Wola Buchowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wola Buchowska
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Jarosław
Wysokość 175 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 820[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0603589
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Wola Buchowska
Wola Buchowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wola Buchowska
Wola Buchowska
Ziemia 50°06′39″N 22°37′00″E/50,110833 22,616667

Wola Buchowskawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Jarosław.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Historia[edytuj]

Wieś powstała w XVII wieku; nazwa "Wola" oznaczała wolność na wiele lat od czynszów na rzecz dworu i dziedzica w celu zagospodarowania się nowych osadników na nowym terenie. Wole i Wólki zaczęły powstawać w Polsce już od XIII wieku; wieś otrzymywała też drugi człon przymiotnikowy od nazwy macierzystej wsi (w której terytorium była wcześniej jako maleńka osada-przysiółek) lub od nazwiska pierwszego osadnika-założyciela. Przydatnym źródłem wiedzy o historii miejscowości są Regestra poborowe z XVI i XVII wieku; rejestr z 1628 roku nie wymienia wsi. Kolejny spis z 1651 roku informuje o Manastyrskiej Woli, wsi lokowanej na wysokości Manasterza na przeciwnej stronie Sanu jako zaplecze dla portu rzecznego w Manasterzu. W 1642 roku po raz pierwszy wzmiankowana jest Wola Buchowska należąca do klucza dóbr Jarosławskich. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska "Buchowskich" czy też od osadników pochodzących z wsi "Buchowycze" (w rejonie Lwowskim), a co najbardziej prawdopodobne od "Buchty" części Manasterza położonej u ujścia Lubaczówki do Sanu (w jęz. niemieckim słowo "Buchta" oznaczało port rzeczny). Jeszcze na początku XX wieku Leżachów, Manasterz i Nielepkowice były geograficznie położne po obu stronach Sanu (należały do obszaru dworskiego w Pełkiniach). W połowie XVII wieku mieszkało w Woli Buchowskiej 18 rodzin zagrodniczych i 7 komorników; w latach 1648-1649 tereny te spustoszyli Tatarzy, a następny najazd Tatarski był w 1672 roku po, którym pozostało tylko 15 domów. Od 1613 roku dobra Jarosławskie objął Stanisław Lubomirski, który otrzymał majętności ⅓ Jarosławia i 12 wsi z folwarkami jako posag żony Zofii Ostrogskiej. W 1681 roku puszczono wieś w dzierżawę pani Grabskiej , a było wtedy 1000 zagonów ziemi; inwentarz dóbr Sanguszków z 1724 roku wymienia 17 nazwisk i ilość posiadanych zagonów ziemi. Ostatnia z linii rodowej Marianna Lubomirska została poślubiona za Janusza Aleksandra Sanguszkę, który 7 grudnia 1753 roku dokonał Transakcji kolbuszowskiej na mocy , której majętności te przeszły na Czartoryskich. W 1880 roku było zamieszkałych 555 ludzi, a w 1890 roku było 621 ludzi; w 1900 roku w 123 domach mieszkało 679 ludzi. Ostatnim właścicielem był Witold Czartoryski aż do reformy rolnej w 1944 roku[2].

Ludność wyznania Rzymsko-katolickiego należała do parafii w Gniewczynie (w 1869 roku było 339 wiernych), a później do parafii w Wólce Pełkińskiej, która powstała w 1924 roku (w 1927 roku było 610 wiernych)[3]. W 1945 roku powstała Rzymsko-katolicka parafia w Gorzycach i część Woli Buchowskiej w pobliżu została przydzielona do parafii Gorzyckiej. Ludność Unicka należała do Greko-katolickiej Cerkwi pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzycach. Z powodu dalekiej odległości od parafii Łacińskiej w Gniewczynie pewna część Polaków przeszła w XVII wieku do Unitów bo było na miejscu; W 1875 roku było 121 wiernych, a w 1937 roku było 210 wiernych unitów.

Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na 1902 rok podaje że pod koniec XIX wieku w Woli Buchowskiej w 123 domach było 679 mieszkańców. W 1897 roku wybrana została zwierzchność gminna: Naczelnik-Kazimierz Janas, zastępca-Szymon Perykasza, asesor-Sebastian Świerk, sekretarz-Antoni Jarosz. Wieś należała do obszaru dworskiego Czartoryskich w Pełkiniach, w 1905 roku właścicielem był Witold ks. Czartoryski[4]. W latach 1954-1968 wieś należała go Gromady Wólka Pełkińska, a po jej zlikwidowaniu w latach 1969-1972 do Gromady Pełkinie. Od 1973 roku Wola Buchowska należy do Gminy Jarosław. W połowie XIX wieku obecny przysiółek Dąbrowa był nazywany: "Bernardyńska", a Załuże nie istniało (zostało założone później); obecnie Wola Buchowska składa się z przysiółków: Dąbrowa, Florki, Grochy, Załuże i Ostrówek. Część wsi jest poprzez kościół i szkołę zintegrowana ze społecznością w Gorzycach.


Oświata[edytuj]

Początki szkolnictwa w Woli Buchowskiej są datowane na 1886 rok na podstawie Skorowidza Powiatu Jarosławskiego na 1902 rok [5]. Przydatnym źródłem archiwalnej wiedzy o szkolnictwie w Galicji są Austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii. Szematyzmy podają że w latach 1889-1892 istniała w Woli Buchowskiej szkoła filialna, a od 1893 roku szkoła 1-klasowa. Szkoły w XIX wieku były trywialne, a od 1874 roku publiczne. Szkoły w Galicji były na wsiach tylko męskie, a od 1890 roku mieszane (dostępne dla wszystkich uczniów). Skorowidz Powiatu Jarosławskiego podaje że w 1902 roku w Szkole w Woli Buchowskiej było 101 uczniów.

Kierownicy szkoły w latach 1887-1914.
1887-1889. Gwalbert Kruczek [6].
1889-1890. Andrzej Pałys [7].
1890-1892. Józefa Kwiatkowska [8].
1892-1893. Henryk Zys [9].
1893-1894. Józef Osada [10].
1894-1901. Jan Marek [11].
1901-1902. Antoni Wrześniowski [12].
1902-1910. Seweryna Kostowiecka [13].
1911-1912. Maria Chmura [14].
1912-1914. Teofil Lichaczewski [15].


Zobacz[edytuj]


Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Historia Woli Buchowskiej
  3. "Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1927
  4. "Skorowidz bóbr tabularnych w Galicji z W. ks. Krakowskim na 1905" str. 170
  5. "Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902"
  6. szematyzm 1888 Szematyzm 1888(szkoły ludowe/powiat Jarosławski)
  7. "Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1890" str. 436
  8. Szematyzm...na rok 1892
  9. Szematyzm...na rok 1893
  10. Szematyzm...na rok 1894
  11. Szematyzm...na rok 1900
  12. Szematyzm...na rok 1902
  13. Szematyzm...na rok 1910
  14. Szematyzm...na rok 1912
  15. Szematyzm na...rok 1914