Wola Buchowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wola Buchowska
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Jarosław
Wysokość 175 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 820[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-511[3]
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0603589
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Wola Buchowska
Wola Buchowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wola Buchowska
Wola Buchowska
Ziemia50°06′39″N 22°37′00″E/50,110833 22,616667

Wola Buchowskawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Jarosław.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Wola Buchowska[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0603595 Dąbrowa część wsi
0603610 Florki przysiółek
0603603 Lisie Jamy część wsi
0603626 Ostrówek przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa na tym terenie są związane z odkryciem archeologicznym monet rzymskich sprzed około 100 lat p.n.e, gdy przez te tereny przechodził starożytny solno-bursztynowy, bałtycko-czarnomorski szlak kupiecki. Pierwsza wzmianka o Parafii Buchowska pojawiła się w dokumentach z 1397 roku, o których wspomina Schematyzm Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej w opisie parochii Dębno: (Gramota najdawniejsza na dotacijo sjej parohij nachoditsja w aktach parohijalnych z 1397 Vladislaus Dei Gratia Rex Poloniae. Dawnijszimi czasami mal „Buchowska paroch”, otdilne pastwisko poznijsze priłuczeno do gromadskogo)[6].

Wieś powstała przy końcu XVI wieku, jako Wola Leżachowska. Nazwa „Wola” oznaczała wolność na wiele lat od czynszów na rzecz dworu i dziedzica w celu zagospodarowania się nowych osadników na nowym terenie. Wole i Wólki zaczęły powstawać w Polsce już od XIII wieku; wieś otrzymywała też drugi człon przymiotnikowy od nazwy macierzystej wsi (w której terytorium była wcześniej jako maleńka osada-przysiółek) lub od nazwiska pierwszego osadnika-założyciela.

Przydatnym źródłem wiedzy o historii miejscowości są regestra poborowe z XVI i XVII wieku, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej. 5 lipca 1594 roku Wolę Pozowską alias Leżachowską i inne wsie, otrzymała Katarzyna Sieniawska[a][7][b], a w 1606 roku przejęła je Anna Ostrogska[c]. W 1636 roku tereny te otrzymał Stanisław Lubomirski[d][e]. W 1642 roku po raz pierwszy w rejestrach pogłównego wzmiankowana jest Wola Buchowska należąca do klucza dóbr Jarosławskich, w której było 48 domów[f][8]. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska „Buchowskich” czy też od osadników pochodzących z wsi „Buchowycze” (w rejonie Lwowskim), a co najbardziej prawdopodobne od „Buchty” części Manasterza położonej u ujścia Lubaczówki do Sanu (w jęz. niemieckim słowo „Buchta” oznaczało port rzeczny). W rejestrze podymnego z 1711 roku była wzmiankowana Posańska Wola alias Buchow[g][9].

W połowie XVII wieku mieszkało w Woli Buchowskiej 18 rodzin zagrodniczych i 7 komorników; w latach 1648-1649 tereny te spustoszyli Tatarzy, a następny najazd Tatarski był w 1672 roku po, którym pozostało tylko 15 domów. Od 1613 roku dobra Jarosławskie objął Stanisław Lubomirski, który otrzymał majętności ⅓ Jarosławia i 12 wsi z folwarkami jako posag żony Zofii Ostrogskiej. W 1681 roku puszczono wieś w dzierżawę pani Grabskiej , a było wtedy 1000 zagonów ziemi; inwentarz dóbr Sanguszków z 1724 roku wymienia 17 nazwisk i ilość posiadanych zagonów ziemi. Ostatnia z linii rodowej Marianna Lubomirska została poślubiona za Janusza Aleksandra Sanguszkę, który 7 grudnia 1753 roku dokonał Transakcji kolbuszowskiej na mocy , której majętności te przeszły na Czartoryskich. W 1880 roku było zamieszkałych 555 ludzi, a w 1890 roku było 621 ludzi; w 1900 roku w 123 domach mieszkało 679 ludzi. Ostatnim właścicielem był Witold Czartoryski aż do reformy rolnej w 1944 roku.

Ludność wyznania rzymskokatolickiego należała do parafii w Gniewczynie Łańcuckiej (w 1860 roku było 325 wiernych)[10], a później do parafii w Wólce Pełkińskiej, która powstała w 1924 roku (w 1927 roku było 610 wiernych)[11]. W 1945 roku powstała rzymskokatolicka parafia w Gorzycach i część Woli Buchowskiej w pobliżu została przydzielona do parafii Gorzyckiej. Ludność unicka należała do grekokatolickiej cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzycach (w 1875 roku było 121 wiernych, a w 1937 roku było 210 wiernych)[h].

W 1897 roku wybrana została zwierzchność gminna, której naczelnikiem został Kazimierz Janas[12], a w 1902 roku w 123 domach było 679 mieszkańców. Wieś należała do obszaru dworskiego Czartoryskich w Pełkiniach. W I połowie XX wieku w Woli Buchowskiej było 107 domów (w tym 27 domów w przysiółku Ostrówek).

W lipcu 1944 roku w walce powietrznej nad wsią został zestrzelony pilot radziecki Aleksandr Pawłowicz Synicyn (odznaczony orderem Bohatera Związku Radzieckiego). W lipcu 1970 roku odsłonięto pomnik ku jego czci[13].

W maju 1945 z Gorzyc i Woli Buchowskiej na Ukrainę wysiedlono 181 mieszkańców z 39 domów.

