Wola Gutowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wola Gutowska
Przykładowa otwarta zagroda drewnianaw Woli Gutowskiej (nr 25)
Przykładowa otwarta zagroda drewniana
w Woli Gutowskiej (nr 25)
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat radomski
Gmina Jedlińsk
Liczba ludności ok. 270
Strefa numeracyjna (+48) 48
Tablice rejestracyjne WRA
SIMC 0625310
Położenie na mapie gminy Jedlińsk
Mapa lokalizacyjna gminy Jedlińsk
Wola Gutowska
Wola Gutowska
Położenie na mapie powiatu radomskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu radomskiego
Wola Gutowska
Wola Gutowska
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Wola Gutowska
Wola Gutowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wola Gutowska
Wola Gutowska
Ziemia51°30′26″N 21°05′44″E/51,507222 21,095556

Wola Gutowskawieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlińsk. W podziale na regiony fizycznogeograficzne położona jest w makroregionie Wzniesień Południowomazowieckich na Równinie Radomskiej. Leży w bezpośrednim sąsiedztwie Jedlińska przy drodze krajowej nr 7. Jej układ przestrzenny wyznacza rozproszona zabudowa jednorodzinna i zagrodowa. Ważnym sektorem gospodarki Woli Gutowskiej jest rolnictwo.

Pierwsze wzmianki o miejscowości (1471 r.) są ściśle związane z przedstawicielami rodu Półkoziców, którzy z biegiem czasu zaczęli posługiwać się nazwiskiem "Gutowscy". Zjawiskiem charakterystycznym dla wsi były częste zmiany własnościowe. Po Gutowskich jednym z właścicieli majątku był Stanisław Witowski z Popowa herbu Rola.

Geografia[edytuj]

Wola Gutowska położona jest w obrębie Wzniesień Południowomazowieckich na Równinie Radomskiej[1]. Przez wieś przepływają rzeki: Radomka - płynąca licznymi meandrami w prosto uregulowanym korycie i Radomka Młyńska - płynąca w sztucznym korycie, tworząca naturalne zakola i niewielkie łachy piasku[2][3]. Znajduje się III strefie zagrożenia powodziowego w przypadku awarii zapory czołowej zalewu Jezioro Domaniowskie[4].

Miejscowość leży przy drodze krajowej nr 7, w bezpośrednim sąsiedztwie Jedlińska (od zachodu)[5]. W latach 1975–1998 położona była w województwie radomskim.

Układ przestrzenny Woli Gutowskiej stanowi rozproszona zabudowa jednorodzinna i zagrodowa[5].

Historia[edytuj]

Z okresu średniowiecza pochodzą pierwsze udokumentowane informacje o właścicielach Woli Gutowskiej, wspominające ród rycerski Półkoziców, jeden z najbardziej rozgałęzionych w ówczesnym rejonie. W dokumentach z lat 1411-1420 widnieje Gotard z Gutowa, ale ze źródeł pochodzących z 1471 r. występują bracia Paweł i Jan, z których pierwszy był właścicielem Gutowa i Woli Gutowskiej. Synem Pawła był Jan o przydomku "Zasada", wymieniany w Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis Jana Długosza pod określeniem „de Gutow” jako właściciel Gutowa, Woli Gutowskiej i części wsi Jawor[6].

Historyk Sebastian Piątkowski w swojej książce wymienia, iż w pierwszych latach XVI wieku córka posiadacza Woli Gutowskiej i Gutowa, Anna z rodu Półkoziców, zawarła związek małżeński z Aleksandrem z Ostrołęki, synem kasztelana czerskiego Wiganda, pieczętującego się herbem Ciołek. Ich syn, Mikołaj, dokonując czynności urzędowych, określał siebie jako „Gutowskiego” lub też „Ostrołęckiego z Gutowa”. Z biegiem czasu pierwsza z tych form utrwaliła się na stałe u jego potomków jako nazwisko. W 2. połowie XVI wieku współwłaścicielami obu wsi byli synowie Mikołaja, Jan i Sebastian. Obaj pozostawili po sobie kilku synów, co spowodowało silne rozgałęzienie rodziny Gutowskich. W Rzeczypospolitej Gutowscy trwali silnie na pozycji średniozamożnej szlachty, jednak nigdy nie sięgnęli po wysokie godności i zaszczyty[7].

