Wola Buchowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wola Buchowska
wieś
Ilustracja
Świetlica wiejska
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

jarosławski

Gmina

Jarosław

Wysokość

175 m n.p.m.

Liczba ludności (2021)

771[2]

Strefa numeracyjna

16

Kod pocztowy

37-511[3]

Tablice rejestracyjne

RJA

SIMC

0603589[4]

Położenie na mapie gminy wiejskiej Jarosław
Mapa konturowa gminy wiejskiej Jarosław, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Wola Buchowska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Wola Buchowska”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Wola Buchowska”
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa konturowa powiatu jarosławskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Wola Buchowska”
Ziemia50°06′34″N 22°36′31″E/50,109444 22,608611[1]
Krzyż przydrożny na Przymiarkach
Strażnica OSP w Dąbrowie
Krzyż przydrożny w Dąbrowie
Nowe zalesienia w Dąbrowie

Wola Buchowskawieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Jarosław[5][4].

Prywatna wieś szlachecka, położona w województwie ruskim, w 1739 roku należała do klucza Jarosław Lubomirskich[6]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Wola Buchowska[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0603595 Dąbrowa część wsi
0603610 Florki przysiółek
0603603 Lisie Jamy część wsi
0603626 Ostrówek przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa na tym terenie są związane z odkryciem archeologicznym monet rzymskich sprzed około 100 lat p.n.e, gdy przez te tereny przechodził starożytny solno-bursztynowy, bałtycko-czarnomorski szlak kupiecki. Pierwsza wzmianka o wsi Buchowska pojawiła się w dokumentach z 1397 roku, o których wspomina Schematyzm Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej w opisie parochii Dębno: (Gramota najdawniejsza na dotacijo sjej parohij nachoditsja w aktach parohijalnych z 1397 Vladislaus Dei Gratia Rex Poloniae. Dawnijszimi czasami mal „Buchowska paroch”, otdilne pastwisko poznijsze priłuczeno do gromadskogo)[7].

Wieś powstała przy końcu XVI wieku, jako Wola Leżachowska. Nazwa „Wola” oznaczała wolność na wiele lat od czynszów na rzecz dworu i dziedzica w celu zagospodarowania się nowych osadników na nowym terenie. Wole i Wólki zaczęły powstawać w Polsce już od XIII wieku; wieś otrzymywała też drugi człon przymiotnikowy od nazwy macierzystej wsi (w której terytorium była wcześniej jako maleńka osada-przysiółek) lub od nazwiska pierwszego osadnika-założyciela.

Przydatnym źródłem wiedzy o historii miejscowości są regestra poborowe z XVI i XVII wieku, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej. 5 lipca 1594 roku Wolę Pozowską alias Leżachowską i inne wsie, otrzymała Katarzyna Sieniawska[a][b][c][8], a w 1606 roku przejęła je Anna Ostrogska[d]. W 1636 roku tereny te otrzymał Stanisław Lubomirski[e]. W 1642 roku po raz pierwszy w rejestrach pogłównego wzmiankowana jest Wola Buchowska należąca do klucza dóbr Jarosławskich. W 1674 roku było 48 domów[9].

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska „Buchowskich” czy też od osadników pochodzących z wsi „Buchowycze” (w rejonie Lwowskim), lub od „Buchty” części Manasterza położonej u ujścia Lubaczówki do Sanu (w jęz. niemieckim słowo „Buchta” oznaczało port rzeczny). W rejestrze podymnego z 1711 roku była wzmiankowana Posańska Wola alias Buchow[f][10].

W połowie XVII wieku mieszkało w Woli Buchowskiej 18 rodzin zagrodniczych i 7 komorników; w latach 1648–1649 tereny te spustoszyli Tatarzy, a następny najazd Tatarski był w 1672 roku po, którym pozostało tylko 15 domów. Od 1613 roku dobra Jarosławskie objął Stanisław Lubomirski, który otrzymał majętności ⅓ Jarosławia i 12 wsi z folwarkami jako posag żony Zofii Ostrogskiej. W 1681 roku puszczono wieś w dzierżawę pani Grabskiej, a było wtedy 1000 zagonów ziemi; inwentarz dóbr Sanguszków z 1724 roku wymienia 17 nazwisk i ilość posiadanych zagonów ziemi. Ostatnia z linii rodowej Marianna Lubomirska została poślubiona za Janusza Aleksandra Sanguszkę, który 7 grudnia 1753 roku dokonał Transakcji kolbuszowskiej na mocy, której majętności te przeszły na Czartoryskich. W 1880 roku było zamieszkałych 555 ludzi, a w 1890 roku było 621 ludzi. W połowie XIX wieku według austriackiej mapy katastralnej obecny przysiółek Dąbrowa był nazywany: „Bernardyńska”, a Załuże wówczas jeszcze nie istniało (zostało założone później).

W 1900 roku w 123 domach mieszkało 679 ludzi. Ostatnim właścicielem był Witold Czartoryski aż do reformy rolnej w 1944 roku. Ludność wyznania rzymskokatolickiego należała do parafii w Gniewczynie Łańcuckiej (w 1860 roku było 325 wiernych)[11], a później do parafii w Wólce Pełkińskiej, która powstała w 1924 roku (w 1927 roku było 610 wiernych)[12]. W 1945 roku powstała rzymskokatolicka parafia w Gorzycach i część Woli Buchowskiej (Ostrówek i Załuże) została przydzielona do parafii Gorzyckiej. Ludność unicka należała do greckokatolickiej cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzycach (w 1875 roku było 121 wiernych, a w 1937 roku było 210 wiernych)[g].