W latach 1954-1968 wieś należała go gromady Wólka Pełkińska, a po jej zlikwidowaniu w latach 1969-1972 do gromady Pełkinie. Od 1973 roku Wola Buchowska należy do Gminy Jarosław. W połowie XIX wieku obecny przysiółek Dąbrowa był nazywany: „Bernardyńska”, a Załuże nie istniało (zostało założone później); obecnie Wola Buchowska składa się z przysiółków: Dąbrowa, Florki, Grochy, Załuże i Ostrówek.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa w Woli Buchowskiej są datowane na 1886 rok, gdy Rada szkolna krajowa reskryptem z dnia 17 października 1886 roku, zorganizowała publiczną szkołę etatową[14]. Przydatnym źródłem archiwalnym wiedzy o szkolnictwie w Galicji są Austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. W latach 1886-1892 szkoła była filialna, a od 1892 roku szkoła była 1-klasowa. Szkoły w XIX wieku były trywialne, a od 1874 roku publiczne. Szkoły w Galicji były na wsiach tylko męskie, a od 1890 roku mieszane (koedukacyjne).

W 2010 roku szkoła filialna w Woli Buchowskiej, z powodu braku uczniów została zlikwidowana.

Nauczyciele kierujący i kierownicy szkoły
1887-1889. Gwalbert Kruczek[15].
1889-1890. Andrzej Pałys[16].
1890–1891. Bolesław Kwiatkowski[17].
1891-1892. Józefa Kwiatkowska[18].
1892-1893. Henryk Zys[19].
1893-1894. Józef Osada[20].
1894-1901. Jan Marek[21].
1901-1902. Antoni Wrześniowski[22].
1902-1910. Seweryna Kostowiecka[23].
1911-1912. Maria Chmura[24].
1912-1924(?). Teofil Lichaczewski[25].
1931–1938. Teodor Kluz[26].

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 5 lipca 1594 roku dokonano podziału dóbr po Zofii Kostkowej. Katarzyna Sieniawska otrzymała wsie: Głęboką, Rudołowice, Wolę Roźwienicką, Rudołowice, Wierzbną, Kruhel, Wolę Pozowską alias Leżachowską, Kostków, Tywonię (homogialis), Szówsko, Wiązownicę, Nielepkowice, Manaster, Wolę Manasterską, Dybków, Dobrą Lubienicę, Cieplice, Dąbrowicę.
  2. Już w 1594 roku była wzmianka o Woli Pozowskiej (późniejsza Wólka Pełkińska) i Woli Leżachowskiej: Wola Pozowska alias Leżachowska (łać. - Wola Pozowska zwana też Leżachowska). Natomiast Wola Manasterska była położona na północnym brzegu Lubaczówki (późniejsza Czerwona Wola z Czercami) i na lewym brzegu Sanu (późniejsze Wielgosy)
  3. Anna Ostrogska w 1606 roku wyprocesowała od swej siostry Katarzyny Sieniawskiej następujące wsie:Kruhel, Leżachów z Wolą Leżachowską (Wolą Buchowską), Manasterz, Tywonię, Uhrce (Węgierkę?) i Wolę Manasterską (Czerwoną Wolę)
  4. Stanisław Lubomirski w 1636 roku otrzymał wsie: Czerce (przysiółek Czerwonej Woli), Czerwoną Wolę, Kostków (folwark w Pełkiniach), Leżachów, Mołodycz, Manasterz, Nielepkowice, Pełkinie, Ryszkową Wolę, Szówsko, Tarnawiec, Wiązownicę, Wierzbnę, Wolę Buchowską, Wolę Manastyrską i Wolę Pełkińską.
  5. Rejestr poborowy z 1651 roku informuje o Manastyrskiej Woli, wsi lokowanej na wysokości Manasterza na przeciwnej stronie Sanu jako zaplecze dla portu rzecznego w Manasterzu, czyli były to późniejsze Wielgosy.
  6. W rejestrze pogłównego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano: Buchowska Wola: a personis subditorum n[umer]o 48 facit summa ...........48/0.
  7. Wzmianka w taryfie podymnego z 1711 roku Posańska Wola alias Buchów (łać. - Posańska Wola zwana też Buchów), co wskazuje na jakieś powiązania z Wolą posańską (późniejsze Gorzyce)
  8. Z powodu dalekiej odległości od parafii Łacińskiej w Gniewczynie pewna część Polaków przeszła w XVII wieku do pobliskiej cerkwii, a w 1945 roku powrócili do obrządku łacińskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-11].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Schimatism Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1879 (str. 178) [dostęp 2017-12-02]
  7. ks. Jakub Makara Dzieje Marafji Jarosławskiej (str. 94-95) [dostęp 2017-12-02]
  8. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 13)
  9. Taryfa podymnego dóbr ziemi przemyskiej z 1711. (str. 110). Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rps 571, s. 633-647.
  10. Schematismus Venerabilis Cleri Dioecesani Rit. Lat. Premisliensis Pro Anno 1860 (str. 64) [dostęp 2017-12-01]
  11. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1927 (str. 64) [dostęp 2017-12-01]
  12. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na 1902 rok (str. 67) [dostęp 2017-11-30]
  13. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 594
  14. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 151) [dostęp 2017-11-30]
  15. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1888 (str. 385) [dostęp 2017-11-30]
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1890 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1892 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  19. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1893 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  20. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1894 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  21. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1895 (str. 436) [dostęp 2017-11-30]
  22. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1902 (str. 563) [dostęp 2017-11-30]
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903 (str. 563) [dostęp 2017-11-30]
  24. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 685) [dostęp 2017-11-30]
  25. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1913 (str. 750) [dostęp 2017-11-30]
  26. Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego. Rocznik 1931 (str. 237) [dostęp 2017-11-30]