Województwo podlaskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: inne województwa podlaskie.
województwo podlaskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa podlaskiego Flaga województwa podlaskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-PD
TERYT 20
Siedziba wojewody i sejmiku Białystok
Wojewoda Bohdan Józef Paszkowski
Marszałek Artur Kosicki
Powierzchnia (31 grudnia 2017) 20 187,02[1] km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

1 178 353[2]
• gęstość 58,4 os./km²
Urbanizacja 60,32%
Tablice rejestracyjne B
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Wyszyńskiego 1
Białystok
Podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 3
Liczba powiatów 14
Liczba gmin miejskich 13
Liczba gmin miejsko-wiejskich 27
Liczba gmin wiejskich 78
Położenie na mapie Polski
Podlaskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 31 grudnia 2019 województwo miało około 1,18 mln mieszkańców[2]. Obejmuje obszar 20 187,02 km²[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Podlaskie mapa.png

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[3].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia – części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebny przypis]

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190–205 dni.[potrzebny przypis]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017[1], liczba ludności stan na 30 czerwca 2019[2].

Podział administracyjny Powierzchnia
(km²)
Ludność Siedziba Miasta Liczba gmin
Miasta na prawach powiatu
POL Białystok formal COA.svg Białystok 102,13 297.356 1
POL Suwałki COA.svg Suwałki 65,51 69.858 1
POL Łomża COA.svg Łomża 32,67 62.965 1
Powiaty
POL powiat białostocki COA.svg powiat białostocki 2976,44 148.745 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż, Michałowo 15
POL powiat sokólski COA.svg powiat sokólski 2054,50 67.055 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
POL Powiat augustowski COA.svg powiat augustowski 1659,39 58.205 Augustów Lipsk 7
POL powiat wysokomazowiecki COA.svg powiat wysokomazowiecki 1288,91 57.051 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo 10
POL powiat bielski (województwo podlaskie) COA.svg powiat bielski 1385,09 54.590 Bielsk Podlaski Brańsk 8
POL powiat łomżyński COA.svg powiat łomżyński 1354,59 50.914 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
POL powiat grajewski COA.svg powiat grajewski 967,62 47.353 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
POL powiat siemiatycki COA.svg powiat siemiatycki 1459,46 44.366 Siemiatycze Drohiczyn 9
POL powiat zambrowski COA.svg powiat zambrowski 733,12 43.663 Zambrów 5
POL powiat hajnowski COA.svg powiat hajnowski 1623,53 42.851 Hajnówka Kleszczele 9
POL powiat moniecki COA.svg powiat moniecki 1381,79 40.518 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
POL powiat kolneński COA.svg powiat kolneński 940,10 38.249 Kolno Stawiski 6
POL powiat suwalski COA.svg powiat suwalski 1307,00 35.689 Suwałki * 9
POL powiat sejneński COA.svg powiat sejneński 855,17 20.002 Sejny 5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Białystok – fragment rynku z fontanną
Suwałki – resursa obywatelska
Łomża – panorama od strony Narwi
Augustów – kamienica w rynku
Bielsk Podlaski – ratusz
Zambrów – park nad zalewem
Grajewo – centrum miasta

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[5]

Według danych z 30 czerwca 2019 r. województwo miało 1 179 430 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[2].

Dane z 30 czerwca 2019 r.[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 1 179 430 100 604 644 51 574 786 49
powierzchnia 20 187,02 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
58 30 28

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

Religia[edytuj | edytuj kod]

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Pieczęć woj. podlaskiego

Samorząd wojewódzki[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Artur Kosicki, wicemarszałkowie: Marek Olbryś, Stanisław Derehajło, członkowie zarządu: Wiesława Burnos i Marek Malinowski.

Administracja państwowa[edytuj | edytuj kod]

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[6], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[7].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Odsetek pracujących według grup sekcji PKD2007 w powiatach województwa w 2012 roku

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[8].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[9].

Biała Synagoga w Sejnach

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[10].

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[11].

Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[12].

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[13].

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

  1. Białowieski Park Narodowy
  2. Biebrzański Park Narodowy
  3. Narwiański Park Narodowy
  4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

  1. Suwalski Park Krajobrazowy
  2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
  3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie publiczne (alfabetycznie)[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

Seminaria duchowne[edytuj | edytuj kod]

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Białymstoku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[14].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513–1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816–1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

Wiek XX[edytuj | edytuj kod]

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

II wojna światowa

II Rzeczpospolita

I wojna światowa

Wiek XIX[edytuj | edytuj kod]

Imperium rosyjskiego

Królestwo Polskie (kongresowe)

Księstwo Warszawskie

Królestwo Prus

Wiek XI – Wiek XVIII[edytuj | edytuj kod]

Korona Królestwa Polskiego

Wielkie Księstwo Litewskie

Królestwo Polskie

Księstwo Halicko-Wołyńskie

Wiek X[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Urząd Statystyczny w Białymstoku, bialystok.stat.gov.pl [dostęp 2020-02-14].
  2. a b c d e Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
  6. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  7. (§ 9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
  8. Rocznik Statystyczny Województw 2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 12 stycznia 2015, s. 625, ISSN 1230-5820.
  9. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820.
  10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  11. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
  12. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  13. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229.
  14. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]