Wojskowe Biuro Historyczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy instytucji z okresu międzywojennego. Zobacz też: Wojskowe Biuro Historyczne im. gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego.

Wojskowe Biuro Historyczne (WBH) – polska wojskowa instytucja historyczna działająca w Warszawie w latach 1927–1939.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

21 listopada 1918, w nowej strukturze organizacyjnej Sztabu Generalnego WP, zorganizowana została Sekcja IV Historyczno-Wojskowa. Sekcja była jedną z siedmiu komórek organizacyjnych podporządkowanych szefowi Oddziału VII Naukowego, kpt. Stanisławowi Kwaśniewskiemu.

We wrześniu 1919 powstała Sekcja Historyczno-Operacyjna Oddziału III Naczelnego Dowództwa. W 1921 r. została ona przekształcona w Wydział, a następnie Referat Historyczno-Operacyjny Oddziału III Sztabu Generalnego WP, a ten 14 listopada 1922 r. przeformowano w Biuro Historyczne Sztabu Generalnego. Ostatecznie w 1927 r. doszło do zmiany nazwy na Wojskowe Biuro Historyczne.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

WBH podlegało Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych. Jego zadaniem było prowadzenie studiów i prac badawczych dotyczących polskich i powszechnych dziejów wojskowych I wojny światowej, walk prowadzonych przez polskie formacje w I wojnie światowej, walk Wojska Polskiego w latach 1918-1921 oraz wojen dawnych. Kierownictwu WBH zostało także podporządkowane Archiwum Wojskowe.

Wojskowe Biuro Historyczne składało się z następujących Wydziałów:

WBH wydawało własne czasopismo pod nazwą „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, który ukazywał się w latach 1929–1938.

Obsada personalna[edytuj | edytuj kod]

Szefowie biura
Zastępcy szefa biura
Obsada personalna biura w 1939 roku
  • szef biura - płk dypl. kaw. Bronisław Rakowski
  • zastępca szefa biura - ppłk dypl. kaw. Tadeusz Machalski
  • oficer do zleceń - rtm. Jan Robert Gogolewski
  • sekretarz Ogólnej Komisji Orzekającej - kpt. adm. Kajetan Kobak
  • szef Wydziału Wojen Dawnych - mjr piech. Otton Laskowski
  • szef Wydziału Wojny Światowej - mjr dypl. kaw. Karol Riedl
  • szef Wydziału Formacji Polskich - ppłk dypl. piech. Józef Moszczeński
  • szef Wydziału Wojny Polsko-Bolszewickiej - ppłk dypl. piech. Alojzy Horak (do 5 IX 1939 → szef WBH)
  • kierownik Samodzielnego Referatu Wydawnictw - mjr dypl. piech. Jerzy Wądołkowski
  • kierownik Samodzielnego Referatu Archiwum - mjr adm. Włodzimierz Rupniewski
  • kierownik referatu - kpt. dypl. piech. Józef Kuropieska
Oficerowie biura

WBH na obczyźnie[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu wojny obronnej 1939 r., WBH zostało 5 września 1939 r. częściowo ewakuowane do Rumunii, gdzie szefem Biura został mjr Otton Laskowski. Następnie rozkazem gen. bryg. M. Kukiela z 4 marca 1940 r. WBH zostało odtworzone we Francji jako część Ministerstwa Spraw Wojskowych z siedzibą w Paryżu. Zadania Biura zostały ustalone następująco:

  • Gromadzenie dokumentów, opracowanie i ogłaszanie materiałów historycznych dotyczących wojen polskich, włącznie z wojną obronną 1939 r.,
  • Udostępnianie odpisów dokumentów szefowi Biura Rejestracji i Biura Personalnego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

Jednocześnie po zakończeniu działań wojennych z Niemcami, Sztab Główny WP powołał Komisję Historyczną Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych walczących na obczyźnie. Działała ona pod przewodnictwem gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby i jego zastępcy gen. bryg. Mariana Kukiela. Powstała także Podkomisja Historyczna Armii Krajowej pod przewodnictwem płk. dypl. Stanisława Lityńskiego. Obie te Komisje zostały połączone rozkazem Szefa Sztabu Głównego z 10 grudnia 1946 r., tworząc Samodzielną Sekcję Badań Wojskowo-Historycznych, przemianowaną później na Komisję Historyczną b. Sztabu Głównego. Uzyskała ona, jako instytucja naukowa, status angielskiej instytucji charytatywnej oraz osobowość prawną.

12 października 1972 r. Komisja Historyczna zawarła umowę z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego o wzajemnych stosunkach i współpracy. W imieniu Komisji umowę podpisali gen. dyw. Stanisław Kopański i płk dypl. Zygmunt Jarski, a w imieniu Instytutu Edward Raczyński i płk dypl. Stanisław Leśniowski. Owocem wspólnej pracy było opracowanie „Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej”, wydane w następujących tomach i częściach:

W 1993 r. Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego przekazała do Polski większość posiadanych egzemplarzy, by mogli z niego korzystać krajowi historycy.

Oprócz działalności wydawniczej, jako instytucja naukowa grupująca wielu wybitnych oficerów, Komisja prowadziła także wielostronne studia wojskowe, służąc wskazówkami i pomocą ruchowi niepodległościowemu w kraju.

Obecnie Komisja działa przy Instytucie im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie. W posiadaniu archiwum Instytutu znajduje się unikatowy zbiór dokumentów wszystkich jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz dokumentacja ambasad rządu londyńskiego zamykanych przez kolejne państwa uznające komunistyczne władze w Warszawie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wojskowy Instytut Historyczny

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 stycznia 1923 roku, s. 51.
  2. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 28 marca 1923 roku, s. 213.
  3. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 stycznia 1925 roku, s. 29.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 24 września 1926 roku, s. 319.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 24 września 1926 roku, s. 317.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 132 z 16 grudnia 1925 roku, s. 721.
  7. Paduszek i Rawski 2011 ↓, s. 70.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych: 50-lecie: Londyn 1946-1996, red. nauk. Rafał Stolarski, Warszawa 1997;
  • Benon Miśkiewicz, Polska historiografia wojskowa: próba analizy i syntezy, Toruń 2003;
  • Służba historyczna Wojska Polskiego = The historical service of the Polish Army: informator, Warszawa 2002;
  • Z dziejów służby historycznej Wojska Polskiego 1918-2002, Zbigniew Grabowski, Warszawa: „Comandor”, 2002, ISBN 83-88329-59-6, OCLC 69526434.
  • Szefowie ośrodków naukowo-badawczych wojskowej służby historycznej 1921-2002: w 80-lecie wojskowej służby historycznej: materiały z konferencji naukowej, Warszawa 29 listopada 2002 r., red. nauk. Zbigniew Moszumański, Warszawa 2003, ​ISBN 83-88329-71-5​;
  • Janusz Zuziak, Polska historiografia wojskowa w Wielkiej Brytanii w latach 1939-1990: instytucje, ludzie, publikacje, Warszawa 2001.
  • Konrad Paduszek, Witold Rawski. Wojskowe Biuro Historyczne i jego kadra w 1939 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 12 (63) / 1 (234), s. 69-96, 2011. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]