonować jako targowa. Tędy przebiegał szlak handlowy Kraków - Kluczbork - Wrocław. Wraz z nadaniem praw miasta zyskało 100 włók pola, 10 lat wolnych od podatków i nowe prawa targowe. Kunzestad nigdy nie został otoczony murami obronnymi, stąd w herbie drewniana strażnica. Do XVII w. Kunzestad rozwijał się pomyślnie. Ludność utrzymywała się z rolnictwa, rzemiosła i handlu. Najliczniejszy był cech szewski- pod koniec XVIII w. skupiał ponad 70 rzemieślników, wszystkich mieszkańców było zaś 800. Płody rolne i rękodzieła zbywane były na 5 corocznych jarmarkach, eksportowano je także do Wielkopolski. Do 1495 r. Wołczyn był miastem książęcym kolejnych dynastii Piastów: brzeskich, świdnickich i opolskich. Następnie aż na 300 lat przeszedł w ręce prywatne - magnackiego rodu Posadowskich, potem we władanie królów pruskich Fryderyka II i Fryderyka III.

Miasto było kilkakrotnie zaludniane: w XV w. przez osadników husyckich, w XVII w. – po wyniszczeniu przez epidemie i pożary w 1432 roku, 1581 roku, 1588 roku, 1627 r. i 1633 r. – także przez wygnanych z Polski arian. W XVI w. powstała tu znana w kraju z wysokiego poziomu nauczania szkoła miejska, a w XVIII i w początkach XIX w. mieściło się znane proseminarium dla polskich ewangelików, przeniesione później do Kluczborka. Za panowania królów pruskich miasto otrzymało swój statut i urząd stróża miejskiego. Po trudnych latach gospodarczego załamania i masowej emigracji zarobkowej mieszkańców sytuacja zaczęła się poprawiać po doprowadzeniu kolei żelaznych do Kluczborka. W połowie XIX w. otwarto tu – największą wówczas – roszarnię lnu. W latach międzywojennych dobudowano oddział roszarni konopi. Powstały też 2 małe browary, gorzelnia, a w 1893 r.- fabryka drożdży – zalążek dzisiejszej fabryki Lesaffre Bio Corporation (dawniej: Śląskiej Fabryki Drożdży „Polmos”) zaopatrującej w swoje produkty jedną czwartą kraju. W 1904 r. wybudowano gazownię i oświetlono ulice.

W 1796 r. Wołczyn liczył 893 mieszkańców, w 1939 r. – 3899 a w 2001 r. – 6497. Wołczyn zawsze należał do najmniejszych miast Śląska Opolskiego, zachowało się też w nim bardzo mało świadectw historii. Ze względu na położenie miasteczka na szlaku handlowym w XV w. grasowali w pobliskich lasach rabusie. Przywódcą ich był Hanz Borschwitz, właściciel zamku wołczyńskiego znajdującego się na najwyższym terenie miasta, wokół którego rozciągały się bagna. Zamek był twierdzą trudną do zdobycia, a jego mieszkańcy siali ogólny postrach. Ostatecznie jednak zdobyto go, a jego właściciela wyrokiem księcia spalono na rynku w Oleśnicy[potrzebny przypis].

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje stosunki ludnościowe występujące w regionie we fragmencie - "Der Abstammung nach ist die Bevolkerung aus Polen und Deutschen gemischt. Die verherrschende Sprache ist die deutsche, doch last es die Mundart erkennen, das fruher mehr polnisch gesprochen wurde" w tłumaczeniu "Występuje tutaj mieszana ludność z Polski i Niemiec. Dominującym językiem jest niemiecki, ale występuje również dialekt, wcześniej ludność więcej mówiła po polsku"[16].

Kalendarium miasta

  • 1248–1294 – Wołczyn należał do księstwa wrocławskiego
  • 1261 – lokacja miasta
  • 1294–1312 – Wołczyn należał do księstwa głogowskiego
  • 1312 – miasto w posiadaniu księstwa namysłowskiego
  • 1320–1343 – miasto było w posiadaniu księstwa oleśnickiego
  • 1323–1327 – miasto w lennie korony czeskiej
  • 1343–1436 – rządy nad ziemiami i wsiami należącymi do Wołczyna objął książę Ludwik z Brzegu
  • 1436 – Wołczyn ponownie był pod panowaniem księstwa oleśnickiego
  • 1526 – miasto pod panowaniem Habsburgów austriackich
  • 1742 – Wołczyn w granicach Prus
  • 1820 – miasto przyłączono do rejencji opolskiej
  • 1868 – 1 października uruchomiono linię kolejową
  • 1945 – miasto przyłączono do Polski

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Wołczyna w 2014 roku [17].


Piramida wieku Wolczyn.png

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[18]:

inne zabytki:

Klimat[edytuj]

Gmina Wołczyn znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego łagodnego, zdominowanego przez wpływy klimatu atlantyckiego z okresowymi wpływami klimatu kontynentalnego. Klimat rejonu wołczyńskiego pod względem temperatury powietrza jest korzystny dla gospodarki człowieka. Średnia roczna temperatura powietrza przekracza 9 °C. Dla człowieka jednak jeszcze ważniejszym jest rozkład temperatur w poszczególnych porach roku. Otóż teren gminy odznacza się stosunkowo łagodnymi zimami. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń. Okresy mrozów nie trwają długo a kilka razy w ciągu zimy następują odwilże. Miesiące letnie nie są zazwyczaj zbyt upalne. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec. Szczególnie charakterystyczną cechą klimatu są łagodne i długie jesienie oraz wczesne i pogodne wiosny. W dziedzinie opadów atmosferycznych zaznacza się wyraźnie wpływ Sudetów. Pasmo gór zatrzymuje wiatry południowe natomiast wiatry zachodnie i północno-zachodnie maja łatwy dostęp i przynoszą dosyć bogate opady (ilość opadów rocznych nie przekracza 550 mm). Rozkład opadów w poszczególnych porach roku: w zimie i na początku wiosny - skąpe, od maja do lipca - duże.[potrzebny przypis]

