Wojna światów – następne stulecie

Wojna światów – następne stulecie

Gatunek	fantastycznonaukowy dystopia
Rok produkcji	1981
Data premiery	luty 1983
Kraj produkcji	Polska
Język	polski
Czas trwania	92 min
Reżyseria	Piotr Szulkin
Scenariusz	Piotr Szulkin
Główne role	Roman Wilhelmi Krystyna Janda
Muzyka	Józef Skrzek Tomasz Szukalski (nieuwzględniony) Jerzy Maksymiuk Wojciech Gogolewski
Zdjęcia	Zygmunt Samosiuk
Scenografia	Andrzej Haliński
Kostiumy	Ewa Krauze
Montaż	Elżbieta Kurkowska
Produkcja	Zespół Filmowy Perspektywa

Wojna światów – następne stulecie – polski film fantastycznonaukowy z 1981 roku w reżyserii Piotra Szulkina i na podstawie jego własnego scenariusza.

Fabuła

Akcja Wojny światów – następnego stulecia rozgrywa się w anglojęzycznym państwie autokratycznym, które stało się przedmiotem napaści Marsjan. Istotną rolę w życiu mieszkańców odgrywa telewizja, szczególnie program „Independent News” prowadzony przez charyzmatycznego dziennikarza Irona Idema.

28 grudnia 2000 roku, podczas drugiego tygodnia pobytu Marsjan na Ziemi, Idem zmuszony jest do odczytania przed kamerami propagandowego tekstu zachęcającego do przyjaznych kontaktów z przybyszami i oddawania krwi. Dyrektor stacji bagatelizuje jego protesty. Następnie do jego mieszkania włamują się milicjanci, zakolczykując mu „dowód przyjaźni”, uprowadzając żonę i niszcząc apartament. Idem zgłasza się w punkcie rejestracyjnym, gdzie otrzymuje legitymację „przyjaciela Marsjan”, uwalniającą go od obowiązku oddawania krwi, choć wewnętrznie buntuje się przeciw nowym porządkom narzucanym przez przybyszów.

Dziennikarz traci mieszkanie i ulega presji dyrekcji, zatajając prawdę w swoich relacjach. Znajduje schronienie u prostytutki Gei, lecz wkrótce musi je opuścić. W domu noclegowym spotyka włóczęgę Starego, który ostro krytykuje jego propagandowy program i namawia go do wysadzenia stacji telewizyjnej. 30 grudnia, pomimo posiadanych dokumentów, Idem przymusowo oddaje krew. Dowiaduje się również o zablokowaniu jego konta bankowego. W stacji telewizyjnej zabija Marsjanina, a następnie jest świadkiem makabrycznych scen – bilet na show wymaga porcji krwi, a oporne osoby są wysysane do ostatniej kropli. Idem odkrywa zmasakrowane ciało Gei.

Idem wdziera się na scenę show, wzywając do oporu, lecz publiczność traktuje jego występ jako żart. Policja udaremnia plan Starego, zabijając buntownika. Zamknięty w celi Idem dowiaduje się z telewizji o odlocie Marsjan i masakrze, którą po sobie pozostawili. Czeka go proces transmitowany na żywo, a wyrok zależy od telefonicznego plebiscytu widzów. Poddany sfingowanej egzekucji 1 stycznia 2001 roku, Idem opuszcza studio bez zadraśnięcia.

Obsada

W głównej roli Irona Idema wystąpił Roman Wilhelmi

Źródło: Filmpolski.pl

• Roman Wilhelmi – Iron Idem, główny bohater
• Krystyna Janda – żona Idema/prostytutka Gea (dwie role)
• Mariusz Dmochowski – dyrektor stacji telewizyjnej
• Jerzy Stuhr – prawnik
• Marek Walczewski – przewodniczący komisji rejestracyjnej
• Stanisław Tym – tajniak
• Wiesław Drzewicz – stary
• Stanisław Gawlik – portier
• Janusz Gajos – pracownik wodociągów
• Zbigniew Buczkowski – policjant
• Witold Pyrkosz – sędzia
• Michał Leśniak – realizator transmisji koncertu
• Włodzimierz Musiał – pracownik stacji TV
• Bogusław Sobczuk – lektor dziennika TV (tylko głos)
• Piotr Komorowski – pielęgniarz w noclegowni
• Bożena Dykiel – pielęgniarka pobierająca krew
• Jacek Strzemżalski – wnuk odprowadzający starca na pobranie krwi
• Joanna Żółkowska – kobieta z psem
• Józef Skrzek – basista, wokalista
• Tomasz Szukalski – saksofonista
• Robert Gola – gitarzysta
• Janusz Ziomber – perkusista

Produkcja i odbiór

Film nawiązuje tematycznie do Wojny światów (1898) H.G. Wellsa, ale ten punkt wyjścia jest tylko pretekstem – o wiele bliższe związki wykazuje film z utworami fantastyki socjologicznej, takimi jak Limes inferior Janusza A. Zajdla. Przedmiotem krytyki w filmie Szulkina stała się stosunkowo młoda w Polsce telewizja, traktowana przez reżysera jako „medium kłamstwa” zarówno z powodu instrumentalnego użycia przez władzę, jak i samych właściwości technologicznych. Szulkin przy tym zaznaczał, że nie uznawał Wojny światów za utwór antysocjalistyczny, lecz traktował ją jako diagnozę współczesnej mu mediosfery.

