Wojna na wyczerpanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wojna na wyczerpanie
konflikt izraelsko-arabski
Ilustracja
Starcia podczas wojny na wyczerpanie koncentrowały się w strefie Kanału Sueskiego
Czas czerwiec 1967 – 7 sierpnia 1970
Miejsce Bliski Wschód
Terytorium Zjednoczona Republika Arabska Egipt /  Izrael
Linia Bar-Lewa
• wybrzeże Morza Czerwonego
• cele w głębi terytorium Egiptu
półwysep Synaj
 Jordania /  Izrael
Zachodni Brzeg
• obszary wzdłuż granicy izraelsko-jordańskiej
 Syria /  Izrael
Wzgórza Golan
Wynik • zawieszenie broni
• utrzymanie przez Izrael zdobyczy terytorialnych z wojny sześciodniowej
Strony konfliktu
 Izrael Zjednoczona Republika Arabska Egipt
 Jordania
 Syria
Palestyna (państwo) Organizacja Wyzwolenia Palestyny
Wsparcie:
 ZSRR
 Kuba[1]
Siły
Izrael Siły Obronne Izraela Zjednoczona Republika Arabska Siły Zbrojne Egiptu
Zjednoczona Republika Arabska Siły Zbrojne Syrii
Jordania Siły Zbrojne Jordanii
 ZSRR (32 000 osób)[2]
• 18. Dywizja Rakiet Przeciwlotniczych Specjalnego Przeznaczenia
• 135. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego
• 35. Samodzielna Eskadra Lotnictwa Myśliwskiego
• 90. Samodzielny Dywizjon Zwiadu Dalekiego Zasięgu
• okręty Floty Czarnomorskiej
Straty
 Izrael
• 1 551 zabitych (1 424 żołnierzy i 127 cywilów),
• 2 700 rannych (2 000 żołnierzy i 700 cywilów)
Zjednoczona Republika Arabska Egipt
• 5 000 zabitych
 ZSRR
• 58 zabitych
 Kuba[3]
•180 zabitych
• 250 rannych
brak współrzędnych

Wojna na wyczerpanie (hebr. ‏מלחמת ההתשה‎, milchemet ha-hatasza; arab.‏حرب الاستنزاف‎ trb. hrb al-astnzaf trl. ḥrb āl-āstnzāf) – wojna lokalna prowadzona w latach 1967–1970 pomiędzy Izraelem a Egiptem, w którą zaangażowane były także Syria, Jordania i Organizacja Wyzwolenia Palestyny. Strona arabska miała również wsparcie wojskowe ZSRR i Kuby. Wojna została zapoczątkowana przez Egipt, uznający, że długotrwały konflikt z Izraelem doprowadzi do licznych strat w ludziach i osłabi gospodarkę Izraela. Miałoby to doprowadzić do wycofania się Państwa Izrael z półwyspu Synaj, zajętego przez Siły Obronne Izraela podczas wojny sześciodniowej w 1967. Głównym obszarem działań wojennych była strefa Kanału Sueskiego (linia Bar-Lewa) oraz oba wybrzeża Morza Czerwonego. Do starć dochodziło również w głębi terytorium egipskiego i jordańskiego, a także na Zachodnim Brzegu i Wzgórzach Golan. Wojna została zakończona zawieszeniem broni w 1970.

Wprowadzenie[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1967 Izrael podczas wojny sześciodniowej pokonał Egipt, Syrię i Jordanię oraz zajął półwysep Synaj, Zachodni Brzeg i Wzgórza Golan. Państwa arabskie poniosły dotkliwą porażkę, jednak nie pogodziły się z zaistniałą sytuacją. 17 czerwca 1967 ministrowie spraw zagranicznych trzynastu państw arabskich proklamowali w Kuwejcie utworzenie wspólnego frontu walki przeciwko izraelskiej agresji. Postanowiono, że żadne arabskie państwo nie będzie prowadziło z Izraelem żadnych rozmów, nie zawrze z nim traktatu pokojowego i nie uzna istnienia państwa żydowskiego w Palestynie. Izolując Izrael politycznie i gospodarczo, postanowiono rozpocząć „wojnę na wyczerpanie”. Na Izrael miały spadać jednocześnie ze wszystkich stron różnorodne ataki przeprowadzane przez arabskich terrorystów, jak i przez arabskie armie. Miały one zmęczyć i wyczerpać zasoby strategiczne Izraela, aby osłabiony nie był przygotowany do ostatecznej inwazji i zniszczenia. Jednak terminem „wojna na wyczerpanie” przyjęło się określać starcia zbrojne, do których doszło w latach 1967–1970 na froncie izraelsko-egipskim.

