Wojna informacyjna
Wojna informacyjna – zorganizowana aktywność państwa polegająca na niszczeniu lub modyfikowaniu systemów komunikowania informacyjnego przeciwnika lub przepływających przez nie informacji, a także ochrona własnych systemów przed podobnym działaniem[1]. Wojna informacyjna jest powiązana z wojną psychologiczną[2] i wojną kognitywną.
Terminologia: wojna a walka informacyjna
[edytuj | edytuj kod]W polskiej literaturze funkcjonują dwa odrębne terminy: wojna informacyjna i walka informacyjna. Rozróżnienie wynika z niejednoznaczności angielskiego warfare, tłumaczonego zarówno jako „wojna", jak i „walka"[3].
Wojna informacyjna w ścisłym sensie odnosi się do działań w warunkach konfliktu zbrojnego lub bezpośredniej rywalizacji międzypaństwowej[4].
Walka informacyjna (ang. information confrontation[5], ros. информационное противоборство[6]) to pojęcie szersze. Według Projektu Doktryny Bezpieczeństwa Informacyjnego RP (BBN, 2015) jest to oddziaływanie na informacje lub systemy informacyjne w celu kształtowania i przejmowania procesów decyzyjnych przeciwnika, przy jednoczesnej ochronie własnych[7]. Walka informacyjna ma charakter uniwersalny: jest prowadzona we wszystkich sferach aktywności państwa, nie tylko przez siły zbrojne i służby specjalne, ale także przez korporacje i przedsiębiorstwa[8]. Toczy się nieustannie, także w czasie pokoju, podczas gdy wojna informacyjna zakłada istnienie wyraźnego konfliktu[3]. W 2024 roku BBN poświęciło cały numer kwartalnika Bezpieczeństwo Narodowe tematyce dezinformacji i walki informacyjnej[9].
Formy, uczestnicy i skala
[edytuj | edytuj kod]Walka informacyjna prowadzona jest na trzech poziomach: osobowym (wykradanie danych, kradzież tożsamości), korporacyjnym (pozyskiwanie tajemnic konkurenta, niszczenie jego systemów) oraz państwowym, gdzie obiektami ataku są systemy obronne i infrastruktura strategiczna[10]. Na każdym z tych poziomów cechuje ją niewidoczność przeciwnika, możliwość ataku z dowolnego miejsca na świecie i potencjalnie nieograniczony zasięg[10]. Wyróżnia się działania ofensywne (operacje psychologiczne, pozoracja, walka elektroniczna, atak informatyczny) oraz defensywne (osłona, kontrpropaganda, kontrwywiad)[7].
Uczestnikami walki informacyjnej są media, siły zbrojne, rząd, dyplomacja, ośrodki badawcze i służby specjalne[11]. W XXI wieku do tej grupy doszli prywatni aktorzy: firmy technologiczne, platformy mediów społecznościowych, trolle internetowe i operatorzy farm botów[12].
Doktryny wojskowe
[edytuj | edytuj kod]NATO
[edytuj | edytuj kod]Zgodnie z doktryną AJP-3.10 operacje informacyjne to skoordynowane działania mające wywarcie wpływu na wolę, rozumienie i zdolności przeciwników, wspierające cele danej misji[13]. W 2025 roku biuro doradcy naukowego NATO (ang. NATO Chief Scientist) opublikowało raport o wojnie kognitywnej, wskazując, że decydujący teren współczesnych konfliktów to nie geografia, lecz postrzeganie informacji przez ludzi[14].
Rosja
[edytuj | edytuj kod]Rosyjska doktryna definiuje wojnę informacyjną jako oddziaływanie na masową świadomość w międzypaństwowej rywalizacji, wykorzystujące kontrolę nad zasobami informacyjnymi jako „broń informacyjną"[15]. Miesza tym samym porządek militarny z pozamilitarnym, technologiczny (cyberprzestrzeń) ze społecznym (przestrzeń informacyjna)[15]. Rosyjska literatura adaptuje zachodnie terminy (soft power, „działania asymetryczne", „wojna sieciowa"), przysposabiając je do własnych celów i maskując metody doskonalone przez radzieckie służby specjalne[16][17]. Według Darczewskiej walka informacyjna jest w Rosji zjawiskiem systemowym, prowadzonym od dziesięcioleci z wysiłkiem organizacyjnym i finansowym niespotykanym w żadnym innym kraju[16][17].
Rosyjski teoretyk Siergiej Rastorgujew wskazuje, że cele wojny informacyjnej nie różnią się od celów pozostałych wojen: wszystkie toczą się o zasoby, a w przypadku wojen informacyjnych kluczem do tych zasobów są elity i media przeciwnika oraz rekrutowani wśród nich agenci wpływu[18].
