Województwo warmińsko-mazurskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
województwo warmińsko-mazurskie
Herb województwa warmińsko-mazurskiego Flaga województwa warmińsko-mazurskiego
Herb województwa Flaga województwa
Warminsko-mazurskie (EE,E NN,N).png
województwo warmińsko-mazurskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
POL Olsztyn COA.svg Olsztyn
Urząd Wojewódzki al. Marszałka J. Piłsudskiego 7/9
10-575 Olsztyn
Wojewoda Marian Podziewski
Urząd Marszałkowski ul. Emilii Plater 1
10-562 Olsztyn
Marszałek Jacek Protas
Powierzchnia 24 173,17 km²
Ludność Red Arrow Down.svg 1 451 950 mieszk.
(30.06.2012)
Gęstość zaludnienia 60,06 mieszk./km²
Urbanizacja 59,33%
Tablica rejestracyjna N
TERYT 28
Kod ISO PL-WN
Podział administracyjny województwa warmińsko-mazurskiego
Powiaty województwa warmińsko-mazurskiego
miasta na prawach powiatu 2
powiaty 19
gminy miejskie 16
miejsko-wiejskie 33
wiejskie 67
Adres urzędu
wojewódzkiego
al. Marszałka J. Piłsudskiego 7/9
10-575 Olsztyn
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo warmińsko-mazurskie w Wikipodróżach
Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa warmińsko-mazurskiego

Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Olsztyn. Obejmuje obszar 24 173,47 km², a w 2012 r. miało 1,45 mln mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo warmińsko-mazurskie powstało w 1999 r. w wyniku reformy podziału administracyjnego kraju i objęło tereny dawnego województwa: olsztyńskiego oraz większe części województw elbląskiego i suwalskiego oraz fragmenty toruńskiego, ciechanowskiego i ostrołęckiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Mapa fizyczna

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia województwa wynosiła 24 173,47 km², co stanowi 7,7% powierzchni Polski[1]. Jest czwarte pod względem powierzchni pośród województw.

Województwo leży nad Zalewem Wiślanym (na północnym zachodzie).

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[2]:

oraz z województwami:

Województwo graniczy w jednym punkcie z Litwą jest to trójstyk Polski, Rosji i Litwy, a jednocześnie czwórstyk województw Województwa warmińsko-mazurskiego i podlaskiego z Rosją i Litwą.

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Województwo obejmuje historyczne krainy Warmii, Mazur, Prus Górnych, ziemi lubawskiej, południowe części Natangii i Barcji, części Powiśla i Żuław Wiślanych oraz skrawki Suwalszczyzny. Południowa i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego pokrywa się, w niemal większości miejsc, z dawnymi granicami Prus Wschodnich, Prus Książęcych i Prus Królewskich.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo miejscowości i regionów[edytuj | edytuj kod]

W latach 1945–1950 Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych ponownie nazwała niektóre miejscowości i obiekty fizjograficzne (rzeki, jeziora) na terenie przyznanej Polsce południowej części byłych Prus Wschodnich. Aby przywrócić – lecz często nadać nową – polską nazwę. Istniejące wcześniej w polskim piśmiennictwie lub lokalnej mowie nazwy, przemianowano na nowe, wcześniej nie używane, związane m.in. z zasłużonymi dla regionu postaciami[3][4]:

Potocznie (lecz niewłaściwie ze względów etnograficznych, kulturowych, historycznych i geograficznych) wyróżnia się „Mazury właściwe” i „Mazury Zachodnie” (właściwa nazwa: Prusy Górne; czasami stosowana jest nazwa niemiecka: Oberland), które rozdziela Warmia. „Mazury właściwe” (dawna Galindia i Ziemia Sasinów) utożsamiane są z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich, a „Mazury Zachodnie” (Prusy Górne) z Pojezierzem Iławskim[5]. Jest to jednak podział błędny, gdyż Mazury obejmują teren, który przed 1945 rokiem zamieszkiwała ludność polska wyznania ewangelickiego. Do Mazur zaliczamy więc: Giżycko, Mrągowo, Olecko, Ełk, Pisz, Ryn, Szczytno, Białą Piską, Ruciane, Nidzica, Mikołajki, Wielbark, Działdowo Pasym, Orzysz i Olsztynek. Do Mazur nie zalicza się: Iławy, Susza, Ostródy, Pasłęka, Morąga (Prusy Górne), Bartoszyc, Kętrzyna (Barcja), Węgorzewa, Gołdapi (część Litwy Mniejszej) oraz Górowa Iławeckiego (część Natangii)[potrzebne źródło].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2012 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 1 451 950 100 740 868 51,03 711 082 48,97
powierzchnia 24 173,17 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
60,06 30,65 29,41

Według danych z 30 czerwca 2012 r. województwo miało 1 451 950 mieszkańców, co stanowiło 3,77% ludności Polski[6] Średnia gęstość zaludnienia jest jedną z najniższych w kraju i wynosi 60,06 osób na km² (śr. gęstość zaludnienia w Polsce – 123,24 os./km²), a na obszarach wiejskich wynosi około 25 osób na km².

