Wodorowęglan sodu

Wodorowęglan sodu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
addyt.	hydroksydodioksydowęglan(1−) sodu
wodor.	wodoro(trioksydowęglan) sodu
	Inne nazwy i oznaczenia
półsyst.	wodorowęglan sodu
farm.	łac. natrium bicarbonicum
inne	soda oczyszczona, kwaśny węglan sodu, bikarbonat, E500b
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	białe jednoskośne kryształy
Wzór chemiczny	NaHCO3
• zapis Hilla	CHNaO3
Masa molowa	84,01 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	144-55-8
PubChem	516892
DrugBank	DB01390
InChI
	InChI=1S/CH2O3.Na/c2-1(3)4;/h(H2,2,3,4);/q;+1/p-1
	InChIKey
	UIIMBOGNXHQVGW-UHFFFAOYSA-M
Właściwości
	Gęstość
	2,20 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	10,3 g/100 g
	w innych rozpuszczalnikach
	nierozpuszczalny w etanolu i eterze
Temperatura rozkładu	ok. 50 °C
Wartość pK	pKa 6,3
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Substancja nie jest klasyfikowana jako; niebezpieczna według kryteriów GHS.
	NFPA 704
	0 0 0
Temperatura zapłonu	niepalny
Numer RTECS	VZ0950000
Dawka śmiertelna	LD50 4220 mg/kg (szczur, drogą pokarmową)
	Podobne związki
Inne aniony	NaHSO4, NaHSO3
Inne kationy	KHCO3, NH4HCO3
Podobne związki	Na2CO3
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wodorowęglan sodu, pot. soda oczyszczona, E500b, NaHCO₃ – nieorganiczny związek chemiczny z grupy wodorowęglanów, wodorosól kwasu węglowego i sodu.

Właściwości

Wodorowęglan sodu bywa też nazywany kwaśnym węglanem sodu. Ta nazwa może być myląca, gdyż w rzeczywistości wodny roztwór wodorowęglanu sodu ma odczyn słabo alkaliczny i zachowuje się w wielu reakcjach jak słaba zasada. Z kwasami reaguje z wydzieleniem dwutlenku węgla i wody:

NaHCO₃ + HCl → NaCl + H₂O + CO₂↑ (zobojętnianie kwasu solnego – głównego składnika soku żołądkowego)^[5]

NaHCO₃ + CH₃COOH → CH₃COONa + H₂O + CO₂↑

Nie reaguje z alkoholami i fenolami, co bywa wykorzystywane do odróżniania ich od kwasów karboksylowych w chemicznej analizie związków organicznych.

Jego własności spulchniające i pianotwórcze wynikają z faktu, że rozkłada się on w temperaturze powyżej 60 °C z wydzieleniem dwutlenku węgla:

2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂

W laboratorium najłatwiej jest go otrzymać przez wprowadzenie dwutlenku węgla do nasyconego wodnego roztworu węglanu sodu:

Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O → 2NaHCO₃

W przemyśle otrzymuje się go jako produkt pośredni przy otrzymywaniu węglanu sodu metodą Solvaya.

Zastosowanie

Stosowany jest jako jeden ze składników proszku do pieczenia, dodatek do żywności regulujący pH, składnik musujących napojów w proszku i tabletek musujących^[6], w lecznictwie, w gaśnicach pianowych (jako składnik części alkalicznej gaśnicy – wraz z rozpuszczonym środkiem spieniającym – zob. Spumogen), jako substancja pochłaniająca zapachy i wilgoć oraz do zmiękczania wody.

Zastosowanie w medycynie

Wskazania^[7]:

ciężka kwasica metaboliczna (np. w wyniku zatrucia alkoholem metylowym)
leczenie objawów choroby refluksowej przełyku
zatrucie trójcyklicznymi lekami przeciwdepresyjnymi
hiperkaliemia.

Przypisy

1 2 3 4 5 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-90, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
↑ Sodium Bicarbonate, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 516892 [dostęp 2026-08-13] (ang.).
1 2 Sodium bicarbonate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: S6014 [dostęp 2012-05-06] .
↑ Sodium bicarbonate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: S6014 [dostęp 2012-05-06] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
↑ Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 366, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .
↑ Flavamed, 60 mg, tabletki musujące. Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Flavamed. [dostęp 2014-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
↑ Janusz Andres, Teresa Sokołowska-Kozub: Pierwsza pomoc i resuscytacja krążeniowo-oddechowa. Podręcznik dla studentów. Kraków: Polska Rada Resuscytacji, 2006, s. 56. ISBN 83-89610-00-0.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[CRC-1] 1 2 3 4 5 David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-90, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).

[PubChem-2] Sodium Bicarbonate, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 516892 [dostęp 2026-08-13] (ang.).

[Sial-3] 1 2 Sodium bicarbonate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: S6014 [dostęp 2012-05-06] .

[Sial-US-4] Sodium bicarbonate [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: S6014 [dostęp 2012-05-06] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[psc-5] Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 366, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .

[Flavamed-6] Flavamed, 60 mg, tabletki musujące. Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Flavamed. [dostęp 2014-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].

[Andres-7] Janusz Andres, Teresa Sokołowska-Kozub: Pierwsza pomoc i resuscytacja krążeniowo-oddechowa. Podręcznik dla studentów. Kraków: Polska Rada Resuscytacji, 2006, s. 56. ISBN 83-89610-00-0.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]