W 1897 roku wybrana została zwierzchność gminna, której naczelnikiem został Kazimierz Janas[13], a w 1902 roku w 123 domach było 679 mieszkańców. Wieś należała do obszaru dworskiego Czartoryskich w Pełkiniach. W 1921 roku w Woli Buchowskiej było 107 domów (w tym 27 domów w przysiółku Ostrówek).

W lipcu 1944 roku w walce powietrznej nad wsią został zestrzelony pilot radziecki Aleksandr Pawłowicz Synicyn (odznaczony orderem Bohatera Związku Radzieckiego). W lipcu 1970 roku odsłonięto pomnik ku jego czci[14].

2 marca 1945 roku partyzanci dokonali mordu na trzech grekokatolikach. W kwietniu 1945 roku z Gorzyc i Woli Buchowskiej na Ukrainę wysiedlono 181 mieszkańców z 39 domów.

W latach 1954–1968 wieś należała go gromady Wólka Pełkińska, a po jej zlikwidowaniu w latach 1969–1972 do gromady Pełkinie. Od 1973 roku Wola Buchowska należy do Gminy Jarosław. W 1952 roku założono Ochotniczą Straż Pożarną, a w 1971 roku oddano do użytku remizo-świetlicę.

W latach 1886–2010 we wsi istniała szkoła podstawowa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Woli Buchowskiej działa klub sportowy Ostrovia Wola Buchowska. Został on utworzony w 2007 roku. „Ostrovia” od sezonu 2021/2022 gra w klasie „A” grupy przeworskiej[15].

Osoby związane z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 5 lipca 1594 roku dokonano podziału dóbr po Zofii Kostkowej. Katarzyna Sieniawska otrzymała wsie: Głęboką, Rudołowice, Wolę Roźwienicką, Rudołowice, Wierzbną, Kruhel, Wolę Pozowską alias Leżachowską, Kostków, Tywonię (homogialis), Szówsko, Wiązownicę, Nielepkowice, Manaster, Wolę Manasterską, Dybków, Dobrą Lubienicę, Cieplice, Dąbrowicę.
  2. Już w 1594 roku była wzmianka o Woli Pozowskiej (późniejsza Wólka Pełkińska) i Woli Leżachowskiej: Wola Pozowska alias Leżachowska (łac. – Wola Pozowska zwana też Leżachowska). Natomiast Wola Manasterska była położona na północnym brzegu Lubaczówki (późniejsza Czerwona Wola z Czercami) i na lewym brzegu Sanu (późniejsze Wielgosy).
  3. Rejestr poborowy z 1651 roku informuje o Manastyrskiej Woli, wsi lokowanej na wysokości Manasterza na przeciwnej stronie Sanu jako zaplecze dla portu rzecznego w Manasterzu, czyli były to późniejsze Wielgosy.
  4. Anna Ostrogska w 1606 roku wyprocesowała od swej siostry Katarzyny Sieniawskiej następujące wsie:Kruhel, Leżachów z Wolą Leżachowską (Wolą Buchowską), Manasterz, Tywonię, Uhrce (Węgierkę?) i Wolę Manasterską (Czerwoną Wolę).
  5. Stanisław Lubomirski w 1636 roku otrzymał wsie: Czerce (przysiółek Czerwonej Woli), Czerwoną Wolę, Kostków (folwark w Pełkiniach), Leżachów, Mołodycz, Manasterz, Nielepkowice, Pełkinie, Ryszkową Wolę, Szówsko, Tarnawiec, Wiązownicę, Wierzbnę, Wolę Buchowską, Wolę Manastyrską i Wolę Pełkińską.
  6. Wzmianka w taryfie podymnego z 1711 roku Posańska Wola alias Buchów (łac. – Posańska Wola zwana też Buchów), co wskazuje na jakieś powiązania z Wolą Posańską (późniejsze Gorzyce).
  7. Z powodu dalekiej odległości od parafii Łacińskiej w Gniewczynie pewna część Polaków przeszła w XVII wieku do pobliskiej cerkwi, a w 1945 roku powrócili do obrządku łacińskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 149936
  2. Wieś Wola Buchowska w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-18] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1475 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  6. Adam Homecki, Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich (starszej gałęzi rodu) w latach 1581–1754, w: Studia Historyczne, rok V, zeszyt 3 (58), 1972, s. 436.
  7. Schimatism Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1879 (s. 178) [dostęp 2017-12-02].
  8. Ks. Jakub Makara Dzieje Parafji Jarosławskiej (s. 94–95) [dostęp 2017-12-02].
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ISBN 83-87288-55-1 (s. 13)
    [Cytat: Buchowska Wola: a personis subditorum n[umero 48 facit summa ...........48/0].
  10. Taryfa podymnego dóbr ziemi przemyskiej z 1711. (s. 110). Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rps 571, s. 633–647.
  11. Schematismus Venerabilis Cleri Dioecesani Rit. Lat. Premisliensis Pro Anno 1860 (s. 64) [dostęp 2017-12-01].
  12. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1927 (s. 64) [dostęp 2017-12-01].
  13. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na 1902 rok (s. 67) [dostęp 2017-11-30].
  14. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, s. 594.
  15. O klubie – Ostrovia Wola Buchowska.
  16. Ojciec Krystyn Kusy OFM (1943-2020).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]