Województwo jest jednym z bardziej zróżnicowanych etnicznie regionem współczesnej Polski. Wśród mniejszości narodowych i etnicznych wyróżnić można: Ukraińców (11 881 osób, według spisu z 2002 r.), Niemców (4 311 osób, według spisu z 2002 r.), Mazurów (ok. 15 000), Warmiaków (ok. 4 000), Białorusinów (5 000 – 3 000), Romów (1 000), Litwinów (300 – 400), Tatarów, Rosjan i in.[potrzebne źródło]

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Największymi miastami województwa są Olsztyn, Elbląg i Ełk. Olsztyn jest głównym ośrodkiem przemysłu spożywczego, oponiarskiego i drzewnego oraz turystyki. Podkreślone zostały siedziby powiatów a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 30 czerwca 2012 roku[6]. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną krainę historyczną, gdyż nie ma ściśle określonych granic krain lub istnieją różne nazwy określające w przybliżeniu te same tereny.

Lp. Miasto Ludność Powierzchnia
(km²)
Kraina historyczna
1. POL Olsztyn COA.svg Olsztyn Green Arrow Up.svg 175 482 87,89 Warmia
2. POL Elbląg COA.svg Elbląg Red Arrow Down.svg 123 977 80,00 Pogezania/Powiśle
3. POL Ełk COA.svg Ełk Green Arrow Up.svg 59 646 21,70 Mazury
4. POL Ostróda COA.svg Ostróda Red Arrow Down.svg 34 020 14,15 Mazury/Prusy Górne
5. POL Iława COA.svg Iława Green Arrow Up.svg 33 331 21,88 Pomezania/Prusy Górne/Powiśle
6. POL Giżycko COA.svg Giżycko Red Arrow Down.svg 29 381 13,80 Mazury
7. POL Kętrzyn COA 1.svg Kętrzyn Red Arrow Down.svg 28 286 10,34 Mazury/Barcja
8. POL Szczytno COA.svg Szczytno Red Arrow Down.svg 25 030 10,26 Mazury
9. POL Bartoszyce COA.svg Bartoszyce Red Arrow Down.svg 24 771 11,00 Barcja
10. POL Mrągowo COA.svg Mrągowo Red Arrow Down.svg 22 219 14,80 Mazury
11. POL Działdowo COA.svg Działdowo Red Arrow Down.svg 21 592 13,35 Mazury
12. POL Pisz COA.svg Pisz Red Arrow Down.svg 19 599 10,04 Mazury
13. POL Braniewo COA.svg Braniewo Red Arrow Down.svg 17 493 12,36 Warmia
14. POL Olecko COA.svg Olecko Green Arrow Up.svg 16 558 11,42 Mazury
15. POL Lidzbark Warmiński COA.svg Lidzbark Warmiński Red Arrow Down.svg 16 543 14,34 Warmia
16. POL Morąg COA.svg Morąg Red Arrow Down.svg 14 511 10,70 Prusy Górne/Powiśle
17. POL Nidzica COA.svg Nidzica Red Arrow Down.svg 14 421 6,86 Mazury
18. POL Gołdap COA.svg Gołdap Red Arrow Down.svg 13 752 17,20 Mazury/Litwa Mniejsza
19. POL Pasłęk COA.svg Pasłęk Red Arrow Down.svg 12 387 11,39 Prusy Górne/Powiśle
20. POL gmina Węgorzewo COA.svg Węgorzewo Red Arrow Down.svg 11 644 10,87 Mazury/Litwa Mniejsza
21. POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg Nowe Miasto Lubawskie Red Arrow Down.svg 11 145 11,61 Ziemia chełmińska
22. POL Biskupiec COA.svg Biskupiec Green Arrow Up.svg 10 700 4,86 Warmia
23. POL Dobre Miasto COA.svg Dobre Miasto Red Arrow Down.svg 10 671 5,00 Warmia
24. POL Lubawa COA.svg Lubawa Green Arrow Up.svg 9 987 16,84 Ziemia lubawska
25. POL Orneta COA.svg Orneta Red Arrow Down.svg 9 169 9,63 Warmia
26. Herb Lidzbarski.svg Lidzbark Red Arrow Down.svg 8 217 5,70 Ziemia lubawska
27. POL Olsztynek COA.svg Olsztynek Red Arrow Down.svg 7 713 7,69 Mazury
28. POL Barczewo COA.svg Barczewo Red Arrow Down.svg 7 311 4,58 Warmia
29. POL Orzysz COA.svg Orzysz Red Arrow Down.svg 5 878 8,16 Mazury
30. POL Susz COA.svg Susz Red Arrow Down.svg 5 733 6,67 Pomezania/Powiśle
31. POL Reszel COA.svg Reszel Red Arrow Down.svg 4 910 3,81 Warmia
32. POL Ruciane-Nida COA.svg Ruciane-Nida Red Arrow Down.svg 4 766 17,07 Mazury
33. POL Korsze COA.svg Korsze Red Arrow Down.svg 4 608 4,03 Barcja/Mazury
34. POL Górowo Iławeckie COA.svg Górowo Iławeckie Red Arrow Down.svg 4 381 3,32 Natangia
35. POL Biała Piska COA.svg Biała Piska Red Arrow Down.svg 4 119 3,24 Mazury
36. POL Mikołajki COA.svg Mikołajki Red Arrow Down.svg 3 944 8,85 Mazury
37. POL Jeziorany COA.svg Jeziorany Red Arrow Down.svg 3 331 3,41 Warmia
38. POL Ryn COA.svg Ryn Red Arrow Down.svg 2 974 4,09 Mazury
39. POL Pieniężno COA.svg Pieniężno Red Arrow Down.svg 2 956 3,83 Warmia
40. POL Tolkmicko COA.svg Tolkmicko Red Arrow Down.svg 2 812 2,28 Pogezania/Powiśle
41. POL Miłakowo COA.svg Miłakowo Red Arrow Down.svg 2 713 8,68 Prusy Górne
42. POL Pasym COA.svg Pasym Green Arrow Up.svg 2 536 15,18 Mazury
43. POL Bisztynek COA.svg Bisztynek Red Arrow Down.svg 2 516 2,16 Warmia
44. POL Frombork COA 1.svg Frombork Red Arrow Down.svg 2 470 7,59 Warmia
45. POL Miłomłyn COA.svg Miłomłyn Green Arrow Up.svg 2 431 12,40 Prusy Górne
46. POL Zalewo COA.svg Zalewo Green Arrow Up.svg 2 235 8,22 Prusy Górne
47. POL Kisielice COA.svg Kisielice Red Arrow Down.svg 2 191 3,37 Powiśle
48. POL Sępopol COA.svg Sępopol Red Arrow Down.svg 2 088 4,63 Barcja
49. POL Młynary COA.svg Młynary Red Arrow Down.svg 1 859 2,76 Prusy Górne