Pierwsze starcia[edytuj | edytuj kod]

Prawie natychmiast po ogłoszeniu zawieszenia broni zaczęło dochodzić do sporadycznej wymiany ognia. Do starć dochodziło głównie w rejonie Kanału Sueskiego i rzeki Jordan, ale także na Wzgórzach Golan i pograniczu izraelsko-libańskim. Do pierwszego większego incydentu zbrojnego doszło rankiem 1 lipca 1967, gdy egipscy komandosi zaatakowali izraelską kolumnę zmechanizowaną w pobliżu Ras al-Ush na Synaju. Zginął 1 Izraelczyk, a 13 żołnierzy zostało rannych. Do tego aktu agresji doszło pomimo obowiązującego rozejmu[4].

W następnych dniach doszło do serii powietrznych incydentów nad półwyspem Synaj. 4 lipca egipskie samoloty zbombardowały kilka izraelskich baz, tracąc jeden myśliwiec MiG-17 zestrzelony przez obronę przeciwlotniczą. 5 lipca egipskie myśliwce MiG-21 zestrzeliły dwa izraelskie myśliwce Mirage III. 8 lipca izraelska obrona przeciwlotnicza zestrzeliła egipski myśliwiec MiG-21 wyposażony w kamery wywiadowcze. 9 lipca zestrzelony został egipski Su-7, na co Egipcjanie odpowiedzieli serią nalotów na izraelskie pozycje, które osiągnęły swoją kulminację pomiędzy 11 a 15 lipca.

Skala egipskich działań wojskowych nad półwyspem Synaj była tak duża, że dowództwo Sił Obronnych Izraela przerzuciło 15 lipca w rejon walk dwie eskadry myśliwców Mirage III. Od razu doszło do bitwy powietrznej, w której zostały zestrzelone dwa myśliwce Su-7, jeden MiG-17 oraz jeden MiG-21. Izraelczycy stracili przy tym jeden samolot myśliwski Mirage III. Skutkiem bitwy było zaprzestanie egipskich bombardowań Synaju.

Zbrojenia Egiptu[edytuj | edytuj kod]

Cały czas od zakończenia wojny sześciodniowej Egipt wykorzystywał na odbudowę swoich sił zbrojnych i 23 lipca 1967 oficjalnie poinformował o osiągnięciu pełnej gotowości bojowej do nowej wojny przeciwko Izraelowi. Tak szybka odbudowa sił zbrojnych była możliwa tylko dzięki pomocy finansowej bogatych państw naftowych Zatoki Perskiej (pomoc w wysokości 225 mln dolarów rocznie) i pomocy wojskowej Związku Radzieckiego (dostawa 400 samolotów i przeszkolenie ponad 300 pilotów).

W tym samym czasie Izrael nie mógł odbudować swoich strategicznych rezerw wojskowych, ponieważ Francja i Stany Zjednoczone ogłosiły trwające 135 dni embargo na sprzedaż sprzętu wojskowego do Izraela.

Propozycja pokojowa Izraela[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1967 rząd Izraela zaproponował Egiptowi i Syrii wycofanie swoich wojsk z Synaju i Wzgórz Golan w zamian za demilitaryzację tych terenów, wolność żeglugi po Kanale Sueskim i Cieśninie Tirańskiej, prawo korzystania z wody rzeki Jordan oraz podpisanie traktatu pokojowego.

