Wojciech Brzega

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wojciech Brzega (ur. 12 września 1872 w Zakopanem, zm. 6 lipca 1941 w Zakopanem) – polski rzeźbiarz, meblarz, pisarz i działacz społeczny.

Urodził się jako syn ślusarza Ryszarda Duźnika i Teresy Gąsienica Brzega. Ojciec zmarł na Węgrzech wkrótce po urodzeniu się syna. Wychowywany przez matkę przyjął jako nazwisko jej przydomek. Po ukończeniu zakopiańskiej Szkoły Ludowej uczył się w Szkole Przemysłu Drzewnego, w klasie rzeźby ornamentalnej. Praktykę czeladniczą odbył w Białej, Cieszynie, Krakowie i Lwowie. W 1895 rozpoczął 3-letnie studia na oddziale rzeźby krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych jako wolny słuchacz. W 1898 wyjechał na studia do Monachium, a następnie do Paryża. W roku 1901 wrócił do Zakopanego. W 1912 ożenił się ze Stefanią Czartoryską. W swoim domu na Skibówkach otworzył pracownię, gdzie odbywały się również wystawy poświęcone sztuce użytkowej artystów z Towarzystwa "Sztuka Podhalańska".

Był członkiem Ligi Narodowej[1].

Działalność artystyczna[edytuj]

Portret Sabały autorstwa Wojciecha Brzega.

Współpracował ze Stanisławem Witkiewiczem i był wykonawcą niektórych jego projektów (Willa Koliba). Zajmował się meblarstwem, rzeźbą ornamentacyjną i sztuką stosowaną. Dzięki tym pracom jest uważany za współtwórcę stylu zakopiańskiego. Od 1903 wytwarzał proste meble zdobione na sposób góralski i drobne wyroby dekoracyjne[2]. Wykonał między innymi meble do góralskiej izby i jadalni w sanatorium Bronisławy i Kazimierza Dłuskich w Kościelisku oraz elementy snycerki w willi Kondratówka. Rzeźbił przede wszystkim w drewnie, lecz także w gipsie, terakocie i brązie. Najczęściej była to rzeźba portretowa. W 1910 roku wykonał projekt pomnika Grunwaldzkiego w Zakopanem oraz tablicę pamiątkową Klimka Bachledy. Jego autorstwa są rzeźby i dekoracja ornamentalna w ołtarzu Matki Boskiej Różańcowej (projektu Stanisława Witkiewicza)[3] oraz przypisuje się mu wykonanie części dekoracji snycerskich w kaplicy św. Jana Chrzciciela w zakopiańskim kościele Św. Rodziny[3]. Zadebiutował w 1902 roku na pierwszej wystawie sztuki w Zakopanem otwartej w Czytelni Zakopiańskiej. Udział w niej wzięli również Karol Maszkowski, Stanisław Gałek, Stanisław Ignacy Witliewicz. W latach 1909-1939 brał udział niemal we wszystkich wystawach, organizowanych przez stowarzyszenia plastyczne w Zakopanem organizowane głównie w Bazarze Polskim i Morskim Oku[4].

Zajmował się również pisarstwem. Spisywał gwarą zasłyszane opowieści, wspomnienia, scenki dramatyczne, artykuły etnograficzne i historyczne. Publikował w czasopismach miejscowych: "Zakopane", "Góral", "Młody Taternik". W 1913 roku wydał książkę "Posiady. Opowiadania z Podhala". Na podstawie jego wspomnień, przekazanych Muzeum Tatrzańskiemu, w 1969 powstała książka "Żywot górala poczciwego".

Od roku 1922 był nauczycielem rzeźby figuralnej w zakopiańskiej Szkole Przemysłu Drzewnego. W latach 1926-1929 był dyrektorem tej szkoły. W roku 1937 ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z działalności pedagogicznej.

Działalność społeczna[edytuj]

  • 1904 współzałożyciel towarzystwa Związek Górali
  • 1909 współzałożycieli Towarzystwa Sztuka Podhalańska, w latach 20. we władzach
  • 1911 organizator I Zjazdu Podhalan w Zakopanem
  • 1912 zastępca, a od 1919 radny gminny
  • 1913 sygnatariuszem odezwy w sprawie budowy murowanego gmachu dla Muzeum Tatrzańskiego
  • 1925-1939 członek rzeczywisty Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych
  • 1927 współtworzy stowarzyszenie "Modła", którego członkami byli m.in. Karol Stryjeński, Rafał Malczewski, Roman Olszewski[5]

Zmarł w Zakopanem 6 lipca 1941 i został pochowany na Nowym Cmentarzu w Zakopanem.

Galeria[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Maciej Pinkwart, Janusz Zdebski, Nowy Cmentarz w Zakopanem, Przewodnik biograficzny, Warszawa-Kraków 1988 ​ISBN 83-7005-180-4

Przypisy

  1. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 571.
  2. Guillaume Janneau: Encyklopedia sztuki dekoracyjnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1978, s. 48.
  3. a b Barbara Tondos, Styl zakopiański, Wrocław: Ossolineum, 2009, ISBN 978-83-04-04505-7.
  4. Teresa Jabłońska, Sztuki piękne pod Tatrami, Zakopane 2015, ISBN 978-83-941445-7-9.
  5. Dorota Folga-Januszewska, Rafał Malczewski i mit Zakopanego, t. 1, Olszanica: BOSZ, 2006, ISBN 83-89747-34-0.