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Samorząd województwa[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym i kontrolnym jest Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Olsztyn.

Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego tworzą następujące osoby: Jacek Protas (marszałek), Gustaw Marek Brzezin, Jarosław Słoma, Anna Wasilewska i Witold Wróblewski.

Marszałkowie Województwa Warmińsko-Mazurskiego
Lp. imię nazwisko Okres urzędowania
1 Jerzy Szmit od 1999 do 1999
2 Andrzej Ryński od 1999 do 2006
3 Jacek Protas od 2006 (pełni urząd)

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Warmińsko-Mazurski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Olsztyn[7] przy alei Marszałka J. Piłsudskiego 7/9, gdzie znajduje się Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Elblągu i Ełku[8]. Obecnie wojewodą jest Marian Podziewski, a wicewojewodą Jan Maścianica.

Wojewodowie Warmińsko-Mazurscy
Lp. imię nazwisko Okres urzędowania
1 Zbigniew Babalski od 1999 do 2001
2 Stanisław Lech Szatkowski od 2001 do 2005
3 Adam Supeł od 17 stycznia 2005 do 17 stycznia 2007
Anna Szyszka (p.o.) od 18 stycznia 2007 do 1 kwietnia 2007
4 Anna Szyszka od 2 kwietnia 2007 do 29 listopada 2007
5 Marian Podziewski od 29 listopada 2007

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule rezerwaty przyrody w Polsce, w sekcji województwo warmińsko-mazurskie.

Łącznie obszary chronione zajmują obszar 1126155,3 ha co stanowi 46,6% województwa[9].