Pod koniec sierpnia przywódcy ośmiu państw arabskich spotkali się na szczycie Ligi Arabskiej w Chartumie. 1 września 1967 uczestnicy spotkania wydali Rezolucję chartumską, która wzywała wszystkich Arabów do kontynuowania wojny przeciwko Izraelowi, zakończenia bojkotu naftowego po wojnie sześciodniowej, zakończenia arabskiej wojny w Jemenie i udzielenia pomocy Egiptowi i Jordanii. Przyjęto uchwałę „Trzy razy nie” („nie” dla pokoju z Izraelem, „nie” dla uznania istnienia państwa Izrael, „nie” dla negocjacji z Izraelem).

Niszczyciel INS „Eilat”

Wznowienie starć na Synaju[edytuj | edytuj kod]

12 października 1967 egipskie samoloty wznowiły bombardowanie izraelskich pozycji na półwyspie Synaj. Podczas bitwy powietrznej nad Refidim zestrzelono cztery egipskie myśliwce MiG-19.

21 października egipskie okręty rakietowe klasy „Komar” zatopiły u wybrzeży Egiptu izraelski niszczyciel INS „Eilat”. Zginęło 47 izraelskich marynarzy. Był to pierwszy w dziejach wojen przypadek skutecznego użycia kierowanych pocisków rakietowych[5].

Wojna[edytuj | edytuj kod]

Za początek wojny na wyczerpanie przyjęło się uznawać czerwiec 1968, gdyż właśnie wtedy egipska artyleria rozpoczęła ostrzał izraelskich pozycji na wschodnim brzegu Kanału Sueskiego. W ciągu następnych miesięcy w wyniku ostrzału artyleryjskiego zginęło kilku izraelskich żołnierzy[6].

8 września 1968 egipska artyleria przeprowadziła ciężki ostrzał wszystkich izraelskich pozycji na wschodnim brzegu Kanału Sueskiego. Zginęło 10 izraelskich żołnierzy, a 18 zostało rannych. W następnych dniach egipskie samoloty zbombardowały liczne izraelskie bazy na półwyspie Synaj. W ostrzale 31 października zginęło kolejnych 14 izraelskich żołnierzy.

Celem Egiptu było zadanie Izraelowi jak najcięższych strat. Miało to pozbawić Siły Obronne Izraela rezerw ludzkich i obniżyć morale żołnierzy. Zasoby ludzkie Izraela były znacznie mniejsze od egipskich i Arabowie spodziewali się, że w dłuższym okresie zdobędą w ten sposób przewagę umożliwiającą rozpoczęcie inwazji i zlikwidowanie państwa żydowskiego w Palestynie.

Zmiana strategii działania Izraela[edytuj | edytuj kod]

W obliczu zupełnie nowych wyzwań i zagrożeń na półwyspie Synaj sztab główny Sił Obronnych Izraela podjął decyzję o rozpoczęciu statycznych działań obronnych. Konsekwencją tego były dalsze zmiany w sposobie organizacji izraelskich oddziałów i systemie szkolenia żołnierzy. Konsekwencje tej decyzji boleśnie odczuto podczas wojny Jom Kipur w 1973.

Jedynym pozytywnym posunięciem było zakupienie w Stanach Zjednoczonych nowych samolotów: myśliwsko-bombowych F-4E phantomów i szturmowych A-4 skyhawków. Odegrały one decydującą rolę podczas starć w następnych latach.

Linia Bar-Lewa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Linia Bar-Lewa.

W październiku 1968 dowództwo Sił Obronnych Izraela podjęło decyzję budowy systemu fortyfikacji ziemnych wzdłuż wschodniego brzegu Kanału Sueskiego. System fortyfikacji nazwano Linią Bar-Lewa, od nazwiska szefa sztabu głównego SOI generała Chajjima Bar-Lewa (1924–1994).

Linia Bar-Lewa składała się z ziemnych szańców i betonowych punktów obserwacyjnych wzniesionych wzdłuż Kanału. W najbardziej prawdopodobnych miejscach przeprawy wybudowano dodatkowe umocnienia ziemne. Szańce ziemne wznosiły się na 20 metrów nad poziomem wody, a ich nachylenie sięgało 45 stopni. Każdy punkt obserwacyjny był obsadzony przez 15 żołnierzy. Ich zadaniem było danie ostrzeżenia przy jakiejkolwiek próbie egipskiej agresji. Na bezpiecznych pozycjach z tyłu umocnień znajdowały się jednostki pancerne oraz artyleria. W ciągu 24 godzin można było zmobilizować brygady rezerwy, dla których przygotowano w rejonie Kanału magazyny z uzbrojeniem i amunicją. Mogły one przeprowadzić natychmiastowe uderzenie, włącznie z desantem na drugą stronę Kanału Sueskiego. W rejonie fortyfikacji wybudowano liczne schrony w tym przeciwlotnicze. Linię przecinały zapory przeciwpancerne oraz pola minowe o szerokości do 200 metrów.

Budowę Linii Bar-Lewa ukończono do sierpnia 1970. Całość kosztowała 500 mln dolarów.

Kontratak izraelskich spadochroniarzy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Operacja Helem.

W nocy z 31 października na 1 listopada 1968 izraelscy spadochroniarze przeprowadzili operację Helem, która polegała na ataku trzech obiektów położonych w głębi terytorium Egiptu (do 200 km od Kanału Sueskiego). Między innymi zniszczono stację transformatorową i zaporę wodną w Nadż Hammadi i most w Kinie. Operacja wywołała głęboki szok w Egipcie, pokazując że Izraelczycy mogą uderzyć w każdy punkt kraju. Prezydent Gamal Abdel Naser nakazał wybudowanie fortyfikacji wokół stu najważniejszych obiektów w państwie[7].

Oficjalny początek wojny[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser
 Osobny artykuł: Operacja Bulmus 5.

3 marca 1969 prezydent Egiptu, Gamal Abdel Naser, publicznie wypowiedział zawieszenie broni z czerwca 1967[8]. 8 marca egipska artyleria rozpoczęła na dużą skalę nękający ostrzał izraelskich pozycji na wschodnim brzegu Kanału Sueskiego. W ciągu trzech pierwszych dni artyleryjskiego ostrzału, Egipcjanie wystrzelili 40 tys. pocisków. Równocześnie egipskie lotnictwo bombardowało izraelskie stanowiska dowodzenia, składy i pozycje artylerii na półwyspie Synaj[9]. W maju 1969 zginęło 13 izraelskich żołnierzy, a 39 zostało rannych. W czerwcu izraelskie straty wyniosły 17 zabitych i 72 rannych. W odwecie izraelscy komandosi przeprowadzili serię ataków dywersyjnych na Ismailę, Port Said, Tartus i Latakija. Największą operacją (Bulmus 5) był atak jednostki specjalnej Szajjetet 13 na egipski posterunek radiolokacyjny w Ras Adabija nad Morzem Czerwonym.

Operacja Rimonim[edytuj | edytuj kod]

W obliczu nasilających się egipskich ataków, dowództwo Sił Obronnych Izraela zdecydowało się na przeprowadzenie w rejonie Kanału Sueskiego dużej operacji sił powietrznych. 20 czerwca 1969 Izraelczycy rozpoczęli zwabianie egipskich samolotów w rejony nienadzorowane przez arabskie stacje radiolokacyjne i w serii bitw powietrznych zestrzelili 12 egipskich samolotów (przy stracie czterech własnych myśliwców).

Pomimo tej udanej operacji, egipski ostrzał artyleryjski nie ustawał i w lipcu 1969 zginęło 17 izraelskich żołnierzy, a 46 zostało rannych.

Operacja Bokser[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Operacja Bokser.

19 lipca 1969 izraelscy komandosi rozpoczęli operację niszczenia egipskich stacji radiolokacyjnych i wyrzutni rakiet przeciwlotniczych SAM nad Kanałem Sueskim. W kilku atakach unieszkodliwiono egipską obronę przeciwlotniczą w południowej części Kanału, a następnie 21 lipca rozpoczęto naloty, które do 24 lipca zniszczyły egipskie stanowiska rakietowe oraz radiolokacyjne.

