Wojna domowa w Peru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna domowa w Peru
Ilustracja
aktywność Świetlistego Szlaku
Czas od 1980
Miejsce Peru
Terytorium Peru
Wynik rozbicie ruchu partyzanckiego
Strony konfliktu
Peru Rząd Peru Flag of Sendero Luminoso.svg Świetlisty Szlak
Flag of the MRTA.svg Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru
Dowódcy
Fernando Belaúnde Terry
Alberto Fujimori (w więzieniu)
Abimael Guzmán (w więzieniu)
Florindo Flores (w więzieniu)
Víctor Polay
Nestor Cerpa Cartolini

Wojna domowa w Peru – konflikt toczony pomiędzy rządem Peru a lewicowymi radykałami z ugrupowań Świetlisty Szlak (aktywny militarnie od 1980 roku) i Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru (od 1986 roku). Obecnie obydwa ugrupowania rebeliantów zostały zmarginalizowane.

Działalność Świetlistego Szlaku (1980-1992)[edytuj]

Świetlisty Szlak jest maoistowską organizacją używającą oficjalnie nazwy Komunistyczna Partia Peru[1]. Członkowie grupy określani są jako senderyści. Ugrupowanie powstało w 1969 lub 1970 roku[2][3]. W 1980 roku jego lider Abimael Guzmán wywołał antyrządowe powstanie. Pretekstem do rozpoczęcia rewolucji miały być wybory prezydenckie zorganizowane przez rządzącą juntę wojskową. Wybory zbojkotowała część partii lewicowych[2][3]. Pierwszym atakiem senderystów był atak na komisję wyborczą w niewielkiej miejscowości Chuschi. Bojówkarze spalili urny wyborcze. Akcja odbyła się 17 maja 1980 roku. Incydent został zlekceważony przez rząd i media[2][3]. Początkowo starcia ograniczały się do rejonu Ayacucho, z czasem przesuwając się na kolejne połacie kraju. Walką towarzyszyły zamachy terrorystyczne. W samym 1981 roku odnotowano ich ponad tysiąc. Wraz z postępami partyzantów nasilały się samosądy na właścicielach ziemskich, które miały przekonać chłopstwo do poparcia powstania[4][3]. Początkowo senderyści zdobyli szerokie poparcie ubogiej części populacji, która uznała Świetlisty Szlak za grupę broniącą ich praw[3].

Prezydent Fernando Belaúnde Terry bagatelizował zagrożenie ze strony Guzmána. Do 1982 roku rebeliantom udało się zająć niemal trzy całe południowe departamenty. Celem ataków partyzanckich i terrorystycznych stały się nie tylko obiekty wojskowe i służb bezpieczeństwa, ale także urzędy, budynki pożytku publicznego i infrastruktura. W sierpniu 1981 roku terroryści zaatakowali ambasadę Stanów Zjednoczonych[3]. W marcu 1982 roku partyzanci zaatakowali i zdobyli więzienie w Ayacucho. W wyniku ataku uwolniono blisko 250 tysięcy więźniów, w tym osadzonych wcześniej rebeliantów[3]. Wkrótce po zajęciu więzienia oddział senderystów zaatakował instalację energetyczną w pobliżu stolicy[3]. W obliczu coraz śmielszych ataków rząd wprowadził stan wyjątkowy. Wojsko rozpoczęło zmasowaną ofensywę przeciwko partyzantom na kontrolowanych przez nich obszarach[3].

Armia okazała się nieprzygotowana do starcia z guerillą[3]. Ofiarami wojska padali często przypadkowi mieszkańcy wsi. Według profesor Leonor Sagermann Bustinza dla służb bezpieczeństwa prawie każdy chłop był terrorystą a ludność prowincji była przez wojskowych nieszanowana[3].

Gdy Świetlisty Szlak stawał się coraz bardziej represyjny, wojna zaczęła iść po myśli służb bezpieczeństwa. Na pomoc rządowi przyszły tzw. Rondas Campesinas, czyli chłopskie oddziały samoobrony[3]. Będący w odwrocie senderyści dosłownie masakrowali wieśniaków sprzeciwiających się rebelii i osoby oskarżane o kolaboracje z rządem[3].

Porażkę rebeliantów przyśpieszył wybór Alberto Fujimori na prezydenta. Fujimori rozpętał terror rządowy. Senderyści i podejrzewani o ich wspieranie, byli zatrzymywani, torturowani i zabijani. Prezydent zalegalizował działalność Rondas Campesinas które były odtąd zbrojone przez państwo. Kampania przeciwko partyzantom była coraz skuteczniejsza dzięki szkoleniom CIA i amerykańskim dostawom sprzętu wojskowego[3].

