Województwo ruskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy województwa ruskiego I Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo lwowskie.
Województwo ruskie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
Województwo ruskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska Palatinatus Russiae
Sentencja Nunquam quiescit[1]
Istniało 14341772
Prowincja Małopolska
Stolica Lwów
Sejmik Sądowa Wisznia
Wojewoda zobacz: wojewodowie ruscy
Powierzchnia 82990[2] km²
Liczba powiatów 13
Liczba senatorów 4
Ludność 1 495 000 mieszk.
(1770)
Gęstość zaludnienia 18 mieszk./km²
Województwo ruskie w składzie małopolskiej prowincja Korony Polskiej, 1635

Województwo ruskiewojewództwo Korony Królestwa Polskiego, część prowincji Małopolska, jednostka administracyjna Królestwa Polskiego w okresie I Rzeczypospolitej, istniejąca w latach 1434–1772.

Województwo ruskie powstało na mocy przywileju króla Władysława II Jagiełły. Wszystkie województwa polsko-litewskie mają swe źródło w nadaniu w 1347 przez Kazimierza Wielkiego osobnych statutów występujących w historiografii pod wspólną nazwą "statuty wiślicko-piotrkowskie" dla Wielkopolski i Małopolski, a jeszcze głębsze – w rozbiciu dzielnicowym. Po unii lubelskiej Rzeczpospolita Obojga Narodów dzieliła się na województwa wchodzące w skład prowincji małopolskiej, wielkopolskiej oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Stolicą województwa był Lwów, sejmiki generalne województwa odbywały się w Sądowej Wiszni. Diecezja przemyska istniała od 1340, diecezję chełmską utworzono w 1375, w 1412 utworzono archidiecezję lwowską na miejsce istniejącej od 1367 metropolii halickiej.

Po I rozbiorze Polski ziemie te przypadły do Austrii obejmując m.in. Lwów, Przemyśl, Rzeszów, Sanok, Jarosław i Bełz oraz zachodni fragment Podola (Tarnopol). Tereny te uzyskały status kraju koronnego Austrii o oficjalnej nazwie Królestwo Galicji i Lodomerii (niem. Königreich Galizien und Lodomerien). Nawiązując do tytułu Rex Galiciæ et Lodomeriæ, dyplomacja austriacka starała się uzasadnić prawo monarchów austriackich – jako spadkobierców korony węgierskiej – do zajętych ziem.

Granice[edytuj | edytuj kod]

Województwo graniczyło od południa z Królestwem Węgierskim (komitaty Zemplén, Ung i Máramaros), od zachodu z krakowskim, od północy z województwem lubelskim a od wschodu z województwami: podolskim i wołyńskim. W skład województwa wchodziły poszczególne ziemie Prowincji małopolskiej:

Sztandar ziemi chełmskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia chełmska[edytuj | edytuj kod]

stolica Chełm

Sztandar ziemi halickiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia halicka[edytuj | edytuj kod]

stolica Halicz

Sztandar ziemi lwowskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia lwowska[edytuj | edytuj kod]

stolica Lwów, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski

Sztandar ziemi przemysko-sanockiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia przemyska[edytuj | edytuj kod]

stolica Przemyśl, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski, powiaty (główne):

Mapa Polski pd-wsch wykonana przez Beauplana na polecenie Władysława IV

Ziemia sanocka[edytuj | edytuj kod]

stolica Sanok, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski

Miasta i miasteczka[edytuj | edytuj kod]

System prawny w oparciu o prawo magdeburskie:

Wojewodowie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojewodowie ruscy.

Grupy etniczne[edytuj | edytuj kod]

Sądy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stefan Krzysztof Kuczyński, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993, s. 214.
  2. Ogółem obszar prowincji obejmował wg obliczeń Aleksandra Jabłonowskiego 1.169,85 mil²

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Akta Grodzkie i Ziemskie
  • Lustracja województwa ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564-1565, Warszawa (I) 2001, 289 stron. ISBN: 83-7181-193-4;
  • Lustracje dóbr królewskich XVI-XVIII wieku. Lustracja województwa ruskiego 1661—1665. Część III ziemie halicka i chełmska. Polska Akademia Nauk – Instytut Historii, 1976;
  • Lustracje województw ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564 - 1565, wyd. K. Chłapowski, H. Żytkowicz, cz. 1, Warszawa – Łódź 1992;
  • Lustracje województwa ruskiego 1661-1665, wyd. E. i K. Artanowscy, cz. 3, Ziemia halicka i chełmska, Warszawa 1976;
  • Lustracja województwa ruskiego 1661-1665, cz. 1: Ziemia przemyska i sanocka, wyd. K. Arłamowski i w. Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1970;
  • Aleksander Jabłonowski, Polska wieku XVI, t. VII, Ruś Czerwona, Warszawa 1901 i 1903.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]