Pomimo tych wszystkich działań, w okresie od sierpnia do grudnia 1969 w wyniku egipskich bombardowań i ostrzału artyleryjskiego nad Kanałem Sueskim zginęło 180 izraelskich żołnierzy.

Operacja Rawiw[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Operacja Rawiw.

W nocy z 8 na 9 września 1969 izraelska armia przeprowadziła operację w rejonie na południe od portu Ras Sadat w Egipcie, niszcząc liczne wyrzutnie rakiet SAM i radzieckiej konstrukcji radary.

W następnych sześciu tygodniach izraelskie siły powietrzne przeprowadziły około tysiąca lotów bojowych niszcząc 200 wyrzutni rakiet przeciwlotniczych SAM i wszystkie stacje radiolokacyjne. Zginęło około 1,5 tys. egipskich żołnierzy. Władze Egiptu zaniepokojone brakiem możliwości obrony przed nalotami przeprowadziły masową ewakuację ludności z miast i wiosek położonych w rejonie Kanału Sueskiego. Ewakuacja objęła 750 tys. ludzi.

Międzynarodowe stanowiska[edytuj | edytuj kod]

W obliczu eskalacji działań wojennych na Bliskim Wschodzie 17 października 1969 przedstawiciele Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego rozpoczęli rozmowy poszukując sposobu zakończenia konfliktu izraelsko-egipskiego.

9 grudnia 1969 sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych William Pierce Rogers przedstawił plan zakończenia konfliktu. Plan Rogersa wzywał Egipt do pełnego „zaangażowania się w pokój” w zamian za wycofanie wojsk izraelskich z półwyspu Synaj[10]. Jednak egipski prezydent Gamal Abdel Naser zdecydowanie odrzucił plan Rogersa i zwrócił się z prośbą do Związku Radzieckiego o dostawy nowoczesnego sprzętu wojskowego. Rosjanie początkowo odmawiali kontynuowania dostaw uzbrojenia, lecz zmienili swoje zaangażowanie po wizycie Nasera w Moskwie (22 stycznia 1970). Wynikiem tej wizyty było zwiększenie radzieckiej pomocy wojskowej dla Egiptu. Liczba radzieckich „doradców wojskowych” w Egipcie stopniowo wzrosła do 10 600–12 500. Zajmowali się oni m.in. obsługą wyrzutni rakiet przeciwlotniczych, przysłanych z ZSRR. W tej grupie znajdowało się także 100–150 pilotów, którzy rozpoczęli patrolowanie egipskimi migami-21 Kanału Sueskiego.

Równocześnie w 1969 Wielka Brytania odmówiła sprzedaży Izraelowi nowych czołgów Chieftain, które dostarczano do Iranu, Kuwejtu, Omanu i Jordanii. Pojawienie się tych nowoczesnych czołgów zakłóciło równowagę sił pancernych na Bliskim Wschodzie. Decyzja ta wymusiła na rządzie Izraela rozpoczęcie prac konstrukcyjnych nad rozwojem własnego przemysłu zbrojeniowego.

Operacja Blossom[edytuj | edytuj kod]

6 stycznia 1970 izraelskie siły powietrzne rozpoczęły działania wojny psychologicznej. Izraelskie myśliwce wielokrotnie przelatywały z dużą prędkością nad egipskimi miastami, wywołując poczucie zagrożenia wśród ludności cywilnej.

Interwencja radziecka - operacja Kaukaz[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1970 rozpoczął się zupełnie nowy etap wojny na wyczerpanie, charakteryzujący się dużym zaangażowaniem Związku Radzieckiego. Wraz z dostawami najnowszego sprzętu wojskowego do Egiptu przyjechało około 9 tys. radzieckich żołnierzy i 150 pilotów (operacja Kaukaz). W ten sposób liczba radzieckich wojsk w Egipcie wzrosła z 3 tys. w styczniu do 12,2 tys. w marcu 1970. 15 marca radziecka obrona przeciwlotnicza poinformowała o osiągnięciu gotowości bojowej w rejonie Kanału Sueskiego[11]. Równocześnie na Morze Śródziemne wpłynął zespół operacyjny 60 radzieckich okrętów wojennych.