Ukształtowanie powierzchni i gleby[edytuj]

Cofający się lodowiec skandynawski pozostawił na terenie gminy Wołczyn głębokie pokłady piasków, żwirów, kamieni i gliny, na których powstała równina, z niewielkimi wzniesieniami, morenowymi oraz lokalnymi pobagiennymi obniżeniami. Dlatego też rzeźba terenu jest dość urozmaicona. Zróżnicowanie ukształtowania pionowego sięga 50-60 metrów. Wysokość terenu waha się od 140 do 204 m n.p.m. Miasto Wołczyn leży na wysokości 170 m n.p.m. Gleby są średnio urodzajne. Przeważa klasa IVa i IVb.[potrzebny przypis]

Wody powierzchniowe i podziemne[edytuj]

Gleba gminy Wołczyn jest uboga w wodę i dlatego ma słabo rozwiniętą sieć rzeczną. Najważniejszym ciekiem jest przepływający przez miasto Wołczyński Strumień, prawy dopływ Stobrawy, rzeki nizinnej o długości 85 km niosącej niewielkie ilości wody, wpadającej z prawej strony do Odry. Przez gminę przepływają także: Stobrawa, Kluczborska Struga i Czarna Woda. Ponadto na terenie gminy Wołczyn znajduje się solanka wołczyńska o temperaturze +43,5 i składzie: Cl, Na, Ca, Br, Fe i Be.[potrzebny przypis]

Ochrona przyrody[edytuj]

Na terenie gminy Wołczyn utworzono dwa rezerwaty przyrody: "Komorzno" - obszar leśniczy o powierzchni 3,7 ha w tym 5-letni drzewostan bukowy o cechach buczyny pomorskiej z domieszką dęba, graba, sosny i świerka oraz rezerwat "Krzywiczyny" - obszar lasu o powierzchni 19,7 ha, ze 170-letnim drzewostanem sosnowym z domieszką świerka i różnowiekowego dębu.

Atrakcyjność tych lasów potwierdza 28 zaewidencjonowanych pomników przyrody. Do najcenniejszych należy zaliczyć: 126-letni drzewostan jodłowy z domieszką świerka, modrzewia i sosny, 136-letni drzewostan modrzewia z domieszką jodły i sosny, będący powierzchnią badawczo-doświadczalną, 136-letni drzewostan jesionowy z domieszką dębu, buka, olchy, wyłączony drzewostan nasienny dębu bezszypułkowego. Ponadto na terenie gminy znajdują się inne zabytki przyrody: aleja dębów szypułkowych na gruntach wsi Gierałcice w wieku 60-270 lat; lipa drobnolistna w Duczowie Wielkim w wieku 170 lat, dąb szypułkowy w wieku 270 lat - osobliwość: zrośnięte ze sobą od ponad 150 lat: buk zwyczajny w Komorznie w wieku 320 lat: głaz narzutowy w Wierzbicy Dolnej - blok skandynawskiego granitu (przy drodze z Wierzbicy do Włoch).

Kultura[edytuj]

Od 1980 r. przy Wołczyńskim Ośrodku Kultury działa Zespół Pieśni i Tańca „Modrzewiacy”. Przy Wołczyńskim Ośrodku Kultury działają również: warsztaty plastyczne, koło grafiki, sekcja akustyczna, koło poezji śpiewanej, koło fotografii, koło szachowe, nauka gry na keyboardzie, nauka gry na fortepianie, nauka gry na gitarze.

Od 1994 roku, co roku w lipcu, miasto Wołczyn jest gospodarzem „Spotkania Młodych” - organizowanego przez zakon kapucynów spotkania, przyciągającego ok. 1000 młodych ludzi z całej Polski. Program spotkania zawiera koncerty wykonawców muzyki chrześcijańskiej, konferencje, spotkania w grupach oraz warsztaty[19].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Wołczyn jest miastem o tradycjach protestanckich. Obecnie na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Zobacz też[edytuj]

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy

  1. http://www.verwaltungsgeschichte.de/kreuzburg.html
  2. Gmina Wołczyn. http://bip.wolczyn.pl.+[dostęp 8.12.2012].
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  4. A. Scheer, Zmiany granic Śląska na przestrzeni wieków, Świdnica 2002, s. 28.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  6. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  9. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 91.
  10. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  11. Johann Knie 1830 ↓, s. 947.
  12. Johann Knie 1830 ↓, s. 865.
  13. J.E. Muller 1835 ↓, s. 581.
  14. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  15. Felix Triest 1865 ↓, s. 164.
  16. Felix Triest 1865 ↓, s. 165.
  17. http://www.polskawliczbach.pl/Wolczyn, w oparciu o dane GUS.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.12.2012]. s. 46.
  19. MG: Press (pol.). 2013-07-21. [dostęp 2013-07-21].
  20. Kościół Ewangelicko-Augsburski – parafia, pl. Wolności 5]
  21. zbór, ul. Młyńska 14
  22. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 14 stycznia 2014.

Bibliografia[edytuj]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • J.E. Muller: Vollstandiges geographish, statistisch, topographisches Worterbuch preusischen Staates. Erfurt: J.E. Muller'sche Buchhandlung, 1835.
  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj]