Wojna domowa w Kolumbii (1964−2016)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kolumbijska wojna domowa
ilustracja
Czas 1964-2016
Miejsce Kolumbia
Wynik układ pokojowy w Hawanie
Strony konfliktu
Kolumbia Rząd Kolumbii

Flag of AUC.svg AUC

Flag of the FARC-EP.svg Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii

Flag of ELN.svg Armia Wyzwolenia Narodowego
EPLflag.png Ludowa Armia Wyzwolenia
Flag of M-19.svg Ruch 19 Kwietnia

Dowódcy
Kolumbia Álvaro Uribe
Kolumbia Juan Manuel Santos
Flag of AUC.svg Carlos Castaño Gil
Flag of the FARC-EP.svg Manuel Marulanda
Flag of the FARC-EP.svg Raúl Reyes
Flag of the FARC-EP.svg Alfonso Cano
Flag of the FARC-EP.svg Rodrigo Londoño

Kolumbijska wojna domowa – konflikt wewnętrzny toczący się w Kolumbii w latach 1964-2016. Rozgrywał się pomiędzy rządem wspieranym przez AUC a lewicowymi rebeliantami.

Czas trwania[edytuj]

Wojna trwała w latach 1964-2016. Zakończyła się 26 września 2016 roku podpisaniem traktu pokojowego pomiędzy grupą partyzancką Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC) a rządem[1]. Dalej aktywna jest Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN) niemniej jednak ma ona niewielkie znaczenie[2].

Przebieg konfliktu[edytuj]

Konflikt z FARC[edytuj]

Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC) powstały w 1964 roku jako zbrojne ramię Kolumbijskiej Partii Komunistycznej[1]. Początkiem działalności formacji była organizacja chłopskiej samoobrony w zbuntowanej Marquetalii. Komunistom i zbuntowanym chłopom udało odeprzeć się oddziały kolumbijskiej armii[3][4]. Pierwszym dowódcą FARC został Manuel Marulanda ukrywający się pod pseudonimem „Tirofijo“[5]. W pierwszych latach działalności pieniądze na cele militarne i socjalne FARC zdobywał poprzez porwania dla okupu (głównie polityków i miejscowych elit)[6]. Pod koniec lat 70. partyzanci rozpoczęli proceder handlu kokainą. Pieniądze z handlu narkotykami ułatwiły rozrost grupy w latach 80[6].

W 1982 roku grupa podjęła się pierwszych rozmów pokojowych z rządem[6]. W maju 1984 roku ogłoszono dwustronne zawieszenie broni, które obowiązywało do 1987 roku[6].

Partyzanci FARC w 1999 roku

W 1985 roku FARC współtworzył lewicową partię Unia Patriotyczna[6]. W wyborach z 1986 roku członkowie partii zdobyli 350 miejsc w samorządach, 9 w niższej izbie parlamentu i 6 w senacie[6]. Sukces partii przyczynił się do rozpoczęcia represji przeciwko jej członkom. W latach 1988-1992 zabitych zostało od czterech do sześciu tysięcy członków i zwolenników partii, w tym dwóch kandydatów na urząd prezydenta. Za zabójstwami stali przedstawiciele rządu oraz członkowie służb paramilitarnych i gangów narkotykowych. Represje uniemożliwiły rozwój partii a wielu jej członków opuściło Kolumbię[6][7].

Proces pokojowy załamał się a FARC powrócił do wcześniej stosowanych metod[6]. U progu XXI wieku ugrupowanie zwiększyło zaangażowanie w handel narkotykami. Rosła także liczba porwań dla okupu. W 1999 roku w Kolumbii odbyły się obywatelskie protesty przeciwko toczącej się wojnie i działalności FARC[6]. W tym samym czasie rozpoczęły się kolejne rozmowy pokojowe między FARC a rządem. W 2002 roku rozmowy pokojowe zakończyły się bez rezultatów[6].

1 marca 2008 roku wojsko przeprowadziło akcje przeciwko partyzantom w pobliżu granicy z Ekwadorem. W ataku zginęło 17 partyzantów, w tym jeden z dowódców FARC, Raúl Reyes. Armia w czasie ofensywy przekroczyła granicę Ekwadoru, co wywołało kryzys dyplomatyczny w Ameryce Łacińskiej[8][9].

26 marca 2008 roku Marulanda zmarł na zawał serca. Nowym przywódcą FARC został Alfonso Cano[10][11][6]. 4 listopada 2011 roku Alfonso Cano zginął w ataku sił rządowych[12]. Po jego śmierci dowodzenie w FARC objął Rodrigo Londoño[6].

Konflikt z ELN[edytuj]

Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN) rozpoczęły działalność w 1964 roku[2]. Oddziały ELN operowały początkowo w departamencie Santander. W styczniu 1965 roku partyzanci zdobyli niewielką wioskę Simacota w Santander i oficjalnie ogłosili się Armią Wyzwolenia Narodowego[2]. Rebelianci zostali niemal całkowicie wyniszczeni w następstwie ofensywy rządowej z 1973 roku. W akcji przeciwko rewolucjonistom zginęło 135 z 200 członków[2].

W połowie lat 70. ELN rozpoczął porwania polityków i zamożnych właścicieli ziemskich oraz napady na banki[2]. W latach 90. ELN zaczął pobierać haracze od firm naftowych działających na kontrolowanych przez partyzantkę terenach. W samym tylko 1998 roku ELN zarobił na wymuszeniach 225 milionów dolarów. Na ten okres przypadło zaangażowanie partyzantów w handel narkotykami[2]. Proceder szczególnie rozwinięty był w departamencie Bolívar gdzie znajdowała się siedziba ELN[2].

W pierwszych latach XXI wieku ELN utraciła większość kontrolowanych obszarów, w tym bazę w Bolívar. Było to efektem działalności sił paramilitarnych AUC[2][13]. W 2001 roku partyzanci rozpoczęli rozmowy pokojowe z rządem. Do ponownych negocjacji przystąpili w 2002, 2004 i 2005 roku. Wszystkie próby zawarcia pokoju nie powiodły się[2]. Od 2009 roku ELN wykazuje oznaki wewnętrznego podziału. Jednostki zaczęły sprzeciwiać się rozkazom dowódców i wchodziły w sojusze z handlarzami narkotyków[2]. W 2012 roku ELN nie zostało włączone do procesu pokojowego między rządem a FARC. W czerwcu 2014 roku ruszyły wstępne rozmowy z rządem a we wrześniu 2015 roku kolejne rozmowy pokojowe[2].

Konflikt z EPL[edytuj]

Ludowa Armia Wyzwolenia (EPL) sformowana została w 1967 roku. Pełniła rolę skrzydła wojskowego Komunistycznej Partii Kolumbii (Marksistowsko-Leninowskiej)[14]. W latach 60. operowała wyłącznie na obszarach wiejskich, zwłaszcza w departamencie Antioquia. 1 grudnia 1967 roku wywołała powstanie chłopskie w Alto Sinu[14].

W latach 80. zaczęła rozszerzać wpływy na tereny miejskie. Wtedy też rozpoczęła paranie się handlem narkotykami[14]. W 1984 roku EPL uczestniczyła w rozmowach pokojowych z rządem i ogłosiła zawieszenie broni. Pokój został zerwany ze względu na łamanie warunków zawieszenia broni przez obydwie strony. W 1991 roku partyzanci podpisali z rządem rozejm i formalnie dokonali samorozwiązania. Większość członków EPL nie uznała decyzji o samorozwiązaniu i kontynuowała walkę[14].

Bojownicy EPL, którzy zdecydowali się kontynuować walkę, zawarli sojusz z FARC. Celem ich ataków padli zdemobilizowani członkowie EPL, których rebelianci uznali za zdrajców. Na przełomie 1999 i 2000 roku większość przywódców EPL została schwytana lub zabita. Po utracie dowódców, większość partyzantów dołączyło do FARC lub Armii Wyzwolenia Narodowego[14]. W 2014 roku niedobitki formacji zadeklarowały chęć przystąpienia do rozmów pokojowych z rządem[14].

Konflikt z M-19[edytuj]

Ruch 19 Kwietnia (M-19) utworzony został w 1974 roku[15]. Ugrupowanie zostało założone przez grupę aktywistów niezadowolonych z wyniku rzekomo sfałszowanych wyborów z 1970 roku[15] i dysydentów z FARC[15]. Pierwszą akcją ruchu M-19 była kradzież szabli Simóna Bolívara z muzeum. Akcja odbyła się w styczniu 1974 roku[15]. W 1979 roku bojownicy zrobili podkop do arsenału armii wojskowego i wykradli z niego około pięciu tysięcy sztuk broni[16]. W 1980 roku armia kolumbijska aresztowała Jaime Batemana będącego liderem ugrupowania[15]. W 1985 roku guerilla zaatakowała Pałac Sprawiedliwości będący siedzibą kolumbijskiego Sądu Najwyższego[15]. Bojownicy wzięli około 50 zakładników. Służby bezpieczeństwa zdecydowały się na siłowe odbicie budynku. W starciu zginęli wszyscy bojownicy i prawie wszyscy zakładnicy[15].

W 1989 roku rebelianci rozpoczęli rozmowy pokojowe z rządem[15]. W 1990 roku ruch został przekształcony w legalnie działająca partię polityczną[17]. Doszło do tego w następstwie zawarcia z rządem traktatu pokojowego[17].

Działalność mniejszych ugrupowań partyzanckich[edytuj]

Istniały też mniejsze ugrupowania partyzanckie. Wśród nich znajdowały się organizacje takie jak Rewolucyjna Partia Robotnicza Kolumbii[18], Ruch Zbrojny Quintina Lame[19], Rewolucyjna Armia Ludowa[20] czy Guevarystowska Armia Rewolucyjna[21].

Działalność AUC[edytuj]

Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii (AUC) powstały w 1997 roku. Działalność koalicji została wsparta przez kartele narkotykowe[13]. Oferowały one pomoc AUC w zamian za ochronę przed partyzantami. AUC szybko zyskała rozgłos dzięki brutalnym egzekucją na osobach sprzyjających rebeliantom[13]. W ciągu dwóch pierwszych lat działania ofiarą AUC padło 19 tysięcy podejrzanych o sympatyzowanie z lewicowymi guerillami[13]. Ataki AUC często nastawione były na zerwanie rozmów pokojowych między rządem a partyzantką. W 2000 roku prawicowi bojownicy zaatakowali i zajęli część terenów należących do Armii Wyzwolenia Narodowego[13]. Ataki AUC na początku XXI wieku odbywały się za cichym przyzwoleniem rządu[13]. Ponadto ugrupowanie zaangażowało się w handel narkotykami. W 2001 roku 70% budżetu AUC pochodziło z handlu kokainą[13].

W 2004 roku liczne morderstwa popełniane przez AUC skłoniły Stany Zjednoczone do wywarcia presji na rząd Kolumbii, aby, ten podjął działania zmierzające do likwidacji AUC[13]. W 2005 roku AUC rozpoczął rozmowy pokojowe z rządem. Zakończyły się one w 2006 roku demobilizacją formacji[13]. Pomimo demobilizacji w kolejnych latach pojawiały się informacje o militarnej działalności byłych członków AUC[13].