W maju 1970 egipska artyleria nasiliła ostrzał izraelskich pozycji na wschodnim brzegu Kanału Sueskiego. Wzrosła także aktywność egipskich komandosów, którzy przenikali na półwysep Synaj przeprowadzając akcje dywersyjne. W ciągu jednego tylko tygodnia zanotowano 304 incydenty zbrojne. W przestrzeni powietrznej dochodziło do nieustannych starć. W artyleryjskich pojedynkach w okresie od kwietnia do sierpnia 1970 zginęło 2 873 egipskich żołnierzy, a około 4 000 zostało rannych. Strona izraelska ponosiła niewielkie straty, gdyż żołnierze chronili się w wybudowanych schronach. W ten sposób wojna na wyczerpanie prowadziła do wyczerpania Egiptu, a nie Izraela.

Zawieszenie broni[edytuj | edytuj kod]

7 sierpnia 1970 sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych William Pierce Rogers zdołał przekonać Izrael i Egipt do ogłoszenia zawieszenia broni, które miało obowiązywać przez 3 miesiące. Plan Rogersa nakładał na obie strony obowiązek zachowania „militarnego status quo w obrębie strefy sięgającej 50 km na wschód i zachód od linii zawieszenia broni”.

Egipcjanie natychmiast złamali warunki zawieszenia broni rozmieszczając do października 1970 około 100 nowych baterii rakiet przeciwlotniczych w rejonie Kanału Sueskiego. W ten sposób powstał największy w historii system obrony przeciwlotniczej.

Zaangażowanie Stanów Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1970 prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon złożył deklarację zobowiązującą Stany Zjednoczone do interwencji zbrojnej w obronie Izraela, gdyby ten został zaatakowany przez Egipt i ZSRR. Równocześnie Kongres Stanów Zjednoczonych zaniepokojony systematycznie rosnącą pozycją Związku Radzieckiego w Egipcie, po raz pierwszy zgodził się dostarczyć Izraelowi najnowocześniejszy amerykański sprzęt wojskowy o wartości 500 mln dolarów. Pozwoliło by to przywrócić równowagę sił na Bliskim Wschodzie.

Bilans[edytuj | edytuj kod]

Straty Izraela wyniosły 1424[12] żołnierzy oraz 15-16 samolotów[13]. Straty Egiptu to około 5000 zabitych oraz 101–113 samolotów[13]. Ponadto zginęło 3 pilotów radzieckich.

Skutki konfliktu[edytuj | edytuj kod]

28 września 1970 zmarł prezydent Gamal Abdel Naser. Jego następca, Anwar as-Sadat, akceptował zawieszenie broni. Jednak natychmiast po przejęciu rządów rozpoczął planowanie kolejnej wojny z Izraelem, w celu odzyskania półwyspu Synaj. Wojna ta wybuchła w 1973 (wojna Jom Kipur).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Benny Morris. „A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–1999”. Knopf 1999. ​ISBN 0-679-42120-3
  • Yaacov Bar-Simon Tov. The Israeli-Egyptian War of Attrition, 1969–70. New York: Columbia University Press, 1980.
  • Chaim Herzog i Shlomo Gazit. The Arab-Israeli Wars: War and Peace in the Middle East. New York: Vintage Books, 2004.
  • Jan Kalvik, The War of Attrition, „Defence and Intelligence Norway”, 5 września 2015 [dostęp 2020-04-15].
  • Lawrence L. Whetten. „The Canal War: Four-Power Conflict in the Middle East”. MIT Press, Cambridge, 1974. ​ISBN 0-262-23069-0
  • Alex MacDonald, Fidel Castro's lasting legacy in the Middle East, „Middle East Eye”, 27 listopada 2016 [dostęp 2020-04-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]