W regionie znajduje się 8 parków krajobrazowych[10]:

Park Krajobrazowy Rok powstania Powierzchnia
na terenie województwa
Brodnicki Park Krajobrazowy (częściowo) 1985 4 336 ha
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy (częściowo) 1990 8 588 ha
Mazurski Park Krajobrazowy 1977 53 655 ha
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego (częściowo) 1993 22 405 ha
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej 1998 14 620 ha
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich 1994 7 151 ha
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej 1985 13 732 ha
Welski Park Krajobrazowy 1995 20 444 ha

Według stanu na 2012 w województwie było 110 rezerwatów przyrody[11].

W granicach województwa wyznaczonych jest 71 obszarów chronionego krajobrazu, gdzie ochroną objęto 956 286 ha[12].

W 2010 r. na obszarze województwa znajdowało się 2576 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (2155), grupy drzew (210), głazy narzutowe (108), aleje przydrożne (66) i 37 innych obiektów[13].

W 2010 roku na obszarze województwa wyznaczono 14[a] obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz 41[b] obszary mające znaczenie dla Wspólnoty. Większość obszarów Natura 2000 znajduje się na terenach już chronionych jako parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu.

W 2010 r. na terenie regionu znajdowało się 297 użytków ekologicznych, zajmujących powierzchnię 4855 ha, 18 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o powierzchni 21388 ha oraz jedno stanowisko dokumentacyjne Losy chroniące wyrobisko kredy jeziornej o pow. 2 ha[13].

Główne obszary leśne w województwie:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Instytucje kultury samorządu województwa[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie publiczne[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

Seminaria duchowne[edytuj | edytuj kod]

Placówki naukowe[edytuj | edytuj kod]

Instytuty naukowe:

Stacje badawcze:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Fabryka opon Michelin w Olsztynie

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. warmińsko-mazurskiego wynosił 37,1 mld zł, co stanowiło 2,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 26,0 tys. zł (74,2% średniej krajowej), co plasowało warmińsko-mazurskie na 12. miejscu względem innych województw[15].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. warmińsko-mazurskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3052,28 zł, co lokowało je na ostatnim miejscu względem wszystkich województw[16].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 114,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 21,1% do aktywnych zawodowo[17].

Według danych z 2011 r. 11,2% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. warmińsko-mazurskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[18].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. warmińsko-mazurskim wynosiła 22,2 mld zł, co stanowiło 2,3% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w warmińsko-mazurskim wynosiła 4,5 mld zł, co stanowiło 2,8% tej sprzedaży Polski[19].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

  • E77 – w województwie na odcinku drogi krajowej 7
  • E28 – w województwie na odcinku dróg krajowych 7 22 54

Drogi ekspresowe[edytuj | edytuj kod]

Planowane drogi ekspresowe
w województwie warmińsko-mazurskim

Drogi krajowe[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie[edytuj | edytuj kod]

Łączna długość dróg wojewódzkich w województwie warmińsko-mazurskim wynosi 1870,250 km.[potrzebne źródło]

Drogowe przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Kolejowe przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Statki na kanale Elbląskim

Na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego znajdują się 4 porty morskie: port Elbląg, port Frombork, port Nowa Pasłęka, port Tolkmicko oraz 1 przystań morska w Suchaczu.

W województwie utworzono 2 morskie przejścia graniczne: Elbląg i Frombork.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Warmińsko-mazurskie

Uwagi

  1. Obiekt wykazano w województwie mazowieckim.
  2. Obiekty wykazano w województwach kujawsko-pomorskim i podlaskim.

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  2. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  3. Miasta.
  4. Lista miejscowości – Polska.
  5. MIASTA1.
  6. 6,0 6,1 6,2 GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-26].
  7. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  8. (§3. Statut WMUW w Olsztynie) Załącznik do Zarządzenia Nr 111 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 25 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 83, poz. 1396).
  9. GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespółem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 281, ISSN 0867-3217. [dostęp 09-07-2012].
  10. RDOŚ Olsztyn, wykaz parków krajobrazowych. [dostęp 09-07-2012].
  11. RDOŚ Olsztyn wykaz rezerwatów przyrody. [dostęp 09-07-2012].
  12. RDOŚ Olsztyn rejestr obszarów chronionego krajobrazu, stan na maj 2012. [dostęp 09-07-2012].
  13. 13,0 13,1 GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespółem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 309, ISSN 0867-3217. [dostęp 09-07-2012].
  14. Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Ełckiej.
  15. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 164-165. ISSN 1230-5820.
  16. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  17. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  18. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  19. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]