Jeszcze w 1991 roku partyzanci stanowili dominującą siłę polityczną na około 40% powierzchni kraju, a 55% ludności zamieszkiwało na terenach objętych stanem wyjątkowym[2].

16 lipca 1992 roku terroryści przeprowadzili atak z użyciem samochodu pułapki w ekskluzywnej dzielnicy Limy Miraflores. W eksplozji zginęło 25 osób, a rannych zostało kilkadziesiąt. Zamach był najbardziej krwawym atakiem Świetlistego Szlaku[5].

Apogeum rządowej ofensywy był wrzesień 1992 roku, kiedy Guzmán został zatrzymany przez służby bezpieczeństwa. Po uwięzieniu lidera, do więzień trafiły tysiące członków Świetlistego Szlaku[3]. Guzmán wezwał do złożenia broni a rząd ogłosił amnestię dla senderystów[3]. Większość powstańców złożyła broń i oddała się w ręce rządu. Niektórzy postanowili kontynuować walkę[3].

Działalność Tupamaros (1986-1997)[edytuj]

Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru utworzony został w 1983 lub 1984 roku[6][7]. Członkowie ugrupowania określani byli mianem Tupamaros[7]. Do pierwszych akcji militarnych Tupamaros doszło w 1986 roku[7]. W lutym 1987 roku bojownicy zajęli siedem stacji radiowych w Limie. Tam odczytali manifest programowy ruchu[7]. W ciągu lat 80. i 90. ugrupowanie prowadziło z rządem walki partyzanckie, porywało polityków i przeprowadzało ataki bombowe[6][7]. W 1989 roku siły rządowe schwytały przywódcę ugrupowania Víctora Polaya (Comandante Rolando). Działacz zbiegł z więzienia i ponownie schwytany w 1992 roku. Kolejnym dowódcą grupy został Nestor Cerpa Cartolini (Comandante Evaristo)[7]. Przewodził on organizacji do 1997 roku. Comandante Evaristo był dowódcą bojówki, która w grudniu 1996 roku zaatakowała i zajęła ambasadę Japonii w Limie[7]. Komandosi peruwiańscy w nocy z 23 na 24 kwietnia 1997 roku dokonali uderzenia na ambasadę. W akcji odbicia zakładników zginęli wszyscy bojownicy[7].

Konflikt współcześnie[edytuj]

Po uwięzieniu Abimaela Guzmána władzę nad Świetlistym Szlakiem objął Oscar Ramirez Duran[2] który został aresztowany w 1999 roku[5]. Kolejnym przywódcą senderystów został ukrywający się pod pseudonimem „towarzysz Artemio“ (właściwie Florindo Flores)[3]. W lutym 2012 roku Florindo Flores został schwytany przez armię w następstwie potyczki[3]. Floresa zastąpił Victor Quispe znany jako „towarzysz Jose“[5]. Obecnie partyzantka pozostaje w rozbiciu i dzieli się na zwalczające się wzajemnie frakcje[2]. Senderyści parają się głównie produkcją i handlem narkotykami[8]. Według peruwiańskiego wojska grupa liczy obecnie od 250 do 300 bojowników[9] (dla porównania w latach świetności Świetlisty Szlak grupował około 20 tysięcy partyzantów[3]).

Tupamaros od 1997 roku nie podjął się większych akcji militarnych[6]. Ugrupowanie ma marginalne znaczenie, będąc w zasadzie organizacją przestępczą powiązaną z handlem narkotykami[7]. Szacuje się, że liczy nie więcej niż 100 członków[6], dla porównania w latach 90. liczyła 1000 bojowników[10].

Liczba ofiar konfliktu[edytuj]

W czasie konfliktu zginęło około 70 tysięcy osób[3].

Przypisy

  1. Ruchy społeczne i etniczne w Ameryce Łacińskiej ..., s. 127.
  2. a b c d e f Świetlisty szlak (pol.). http://stosunki-miedzynarodowe.pl.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Krwawy Świetlisty Szlak - tragiczna historia Peru zatoczy koło? (pol.). wiadomosci.wp.pl.
  4. Świetlisty Szlak (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. a b c Shining Path (ang.). perureports.com.
  6. a b c d Tupac Amaru Revolutionary Movement (MRTA) (ang.). encyclopedia.com.
  7. a b c d e f g h i Amerykomania: Księga jubileuszowa prof. dr hab. Andrzeja Mani. Tom 2, s. 633.
  8. Świetlisty Szlak odradza się dzięki narkotykom (pol.). mojeopinie.pl.
  9. Sendero Luminoso (SL) (ang.). globalsecurity.org.
  10. globalsecurity.org (ang.). encyclopedia.com.