Zakończenie konfliktu[edytuj]

Prezydent Juan Manuel Santos za wysiłki włożone w zakończenie konfliktu otrzymał Pokojową nagrodę Nobla

Udane rozmowy pokojowe z FARC rozpoczął prezydent Juan Manuel Santos. Do pierwszych negocjacji doszło w 2012 roku[6] w Oslo, a następnie kontynuowane były w Hawanie[4]. Rebelianci ogłosili z tej okazji uwolnienie przetrzymywanych zakładników i zakończenie procederu porwań[4]. W połowie listopada 2014 roku rząd zawiesił rozmowy. Spowodowane to było uprowadzeniem przez rebeliantów oficera wojsk rządowych. Rozmowy zostały wznowione dwa tygodnie później, gdy FARC zwolniło zakładnika[4]. 20 grudnia 2014 roku FARC ogłosiło jednostronne zawieszenie broni. W połowie stycznia 2015 roku rząd rozpoczął negocjacje odnośnie dwustronnego zawieszenia broni. W marcu Santos nakazał wstrzymanie ataków lotniczych na obozy FARC[4]. W kwietniu 2015 roku partyzanci zaatakowali i zabili 11 żołnierzy. Zdaniem FARC była to reakcja na wcześniejsze prowokacyjne działania rządu. W odwecie Santos ponownie zgodził się na naloty na pozycje FARC. 21 maja w skoordynowanym ataku powietrznych i lądowych sił rządowych zginęło 26 partyzantów. FARC wycofało się z zawieszenia broni kontynuując przy tym rozmowy z rządem[4].

20 lipca 2015 roku FARC ponownie ogłosił jednostronne zawieszenie broni. Rząd w zamian obiecał ograniczenie akcji przeciwko grupie i wstrzymanie antypartyzanckich działań lotniczych[4]. 23 czerwca 2016 roku Londoño i Santos podpisali dwustronne zawieszenie broni[4]. Porozumienie podpisano w obecności sekretarza generalnego ONZ Ban Ki-Moona oraz prezydentów Kuby, Chile i Wenezueli[4]. 26 września 2016 roku Londoño i Santos podpisali w Hawanie układ kończący wojnę[4][22]. 2 października traktat pokojowy został poddany głosowaniu w powszechnym referendum. 50,21% głosujących opowiedziało się przeciwko niemu. Za układem zagłosowało natomiast 49,78% głosujących[4]. Taki wynik głosowania był efektem przekonania części obywateli o zbytnim pobłażaniu FARC[4]. Pomimo fiaska układu pokojowego obie strony ogłosiły kontynuacje zawieszenia broni i dalsze negocjacje[4]. W tym samym miesiącu Juan Manuel Santos, otrzymał Pokojową nagrodę Nobla za wysiłki na rzecz zakończenia konfliktu[23]. Pod koniec listopada 2016 roku zmodyfikowany traktat pokojowy został ratyfikowany przez Izbę Reprezentantów i Senat[4].

Na początku 2017 roku rebelianci rozpoczęli demobilizację i przekazanie broni przedstawicielom ONZ. Ostatnie sztuki broni FARC złożył na ręce delegatom ONZ w dniu 15 sierpnia 2017 roku[4]. Rząd ogłosił ten dzień datą zakończenia konfliktu[4]. Byli rebelianci zapowiedzieli przekształcenie ruchu w partię polityczną[4]. Na pierwszym legalnym zjeździe FARC we wrześniu 2017 roku proklamowano utworzenie partii Rewolucyjna Alternatywna Siła Ludowa[24][25].

Wsparcie dla stron konfliktu[edytuj]

W 2000 roku Stany Zjednoczone zainicjowały Plan Kolumbia. W jego ramach rząd kolumbijski otrzymał pomoc wojskową i finansową mającą służyć walce z rebeliantami i handlem narkotykami[6].

W czasie zimnej wojny rebelianci z FARC, ELN i Ruchu 19 Kwietnia otrzymywali wsparcie finansowe od kubańskiego rządu. Niektórzy spośród partyzantów przeszli na Kubie przeszkolenie wojskowe[6][2][15].

Z sympatią o FARC wypowiadała się administracja prezydenta Wenezueli Hugo Cháveza. Według rządu Kolumbii Wenezuela miała rzekomo przekazać partyzantom 300 milionów dolarów oraz sprzedawać im broń[6][8]. Rząd Kolumbii o sprzyjanie FARC oskarżył również administrację prezydenta Rafaela Correa z Ekwadoru. Correa miał rzekomo zezwolić rebeliantom na tworzenie obozów na terenach Ekwadoru sąsiadujących z Kolumbią oraz legitymizować ich działalność na arenie międzynarodowej[8].

Prezydent Juan Manuel Santos w 2011 roku oskarżył dyktatora Libii Mu'ammara al-Kaddafiego o to, że w przeszłości dotował rebeliantów z FARC i ELN. Według źródeł kolumbijskiego rządu przywódca FARC Raul Reyes miał kilkukrotnie odwiedzać Libię i prosić tamtejszy rząd o pożyczkę w wysokości 100 milionów dolarów[26].

Liczba ofiar[edytuj]

W konflikcie zginęło ponad 200 tysięcy ludzi[27].

Przypisy

  1. a b Maciej Stasiński: Rząd Kolumbii i najstarsza partyzantka świata FARC zawarły pokój (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2017-09-06].
  2. a b c d e f g h i j k l National Liberation Army (Colombia) (ang.). web.stanford.edu.
  3. Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-09-06].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q FARC (ang.). britannica.com. [dostęp 2017-09-06].
  5. Revolutionary Armed Forces of Colombia (FARC) (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2017-09-06].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p Revolutionary Armed Forces of Colombia - People's Army (ang.). web.stanford.edu. [dostęp 2017-09-06].
  7. Ewita Spieglanin: Kolumbia: Pół wieku wojny i pokoju (pol.). krytykapolityczna.pl. [dostęp 2017-09-06].
  8. a b c Maciej Stasiński: Kolumbia: Chavez brał pieniądze od terrorystów z FARC, a potem wsparł ich 300 mln dolarów (pol.). wiadomosci.gazeta.pl. [dostęp 2017-09-06].
  9. Colombia neighbours deploy troops (ang.). news.bbc.co.uk. [dostęp 2017-09-06].
  10. Renata Wróbel: FARC potwierdzają śmierć swego założyciela i przywódcy (pol.). rp.pl. [dostęp 2017-09-06].
  11. Agnieszka Kazimierczuk: Kolumbia: Nie żyje dowódca FARC (pol.). rp.pl. [dostęp 2017-09-06].
  12. Był poszukiwany żywy lub martwy. Dopadła go armia (pol.). wiadomosci.dziennik.pl. [dostęp 2017-09-06].
  13. a b c d e f g h i j United Self-Defense Forces of Colombia (ang.). web.stanford.edu.
  14. a b c d e f Popular Liberation Army (ang.). web.stanford.edu.
  15. a b c d e f g h i April 19 Movement (ang.). web.stanford.edu.
  16. "Holokaust" w Pałacu Sprawiedliwości. Szturm kolumbijskiej armii zakończył się rzezią (pol.). konflikty.wp.pl.
  17. a b Ruch 19 Kwietnia, M-19 (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  18. The Untold Story of the Workers’ Revolutionary Party in Colombia (ang.). http://ips-project.org.
  19. Comparative Peace Processes in Latin America s. 200
  20. People's Revolutionary Army (Colombia) (ang.). http://web.stanford.edu.
  21. Colombia seeks rebels' surrender (ang.). news.bbc.co.uk.
  22. Koniec wojny domowej w Kolumbii. Pochłonęła ponad 200 tys. ofiar (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2017-09-06].
  23. Pokojowa Nagroda Nobla 2016. Juan Manuel Santos laureatem Nobla (pol.). wiadomosci.onet.pl. [dostęp 2017-09-12].
  24. FARC rebels reborn as 'revolutionary force' party (ang.). aljazeera.com. [dostęp 2017-09-04].
  25. Maciej Stasiński: Czy partyzanci zostaną politykami? Wielkie pożegnanie z bronią w Kolumbii (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2017-09-04].
  26. Colombian president claims Gaddafi supported FARC with money (ang.). en.mercopress.com. [dostęp 2017-09-08].
  27. Historyczny dzień w Kolumbii. Po pół wieku koniec wojny domowej (ang.). tvp.info. [dostęp 2017-09-12].

Bibliografia[edytuj]