Inwazja Rosji na Ukrainę
[edytuj | edytuj kod]Inwazja Rosji na Ukrainę zapoczątkowała nową fazę wojny informacyjnej. Według raportu NASK z 2024 roku rosyjskie kampanie dezinformacyjne w latach 2022–2023 były kierowane zarówno wobec Ukraińców, jak i opinii publicznej krajów zachodnich[12]. Nieprawdziwe informacje pojawiają się najpierw w rosyjskich mediach państwowych, a farmy botów forsują wybrane narracje w mediach społecznościowych. W 2023–2024 Rosja przesunęła akcent na kampanię przedstawiającą Ukrainę jako państwo, które powinno przyjąć narzucone warunki pokojowe[19].
Polska jest jednym z głównych celów rosyjskiej walki informacyjnej w Europie ze względu na sąsiedztwo z Ukrainą, przyjęcie milionów uchodźców i wsparcie wojskowe. Według Instytutu Kościuszki Kreml prowadzi systematyczne operacje manipulacji informacyjnej w krajach Trójkąta Lubelskiego i Mołdawii[20]. Przykładem wcześniejszych rosyjskich operacji informacyjnych jest Rosyjska ingerencja w wybory w USA w 2016 r.[21].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ T. Jemioło, P. Sienkiewicz (red.), Zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego państwa, Warszawa 2004, s. 74.
- ↑ Tzu-Chieh Hung, Tzu-Wei Hung, How China's Cognitive Warfare Works: A Frontline Perspective of Taiwan's Anti-Disinformation Wars, „Journal of Global Security Studies”, 7 (4), 2022, DOI: 10.1093/jogss/ogac016 [dostęp 2025-06-22].
- 1 2 Tomasz Grabowski, Metody walki informacyjnej w mediach elektronicznych na przykładzie konfliktu rosyjsko-ukraińskiego (2014–2016), „Horyzonty Polityki”, 7 (20), 2016, s. 27–51 (pol.).
- ↑ Wojna informacyjna – złożona przeszłość i niepewna przyszłość, „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” [dostęp 2026-03-24] (pol.).
- ↑ Keir Giles, Handbook of Russian Information Warfare [online], NATO Defense College, 2016 (ang.).
- ↑ Timothy L. Thomas, Russia's Information Warfare: Exploring the Cognitive Dimension, „Marine Corps University Journal”, 2019 (ang.).
- 1 2 Projekt Doktryny Bezpieczeństwa Informacyjnego RP [online], Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, 24 lipca 2015 (pol.).
- ↑ Bezpieczeństwo informacyjne Polski a walka informacyjna, „Roczniki Kolegium Analiz Ekonomicznych SGH” (29/30) (pol.).
- ↑ Kwartalnik „Bezpieczeństwo Narodowe" 45/2024 – Dezinformacja i walka informacyjna [online], Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (pol.).
- 1 2 M. Madej, M. Terlikowski, Bezpieczeństwo teleinformatyczne państwa, Warszawa 2009, s. 84–88.
- ↑ A. Żebrowski, Ewolucja polskich służb specjalnych. Wybrane obszary walki informacyjnej, s. 248.
- 1 2 Wojna informacyjna 2022–2023. Przebieg i wnioski [online], NASK, 2024 (pol.).
- ↑ AJP-3.10 Allied Joint Doctrine for Information Operations [online], NATO (ang.).
- ↑ Cognitive Warfare 2026: NATO's Chief Scientist Report [online], Institute for National Strategic Studies (ang.).
- 1 2 Jolanta Darczewska: Anatomia rosyjskiej wojny informacyjnej. Ośrodek Studiów Wschodnich, 2014-05-22, s. 12. ISBN 978-83-62936-45-8.
- 1 2 Michał Wojnowski. Koncepcja „wojny nowej generacji" w ujęciu strategów Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, s. 20, 2015-11-15. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
- 1 2 Jolanta Darczewska: Diabeł tkwi w szczegółach. Wojna informacyjna w świetle doktryny wojennej Rosji. Ośrodek Studiów Wschodnich, 2015-05-19, s. 38–39. ISBN 978-83-62936-57-1.
- ↑ Олег Нaзаров, Информационные войны – угроза для цивилизации [online], Литературная газета, 23 października 2013 (ros.).
- ↑ Jak dezinformacja kształtuje nasze postrzeganie Ukrainy? [online], NASK (pol.).
- ↑ Kremlin information manipulation and interference in the Lublin Triangle and Moldova [online], Instytut Kościuszki, 3 lipca 2024 (ang.).
- ↑ Rosyjska ingerencja w amerykańskie wybory prezydenckie w latach 2016 i 2020 jako próba realizacji rewolucyjnego scenariusza walki informacyjnej [online], Warsaw Institute, 3 lipca 2021 (pol.).