Wojny chłopskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wojska chłopskie: chorąży Klos Wuczer i dobosz Acker Koncz w miedziorycie Sebalda Behama

Wojny chłopskiepowstania chłopskie[1], skierowane przeciw systemowi feudalnemu.

Rewolty chłopskie[edytuj | edytuj kod]

Powstania chłopskie były ostatnim etapem oporu chłopskiego, skierowanego przeciw uciskowi feudalnemu. Chłopi nigdy nie buntowali się bez powodu. Do buntu dochodziło kiedy przebrała się miara niesprawiedliwości narastających przez długi czas[2]. Zazwyczaj poprzedzał go bierny opór w postaci umyślnego przewlekania robót (uznawanego przez szlachtę za lenistwo), otwarta odmowa pracy i zbiegostwo[3].

Powstania chłopskie, pomimo że obejmowały wielką liczbę uczestników i stanowiły silny wstrząs dla feudalizmu, prawie zawsze kończyły się zwycięstwem feudałów i krwawymi represjami wobec chłopów. Do wojen chłopskich zalicza się między innymi:

Z uczestnikami powstań chłopskich obchodzono się okrutnie:

Kluczową przyczyną niepowodzeń powstań chłopskich była zbyt słaba współpraca z mieszczanami, przy równoczesnym sojuszu feudałów, na przykład powstanie chłopów francuskich w 1358 stłumili wspólnie feudałowie francuscy i angielscy, pomimo że byli ze sobą skonfliktowani[13]. Według prof. Władysława Góry wpływ na upadek feudalizmu w wielu krajach europejskich miały wojny toczone przez rewolucyjną Francję na przełomie XVIII i XIX wieku[14].

Powstania chłopskie na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Na ziemiach polskich walka chłopska nigdy nie przybrała charakteru wielkich powstań, tak jak we Francji, Anglii, Niemczech lub w Rosji. Prawdopodobną przyczyną tego była możliwość stosowania innych form oporu. Rozruchy chłopskie przekształciły się w formę powstań dopiero przy próbie zepchnięcia Kozaków do roli chłopów pańszczyźnianych, wywołując liczne powstania chłopsko-kozackie na kresach Rzeczypospolitej (powstanie Pawluka (1637), Chmielnickiego (1648), Paleja (1702), Perebinosa (1712)). Po rozbiorach podejmowane były próby łączenia likwidacji feudalizmu z walką o niepodległość Polski: spisek Franciszka Goszkowskiego (1796), działalność konspiracyjna ks. Piotra Ściegiennego. Zdecydowana walka chłopów z systemem feudalnym została nawet wykorzystana przez zaborcę do realizacji własnych celów: rabacja galicyjska (1846)[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mączak 1981 ↓, s. 118.
  2. Leszczyński 2020 ↓, s. 205.
  3. Lech 1965 ↓, s. 113.
  4. Felczak 1983 ↓, s. 113.
  5. a b Ludwik Bazylow, Historia Rosji. Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1969, s. 121.
  6. Leszczyński 2020 ↓, s. 211.
  7. Biografia Johna Balla na Spartacus Educational (ang.).
  8. Romuald Romański, Najsłynniejsze bękarty w dziejach Polski. Losy pozamałżeńskich dzieci królów i książąt polskich, Warszawa 2012, s. 69.
  9. Juliusz Demel, Historia Rumunii. Warszawa – Wrocław – Kraków – Gdańsk – Łódź 1986, s. 248.
  10. Kazimierz Lepszy, Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia, Warszawa 1968, s. 65.
  11. Źródło: Kalendarium dziejów Polski, ISBN 83-08-03025-4.
  12. Kazimierz Lepszy, Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia, Warszawa 1968, s. 146.
  13. Mała Encyklopedia 1967 ↓, s. 244.
  14. Góra 1979 ↓, s. 37.
  15. Mączak 1981 ↓, s. 118–119.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mała Encyklopedia Wojskowa. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Wacław Felczak: Historia Węgier. Wyd. 2. Warszawa - Wrocław - Kraków - Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983. ISBN 83-04-01028-3.
  • Marian Lech: Za króla Sasa. Wyd. 1. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965.
  • Adam Leszczyński: Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania. Wyd. 1. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o., 2020. ISBN 978-83-280-8347-9.
  • Władysław Góra: Refleksje nad historią Polski Ludowej. Wyd. 1. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1979. ISBN 83-222-0048-X.
  • Antoni Mączak: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku. O-Ż. Wyd. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0185-6.