Premiera kinowa filmu odbyła się dopiero 20 lutego 1983 roku, w związku z zaostrzeniem cenzury podczas stanu wojennego. Film obejrzało ponad 448 tysięcy osób, co plasowało go na 23. miejscu wśród najczęściej oglądanych filmów w polskich kinach w 1983 roku.

Analizy i interpretacje

Krzysztof Loska w studium twórczości Szulkina pisał, że Wojnę światów „odczytywano przede wszystkim jako alegorię polityczną, prefigurację stanu wojennego, metaforyczną zapowiedź przyszłych wydarzeń. Najazd obcych przynosi bowiem nowe formy nadzoru nad społeczeństwem, ograniczenie wolności indywidualnej, oznacza wprowadzenie dyktatury wojskowo-policyjnej. Władza wymaga całkowitego posłuszeństwa, bezkrytycznego przyjmowania nowych zarządzeń”. Stanisław Konefał zwracał uwagę na ponadczasową aktualność przesłania: „Wystarczy, że zamienimy figurę wszechobecnej w diegezie telewizji płaskimi ekranami cyfrowych symulakrów i fakenewsów”, a realia filmu pasują „do współczesnego życia w realiach sieciowej inwigilacji i kupczenia danymi osobowymi”. Michał Piepiórka z kolei akcentował, iż telewizja jako narzędzie władzy i kłamstwa w utworze Szulkina staje się pożądana przez samych konsumentów treści:

Despotyczna władza kontroluje poprzez spektakl – telewizyjną rozrywkę, której pragną oglądający, zadowoleni ze swojego nieuświadomionego zniewolenia. Wręcz chcą być oni, niczym chłopiec trzymany na smyczy w pierwszej scenie, nadal ciemiężeni. Jak mówi szef Idema: „Zapomniałeś, za co oni nas kochają. Za to, że dajemy im fikcję”.

Nagrody

Źródło: Filmpolski.pl

Rok	Festiwal/instytucja	Nominacja	Nominowani	Wynik
1982	Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych „Fantasporto”	Nagroda główna	Piotr Szulkin	Wygrana
	Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych w Avoriaz	Nagroda Specjalna		Wygrana
	Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych w Madrycie	Grand Prix „Monolit”		Wygrana
		Nagroda za scenariusz		Wygrana
		Nagroda za reżyserię		Wygrana
		Nagroda za zdjęcia	Zygmunt Samosiuk	Wygrana
		Nagroda aktorska	Roman Wilhelmi	Wygrana
	Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastycznych w Trieście	Nagroda specjalna jury	Piotr Szulkin	Wygrana
		Nagroda aktorska „Srebrny Asteroid”	Roman Wilhelmi	Wygrana
1984	Europejski Kongres Stowarzyszeń Fantastyki Naukowej „Eurocon” – Seacon w Brighton	Nagroda dla najlepszego reżysera SF	Piotr Szulkin	Wygrana

Zobacz też

• Wojna światów – następne stulecie (album)

Bibliografia

• Sebastian JakubS.J. Konefał Sebastian JakubS.J., Piotr Szulkin: katastrofy logosu i absurdy istnienia, „Kwartalnik Filmowy” (104), 2018, s. 216–228 [dostęp 2025-11-24] .
• KrzysztofK. Loska KrzysztofK., Piotr Szulkin – wyobraźnia apokaliptyczna, [w:] GrażynaG. Stachówna, JoannaJ. Wojnicka (red.), Autorzy kina polskiego, Kraków: Rabid, 2004, s. 171–181 .
• MichałM. Piepiórka MichałM., Wiedza – technologia – New Age. UFO w filmach schyłku PRL, „Kwartalnik Filmowy” (126), 2024, s. 53–77, DOI: 10.36744/kf.2603 [dostęp 2025-11-30]  (pol.).
• MichałM. Sowiński MichałM., Fantastyczne pieniądze. Ekonomia w narracjach science fiction, „Wielogłos”, 4, 2013, s. 139–150, DOI: 10.4467/2084395xwi.13.031.1634 [dostęp 2025-11-24]  (pol.).

Linki zewnętrzne

• Wojna światów – następne stulecie w bazie IMDb (ang.)
• Wojna światów – następne stulecie w bazie Filmweb
• Wojna światów – następne stulecie w bazie filmpolski.pl
• Zdjęcia z filmu Wojna światów – następne stulecie w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”