W I połowie XVII wieku posiadaczem Woli Gutowskiej był Stanisław Witowski z Popowa herbu Rola, syn Stanisława Witowskiego (zm. 1641) i Elżbiety Zebrzydowskiej. W posiadaniu miał również m.in. Jedlińsk i Jedlankę[8][9].

W dniach 10-11 czerwca 1809 r. w okolicach Woli Gutowskiej rozegrała się bitwa jedlińsko-jankowicka[10].

W tomie II Słownika geograficznego Królestwa Polskiego wydanej w 1881 autorzy opisują, że w Woli Gutowskiej znajdowały się wówczas „piękne łąki i pastwiska”, a sama miejscowość oddalona była o 2 wiorst od Jedlińska oraz miała 31 domów, 207 mieszkańców i 386 mórg ziemi włościańskiej. Na początku zaznaczyli, iż to nie tylko wieś − ale także karczma[11].

W 2008 r. pojawiła się koncepcja włączenia części dotychczasowych terenów sołectw Wola Gutowska i Jedlanka do sołectwa Jedlińsk, gdyż te tereny, jak oznajmiła Rada Gminy, wykazują zwartą zabudowę mieszkaniową przylegającą do zabudowy Jedlińska. Tym samym powstałaby duża zwarta aglomeracja Jedlińska, która miała być poważnym argumentem w działaniach mających na celu przywrócenie praw miejskich gminnej siedziby[12].

Infrastruktura[edytuj]

Podstawowym źródłem zaopatrzenia w wodę gospodarstw domowych w Woli Gutowskiej jest wodociąg grupowy „Jedlińsk” zasilany z ujęcia Jedlińsk o wydajności 85 m³/h (awaryjna studnia o wydajności 72 m³/h). W miejscowości znajduje się odcinek długości 4,27 km gminnej sieci kanalizacji sanitarnej grawitacyjno-ciśnieniowej wraz z 3 pompowniami ścieków (lata budowy: 2011–2012). Wieś zaopatrzona jest w gaz ziemny za pośrednictwem gazociągów średnioprężnych wyprowadzonych ze stacji redukcyjno-pomiarowej w Jedlińsku[13].

W Woli Gutowskiej funkcjonuje ogólnodostępne zaplecze sportowo-rekreacyjne dla mieszkańców, wybudowane w 2014. W jego skład wschodzą: boisko wielofunkcyjne o nawierzchni syntetycznej wraz z podbudową, przeznaczone do gry w: piłkę ręczną, koszykówkę, siatkówkę i tenis ziemny, a także plac zabaw[14].

Komunikacja autobusowa łączy wieś z okolicznymi miejscowościami linią relacji: Wieniawa - Przytyk - Jedlińsk[15].

Przez miejscowość, położoną przy drodze krajowej nr 7, przebiega również droga powiatowa nr 3336W Wieniawa - Przytyk - Jedlińsk na odcinku o długości 775 m. Droga ta została zmodernizowana w 2007 r[16]. Przez wieś biegnie także zielony szlak pieszy Kock - Zwoleń (dł. 123 km)[17].

Gospodarka[edytuj]

Tradycyjnym i nadal ważnym źródłem utrzymania części mieszkańców jest praca w rolnictwie. W gminie Jedlińsk głównie uprawiane są zboża (żyto, owies) i ziemniaki. Część gospodarstw wyspecjalizowała się natomiast w produkcji ogrodniczej na potrzeby rynku lokalnego i przetwórstwa, np. w Woli Gutowskiej znajdują się 4 gospodarstwa uprawiające pod osłonami papryki i pomidory[18].

W miejscowości funkcjonują również 2 spośród 14 większych zakładów działających na terenie gminy:

  • produkcja części dla przemysłu maszynowego,
  • produkcja wyrobów gumowych do maszyn rolniczych[13].

Demografia[edytuj]

Rok Liczba ludności  % ±
1970 241
1978 239 −0.8%
1988 251 5%
1998 310 23.5%

Źródło danych [18]

Przypisy

  1. Program Ochrony Środowiska dla gminy Jedlińsk na lata 2009-2012 z perspektywą na lata 2013-2016 (Załącznik nr 1 do Uchwały Nr XXXV /40/2009 Rad Gminy Jedlińsk z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie uchwalenia Programu Ochrony Środowiska i aktualizacji Planu Gospodarki Odpadami dla Gminy Jedlińsk) (pol.). [dostęp 2017-03-23].
  2. NAD RADOMKĄ, IŁŻANKĄ I ZWOLENKĄ (pol.). razemdlaradomki.pl. [dostęp 2017-03-23].
  3. Sieć wielofunkcyjnych terenów otwartych systemu przyrodniczego (green belt). Etap VII (pol.). rof.mpu.radom.pl. [dostęp 2017-03-23].
  4. Podsumowanie akcji powodziowej i podtopień na obszarze powiatu radomskiego w I półroczu 2010 roku (pol.). radompowiat.pl. [dostęp 2017-03-23].
  5. a b UZASADNIENIE DO PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA PRZED HAŁASEM DLA TERENÓW POZA AGLOMERACJAMI POŁOŻONYCH WZDŁUŻ DROGI KRAJOWEJ NR 7 I EKSPRESOWEJ NR S7 NA TERENIE WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO, ZAWIERAJĄCE ZAKRES OCENIONYCH I OKREŚLONYCH ZAGADNIEŃ (pol.). mazovia.pl. [dostęp 2017-03-23].
  6. Piątkowski 2012 ↓, s. 24-25.
  7. Piątkowski 2012 ↓, s. 42.
  8. Piątkowski 2012 ↓, s. 39.
  9. Svffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielk. Xięstwa Litewskiego. Zgodnie na Naiaśnieyszego Iana Kazimierza Obranego Krola Polskiego [...]. Dane, między Warszawą, a Wolą, Dnia 17. Listopada, Roku 1648, [b.n.s]
  10. Stefan Rosiński: Bitwa Jedlińsk 11 czerwca 1809 roku. Jedlińsk: SKAUT.PL, 2009, s. 40. ISBN 978-83-60126-80-1. (pol.)
  11. Wola Gutowska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  12. Jedlińsk. Panorama Gminy - Nr 15 (pol.). jedlinsk.eu. [dostęp 2017-03-23].
  13. a b Uchwała Nr XIII/76/2015 Rady Gminy Jedlińsk z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia i zatwierdzenia Strategii zrównoważonego rozwoju Gminy Jedlińsk na lata 2015–2022 (pol.). bip.jedlinsk.pl. [dostęp 2017-03-12].
  14. Budowa boiska i placu zabaw w Woli Gutowskiej (pol.). razemdlaradomki.pl. [dostęp 2017-03-12].
  15. WYKAZ PRZYSTANKÓW AUTOBUSOWYCH ZLOKALIZOWANYCH PRZY DROGACH POWIATOWYCH NA TERENIE POWIATY RADOMSKIEGO (pol.). pzd-radom.finn.pl. [dostęp 2017-03-23].
  16. Droga jak nowa /25 - 07 - 2007/ (pol.). radompowiat.pl. [dostęp 2017-03-23].
  17. Powiat radomski. Informator (pol.). radompowiat.pl. [dostęp 2017-03-23].
  18. a b Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Jedlińsk (pol.). bip.jedlinsk.pl. [dostęp 2017-03-12].

Bibliografia[edytuj]

  • S. Piątkowski: Jedlińsk: monografia historyczna miejscowości i jej okolic. Warszawa: Instytut Technologii Eksploatacji - Państwowy Instytut Badawczy, 2012. ISBN 8377890690.